ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολεμική αδεία!

Λένε ότι ο πόλεμος απελευθερώνει· συνήθως δε μας λένε τι και από τι. Εμείς οι
πολλοί ξέρουμε ότι απελευθερώνει μπόλικους από τα βάσανα του μάταιου τούτου
βίου· ξέρουμε ότι απελευθερώνει κτηνωδία· και μερικά τέτοια ακόμη – Α, και
αρπακτικά χέρια απελευθερώνει.

Απελευθερώνει όμως και πολλή αμπελοφιλοσοφία με πρόθεση μιας συνολικής, τάχα
μου, ματιάς στο γεγονός· μια αμπελοφιλοσοφία όμως που συχνά καταλήγει να είναι
επικίνδυνη, γιατί διαμορφώνει ιδεολογία, αφού επηρεάζει σε αυτό που αδόκιμα
έχουν ονομάσει κοινή γνώμη. Όπως, πάντοτε, χωρίς εξαίρεση, συμβαίνει σε
τέτοιες ανώμαλες καταστάσεις, θύμα είναι η Ιστορία – άλλη μια, όχι παράπλευρη,
αλλά ευθεία απώλεια. Εννοώ το εξής: αναλυτές, αρθρογράφοι, επιφυλλιδογράφοι,
παραθυριστές (από το: «παράθυρα») και άλλοι με ποικίλη επαγγελματική και
επιστημονική ιδιότητα (κοινωνιολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, διεθνοσχεσιστές,
φιλόσοφοι, ιστορικοί, δημοσιογράφοι κ.λπ., κ.λπ.) επιχειρούν να συνδέσουν τον
πόλεμο στο Ιράκ με άλλους πολέμους στο παρελθόν και την πολιτική των ΗΠΑ με
πολιτικές κατά το παρελθόν, ακόμη και το μακρινό, προκειμένου να προσφέρουν
στο κοινό (ραδιοφωνικό, τηλεοπτικό, αναγνωστικό), ένα πλαίσιο ερμηνείας ώστε
αυτό να αποκτήσει τη δυνατότητα να κατανοήσει αυτό που συμβαίνει. Η πρόθεση
είναι αγαθότατη. Με την προϋπόθεση ότι το καταστρεπτικό αποτέλεσμα δεν
προκαλείται συνειδητά – κάτι που το φοβούμαι πολύ.

Ως τίτλο, μετέφερα το «ποιητική αδεία» στις συνθήκες «αδείας» που διαμορφώνει
ο πόλεμος. Το αρχικό νόημα του «ποιητική αδεία» είναι ότι στον ποιητή
παρέχεται, στη συγγραφή των ποιημάτων, η άδεια για κάποιες παρεκκλίσεις από
κανόνες, κυρίως συντακτικούς, γενικότερα γλωσσικούς. Πέρα από την ποίηση και
τον ποιητή, η φράση χαρακτηρίζει κάθε αναλυτική, νοηματική, πάλι γλωσσική,
κ.λπ. ατασθαλία. Βέβαια, σύγκριση δεν είναι δυνατό να γίνει: τα αμαρτήματα
«πολεμική αδεία» είναι πολλά και βαρύτατα.

Απ’ αυτά λοιπόν τα πολλά και βαρύτατα θα με απασχολήσουν σήμερα δύο· πρόκειται
για αμαρτήματα που διαπράττονται διεθνώς, αλλά εμείς εδώ τα ξέρουμε και τα δύο
καλύτερα, ως απευθείας κληρονόμοι τους – άλλωστε, κάτι τέτοια πάντοτε εμείς τα
παίρνουμε σε μεγάλη δόση. Το πρώτο απ’ αυτά το έχουμε ακούσει όλοι χιλιάδες
φορές τον τελευταίο καιρό και λέει ότι αυτό που κάνουν σήμερα οι ΗΠΑ, η
μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, είναι το ίδιο που έκαναν οι Αθηναίοι, η
πρώτη και μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, στην αρχαιότητα· αυτοί, επειδή
αισθάνονταν – και ήταν – πολύ ισχυροί, ζήτησαν από τους Μηλίους να παραδοθούν
και, όταν αυτοί είπαν όχι, όρμησαν και τους τσάκισαν! Ωραία, λοιπόν!
Χρησιμοποιούμε την Ιστορία, αποστειρωμένη και ναρκωμένη, για κάποιο σκοπό.
Ποιος είναι αυτός; Είναι ότι οι Αμερικανοί δεν έκαναν τίποτε πρωτότυπο, ούτε
βαρβαρότερο απ’ αυτό που έκανε η αρχαία Αθήνα στην ακμή και στις δόξες της·
ότι οι δημοκρατίες δεν είναι καθεστώτα αγαθά που λειτουργούν πάντοτε υπέρ του
ανθρώπου· και ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται, έτσι γινόταν, έτσι γίνεται, έτσι
θα γίνεται – δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Υπάρχει όμως και ελπίδα – και εδώ
«παρεμβαίνει» και η αρχαία Ρώμη, τώρα είναι χρειαζούμενη: ύστερα απ’ αυτά η
Αρχαία Αθήνα έπεσε· ύστερα από τα ίδια που έκαναν οι Ρωμαίοι έπεσαν· και, αφού
η Ιστορία επαναλαμβάνεται, και η Αμερική θα πέσει – δεν έχουμε παρά να κάνουμε
λίγη υπομονή. Με δυο λόγια: οι ισχυροί είναι μοιραίο να κάνουν αυτά· γιατί να
προβληματιζόμαστε και να αντιδρούμε; Μ’ ένα σμπάρο, όλα τα τρυγόνια!

Σ’ αυτή τη σύγκριση με την ελληνική αρχαιότητα υπάρχει και κάτι άλλο,
ιδιαίτερα ενδιαφέρον: η σύγκριση δε γίνεται με το παράδειγμα Μέγας Αλέξανδρος,
ο οποίος «πήγε», στο κάτω κάτω, στα ίδια μέρη όπου «πηγαίνουν» οι Αμερικανοί
τα τελευταία 10-12 χρόνια. Είναι ενδιαφέρον να υποθέσουμε γιατί: ο αρχαίος
Μακεδόνας δεν εκπροσωπούσε κάποια μεγάλη δημοκρατία και η σύγκριση δε θα
παρέπεμπε στην αμερικανική δημοκρατία. Άλλωστε, ο Μέγας Αλέξανδρος δεν
πολέμησε για να ανατρέψει καθεστώτα στο διάβα του, αλλά για να μεταφέρει
πολιτισμό, να κατακτήσει πολιτισμικά. Είναι, επομένως, ένα συγκριτικό
παράδειγμα που ταιριάζει περισσότερο στην αποικιοκρατία.

Το δεύτερο που διάλεξα για να πω δυο λόγια σήμερα έχει και αυτό να κάνει με τη
δημοκρατία και είναι πασίγνωστο επίσης· με δυο λόγια: οι Άραβες δεν μπορούν να
έχουν δημοκρατικό πολίτευμα, γιατί ποτέ δεν είχαν και γι’ αυτό δεν
καταλαβαίνουν τι είναι αυτό – δε θα ξέρουν τι να την κάνουν τη δημοκρατία. Με
δυο λόγια: είναι γεννημένοι να τους κυβερνούν αυταρχικά. Ο ρατσισμός στο ύψος
του! Μάλιστα, οι φωστήρες των, ελληνικών κυρίως, «παραθύρων» άρχισαν να
ισχυρίζονται ότι αυτό αφορά όλους τους μουσουλμάνους, αλλά γρήγορα κατάλαβαν
τι έλεγαν και το μάζεψαν.

Δυστυχώς, οι απόψεις αυτές καταλήγει να γίνονται επικίνδυνες, όχι μόνο για το
ρατσισμό που εμπεριέχουν – δεν μπορούν όλα τα έθνη να ζουν σε δημοκρατία –
αλλά και κυρίως γιατί στο τέλος τους προπαγανδίζουν ακόμη και την επιβολή
κάποιας ένοπλης «δημοκρατίας». Είναι απόψεις που διαδίδονται από τα μαζικά
μέσα και επηρεάζουν τη διαμόρφωση ιδεολογίας, όπως λέγαμε και πριν· μας λένε
ότι οι λαοί που δεν έζησαν έως τώρα με δημοκρατικό πολίτευμα δεν είναι σε θέση
να το συνηθίσουν ή δε θα μπορέσουν ποτέ – ίσως και επειδή είναι άλλοι Άραβες,
άλλοι συνολικότερα μουσουλμάνοι, άλλοι Αφρικανοί, κ.λπ. Λες και η Γαλλία, η
Αγγλία, η Αμερική, η Ελλάδα και τόσες άλλες χώρες είχαν από πάντα δημοκρατία ή
υιοθέτησαν ταυτόχρονα το συγκεκριμένο πολίτευμα και το ακολούθησαν χωρίς
αλλαγές.

Πάλι λοιπόν η Ιστορία παραποιείται και χρησιμοποιείται για ιδεολογικούς και
πολιτικούς λόγους: αγνοείται η κοινωνία και τα επίπεδα ανάπτυξής της,
περιφρονείται ο ιστορικός χρόνος κάθε κοινωνίας – για να ερμηνευθούν όλα με
όρους φυλών και θρησκειών.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.