ΜΙΚΑΕΛ ΚΑΝ Ο μαύρος Οιδίπους συνδέει αρχαία Ελλάδα και Αφρική

Ο Άιβορι Μπρουκ (γνωστός στο ευρύ κοινό από το δημοφιλές «Σταρ Τρεκ», στο οποίο ενσάρκωσε έναν από τους κυβερνήτες του) θα είναι ο Οιδίπους και στη βασιλεία του και στην «αλητεία» του στον Κολωνό στην τριλογία του Μίκαελ Καν

Μετρημένα στα δάκτυλα του ενός χεριού είναι τα ξένα σχήματα που θα
συμμετάσχουν φέτος στο Ελληνικό Φεστιβάλ. Το Shakespeare Theatre, με σημαντική
συμβολή στη θεατρική ζωή της Αμερικής, φέρνει στο Ηρώδειο (10, 11 Σεπτεμβρίου)
την παράσταση της τριλογίας «Ο κύκλος του Οιδίποδα» που ανέβασε πριν από δύο
χρόνια στην Ουάσινγκτον.

Ο διευθυντής του θεάτρου και σκηνοθέτης της παράστασης Μίκαελ Καν, τον οποίο
εκτιμά η διεθνής θεατρική κοινότητα, φημισμένος κυρίως από τα ανεβάσματα έργων
Σαίξπηρ, βρέθηκε στην Αθήνα καλεσμένος των Σχολών Αμερικανικής Παροικίας
Αθηνών και έδωσε πληροφορίες και υλικό για την τρίωρη παράσταση του μαύρου
Οιδίποδα.

«Παρουσιάζουμε τις τρεις τραγωδίες “Οιδίπους τύραννος”, “Οιδίπους επί Κολωνώ”
και “Αντιγόνη” ως μία μεγάλη ιστορία, αν και ο Σοφοκλής δεν έγραψε τριλογία.
Με ενδιέφερε να δω όλη αυτή την αψίδα της οικογένειας και πώς ο κοινωνικός
περίγυρος εξελίσσεται. Μ’ ενδιαφέρουν οι μεγάλες ιστορίες. Και στον Σαίξπηρ
κάναμε κάτι ανάλογο παρουσιάζοντας τα δύο μέρη του “Ερρίκου IV” και τα τρία
μέρη του “Ερρίκου VI”».

«Το αρχαίο κείμενο μεταφράστηκε με σεβασμό, δεν έγινε κανενός είδους
διασκευή. Έγινε ωστόσο ένα μοντάζ σκηνών, ώστε να μην επαναλαμβάνονται τα
γεγονότα που αναφέρονται σε κάθε τραγωδία. Οι ηθοποιοί κρατούν τους ίδιους
ρόλους και στις τρεις τραγωδίες. Δηλαδή είναι ο ίδιος ηθοποιός που παίζει τον
βασιλιά και τον γέροντα Οιδίποδα, ο ίδιος ηθοποιός που παίζει τον Κρέοντα και
στις τρεις τραγωδίες, οι ίδιες που παίζουν την Αντιγόνη στον “Οιδίποδα επί
Κολωνό” και στην “Αντιγόνη”. Η αισθητική των κοστουμιών είναι εμπνευσμένη από
την 25η Δυναστεία της Αφρικής και της Αιγύπτου. Τα έργα είναι γραμμένα για μια
πολύ ισχυρή, πολύ πιο ωμή και πρωτόγονη κοινωνία. Δεν ταιριάζουν στην αρχαία
τραγωδία τα “καλλιεπή” κοστούμια. Πιστεύω πως οι ωραίοι χιτώνες δεν είναι
δυνατόν να έχουν τη δύναμη των κειμένων».

Η σχέση του με την αρχαία τραγωδία είναι παλιά, από τότε που πρωτοήλθε
στην Ελλάδα, έφηβος 17 ετών. «Μεγαλώνοντας είδα παραστάσεις του Κακογιάννη,
του Κουν και του Εθνικού Θεάτρου. Είμαι βέβαιος πως επηρέασαν την καλλιτεχνική
μου ζωή. Αγαπώ ιδιαίτερα τον Ευριπίδη και έχω σκηνοθετήσει τον “Ορέστη” και
την “Ηλέκτρα”».

«Όταν προσανατολίστηκα στον Οιδίποδα ήθελα να συνεργαστώ με τον Έιβορι Μπρουκ,
που είχε ερμηνεύσει σε μας τον Οθέλλο (σ.σ.: θεατρικός ηθοποιός τον οποίο το
πλατύ κοινό θα αναγνωρίσει μέσα από τη δημοφιλή σειρά «Σταρ Τρεκ», όπου έπαιξε
έναν από τους κυβερνήτες του). Το θέατρό μας είναι πολυφυλετικό.

Για τη συγκεκριμένη όμως σκηνική προσέγγιση του Οιδίποδα ήθελα έναν θίασο με
όλους τους ηθοποιούς Αφρικοαμερικανούς. Γιατί; Για τρεις λόγους. Για τον
ρυθμό, για το πάθος και τον τρόπο της αφήγησης της ιστορίας, που, πιστεύω, πως
δημιουργούν έναν κόσμο παράλληλο με αυτόν του έργου. Η αρχαία Αφρική, η χρήση
του χρώματος, ο ρυθμός έχουν το αντίστοιχό τους στην ιστορία του Σοφοκλή».

«Ζητούμενο, η προσωπική ηθική»

Μίκαελ Καν: «Δεν είναι συμπτωματικό πως πληθαίνουν τα ανεβάσματα αρχαίας τραγωδίας σε όλο τον κόσμο. Είναι μια διεθνής τάση που βρίσκει μέσα από τους Έλληνες τραγικούς και τον Σαίξπηρ συγκλονιστικές ιστορίες, όπου η ψυχολογική εμβάθυνση είναι τέτοιας ποιότητας που δεν τη συναντάς σε σύγχρονα έργα»

«Τον “Κύκλο του Οιδίποδα” τον ανεβάσαμε, πριν από δύο χρόνια, τον Σεπτέμβριο
του 2001 στην Ουάσινγκτον. Ήταν μια δύσκολη στιγμή για τη χώρα μου. Κατά
κάποιο τρόπο, το θέατρό μας έγινε τότε ένας τόπος ανακούφισης και συζήτησης,
όπως θα ‘πρεπε να είναι κάθε θέατρο. Η κοινωνία μας, που περνούσε μια κρίση,
ανακάλυψε τον εαυτό της μέσα από μια άλλη κρίση». Ο Μίκαελ Καν, γεννημένος στο
Μπρούκλιν, φημισμένος δάσκαλος υποκριτικής (καθηγητής στη Δραματική Σχολή
Τζούλιαρντ και στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκη και του
Πανεπιστημίου Πρίνστον) είχε μαθητές του ηθοποιούς με μεγάλες καριέρες, όπως
Γουίλιαμ Χαρτ, Χάρβεϊ Καϊτέλ, Κέβιν Κλάιν, Κέλι ΜακΓκίλις, Κρίστοφερ Ριβ,
Ρόμπιν Ουίλιαμς. «Έχουμε διαρκώς στον νου πως σήμερα, πιοπολύ ίσως από άλλες
εποχές, η προσωπική ηθική είναι ένας καθημερινός συνειδητός αγώνας. Αυτό είναι
και το κομβικό σημείο των αρχαίων τραγωδιών και των έργων του Σαίξπηρ. Έργα,
που μέσα από συγκεκριμένες δομές, θέτουν το μέγα ζήτημα, τι πρέπει να κάνεις
και τι να θυσιάσεις για να έχεις την ηθική σταθερότητα στην κοινωνία, αλλά δεν
σου καθορίζουν τις απαντήσεις. Γι’ αυτό και είναι ερμηνεύσιμα σε κάθε κοινωνία
και εποχή».

Ζιμπάμπουε ο… Κολωνός!

Η επιτόπια έρευνα, που έκανε επί μήνες στη Ζιμπάμπουε, εν όψει του
ανεβάσματος της τριλογίας, ανέδειξε κοινούς μύθους και θεϊκές εντολές,
παράλληλους λοιμούς και εξουσίες βασιλικών οικογενειών. Όσο κι αν
παραξενεύεται ο Έλληνας από τέτοιου είδους «προσομοιώσεις», η τέχνη μπορεί να
αυθαιρετεί, αρκεί να το κάνει μεγαλοφυώς. Το παραστασιακό αποτέλεσμα είναι
αυτό που θα καταξιώσει την όποια αυθαιρεσία. Έχει αγωνία για τις αντιδράσεις
του ελληνικού κοινού; «Μ’ ένδιαφέρει πολύ το βλέμμα του Έλληνα θεατή και οι
αντιδράσεις του στη δική μας παράσταση. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στην ελευθερία
του καλλιτέχνη που, καθώς δεν έχει παράδοση στο συγκεκριμένο είδος, μπορεί να
το “ανοίξει” προς πολλές κατευθύνσεις. Όπως πιστεύω πως έχει ενδιαφέρον το
ανέβασμα έργων π.χ. Τενεσί Ουίλιαμς από Έλληνες που δεν έχουν παράδοση στο
αμερικανικό θέατρο».