Ασφαλείς Τσάντες

Με βάση τις έως τώρα εκδηλώσεις τους, θα μπορούσε να ξεχωρίσει κανείς δύο είδη
αντιδράσεων από πλευράς των συγγενών αλλοδαπών θυμάτων της 17Ν: την αντίδραση
«τύπου Χίδερ Σόντερς», που συνίσταται στη σαφή διάκριση ανάμεσα στην
εγκληματική ενέργεια και τη χώρα στην οποία έλαβε μέρος («πόνεσα διπλά γιατί
αγαπούσα και αγαπάω την Ελλάδα») και επιχειρεί μια φυγή προς τα εμπρός
χρησιμοποιώντας τη δικαστική διαδικασία για το ξεπέρασμα μιας βαθιάς αλλά όχι
κακοφορμισμένης πληγής. Και την αντίδραση «τύπου Στέφανι Τσάντες», όπως θα
μπορούσε να ονομασθεί μετά τη χθεσινή κατάθεση της κόρης του δολοφονημένου το
1983 Αμερικανού πλοιάρχου. Η συγκεκριμένη μάρτυς, αφού θύμισε τις ελληνικές
ρίζες του πατέρα της και την αταβιστική σχεδόν περηφάνια της γι’ αυτές,
αισθάνθηκε την ανάγκη να δηλώσει στο ακροατήριο ότι, μετά τη δολοφονία, όχι
μόνο στέρεψε η περηφάνια, αλλά της δημιουργήθηκε και ένα γενικευμένο αίσθημα
ανασφάλειας για την Ελλάδα, χώρα στην οποία δεν ζούσε. Εύλογη ίσως από τη
σκοπιά μιας κόρης που χάνει τόσο δραματικά τον πατέρα της, η αντίδραση αυτή
δεν παύει ωστόσο να φέρνει στην επιφάνεια ορισμένα μάλλον λανθασμένα
στερεότυπα για τη 17Ν και τις συνέπειες της δράσης της.

Έχουμε ήδη, σε αρκετές ευκαιρίες, προσπαθήσει να το επισημάνουμε: η ύπαρξη και
λειτουργία μιας οργάνωσης σαν τη 17Ν δεν στρεφόταν και, άρα, δεν επηρέαζε
πρωτογενώς, ιδίως στα μάτια των κατοίκων της χώρας στην οποία δρούσε, την εν
γένει ασφάλειά της. Χτυπούσε, ίσως έμμεσα αλλά πάντως ξεκάθαρα, και
δηλητηρίαζε τους πολιτικούς θεσμούς της, κλόνιζε – ορθότερα, επιχειρούσε να
κλονίσει – το κλίμα δημοκρατικής ασφάλειας που οφείλουν να παρέχουν τα
πολιτειακά όργανα, στάλαζε το φαρμάκι της βίαιης αμφισβήτησης στο μεδούλι της
κρατικής κυριαρχίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι πολίτες δεν φοβούνται για τη
ζωή τους, ανησυχούν ενστικτωδώς για τη δημοκρατία τους. Ειδικά, δε, στην
ελληνική εκδοχή, πολύ βασική συνέπεια υπήρξε και η αποκάλυψη των αγκυλώσεων,
αναστολών και υστερήσεων της Ελληνικής Αστυνομίας (μέχρι το καθυστερημένο αλλά
εντυπωσιακό ξύπνημά της), που και πάλι συνιστούν κυρίως θεσμική δυσλειτουργία.

Τα εγκλήματα της οργάνωσης μπορεί από δογματική-επιστημονική άποψη να μη
μπορούν να χαρακτηρισθούν «πολιτικά» (όπως διέγνωσε εξάλλου και το ίδιο το
δικαστήριο που τα δικάζει), δεν παύουν ωστόσο, εξίσου αναμφισβήτητα, να
εμφορούνται από μία, διαστρεβλωμένη και παραληρηματική σίγουρα, αλλά
«πολιτική» με την ευρεία έννοια του όρου, λογική: στρέφονταν κατά των ξένων
«παρεμβάσεων» γενικώς, κατά της εισαγωγής δυτικότροπων στοιχείων στην πολιτική
διαπάλη, κατά μιας δημοκρατίας εξαιρετικά λίγο στραμμένης, στα μάτια των
εκτελεστών, στον «απλό Έλληνα πολίτη». Η μετατόπιση της συζήτησης στο πεδίο
της συλλογικής ασφάλειας συμβάλλει, φοβούμαι, σε εκ των υστέρων
αποπροσανατολισμό, που θυμίζει αρκετά σενάρια της εποχής δράσης της 17Ν. Αντί
να προβληθεί ο εγκληματικός λαϊκισμός ενός τέτοιου διαβήματος «ομιλίας» (με
όπλα) στο όνομα της «σιωπηλής πλειοψηφίας», εμφανίζεται ως σημαντικότερη πτυχή
ο κλονισμός μιας έξωθεν επιβαλλόμενης επιταγής γενικής ασφάλειας των «ατίθασων
δημοκρατιών». Μακάρι η δημοκρατία μας να μείνει ατίθαση, αν είναι να γίνει
δικαιότερη. Και σ’ αυτή την κατεύθυνση, η δίκη μπορεί πράγματι να παίξει τον
ρόλο της. Κάνοντάς μας να αισθανθούμε πολιτειακά και όχι σωματικά
ασφαλέστεροι.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.