Διαστάσεις Η απειλή του υπερπληθυσμού

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον πλανήτη; Η Αλ Κάιντα; Η Βόρεια
Κορέα; Ο Μπους και τα γεράκια του; Όχι. Κάτι που έχουμε ξεχάσει, παρεξηγήσει ή
απωθήσει: ο υπερπληθυσμός.

«Εξελίσσεστε με δική σας ευθύνη» (από το περιοδικό «Νιου Γιόρκερ»)

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τζοβάνι Σαρτόρι ταράζει τα νερά. Με το
προηγούμενο βιβλίο του, που λεγόταν «Πολυ-πολιτισμός και πλουραλισμός», ο
διανοητής αυτός της Αριστεράς είχε απευθύνει ευθεία πρόκληση στον ιδεολογικό
του χώρο, αμφισβητώντας τις παραδοσιακές θεωρίες περί ανοχής και συνύπαρξης
των πολιτισμών. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση, έγραφε, συνιστά απειλή για τη
δημοκρατία, καθώς οδηγεί σε πολέμους και δημιουργεί αυτόνομους πολιτισμικούς
θυλάκους που είναι ξένοι, ή ακόμη και εχθρικοί προς τους κανόνες της ανοιχτής
κοινωνίας.

Με το καινούργιο του βιβλίο, που λέγεται «Η εκμετάλλευση της Γης», ο Σαρτόρι
προκαλεί και πάλι. Το ανθρώπινο είδος, υποστηρίζει, απειλείται άμεσα από τον
υπερπληθυσμό της Γης. Ο συγγραφέας δεν μιλά για το απώτερο μέλλον, αλλά για
τις προσεχείς δεκαετίες: αν δεν ληφθούν επειγόντως μέτρα, τα παιδιά μας και τα
εγγόνια μας μπορεί να γίνουν μάρτυρες της έκλειψης του είδους. Υπερβολικό;
Καθόλου, αν σκεφτεί κανείς ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός ανέρχεται σήμερα σε έξι
δισεκατομμύρια ψυχές, που το 2050 θα γίνουν εννιά. Απ’ αυτούς, μόνο το ένα
δισεκατομμύριο θα ζουν στον λεγόμενο ανεπτυγμένο και πλούσιο κόσμο. Οι
υπόλοιποι, δηλαδή η συντριπτική πλειονότητα, θα καταναλώνουν όλο και πιο
γρήγορα τους υπάρχοντες πόρους.

Πώς αντιμετωπίζει η Δύση αυτό το πρόβλημα; Η αμερικανική κυβέρνηση περικόπτει
ή καταργεί τα προγράμματα οικογενειακού προγραμματισμού στον Τρίτο Κόσμο και
το Βατικανό εκφράζει ανοιχτά την αντίθεσή του, όχι πλέον μόνο στις αμβλώσεις,
αλλά ακόμη και στην αντισύλληψη. Αυτοί είναι οι βασικοί ένοχοι. Και το κοινό
τους σημείο είναι μια θεολογική, δηλαδή άκρως αντιεπιστημονική, αντίληψη του
ανθρώπου. Τόσο ο Μπους όσο και ο Πάπας πιστεύουν ότι μιλούν απευθείας με τον
Θεό. Αλλά ο Θεός δεν μπορεί να σταματήσει τη δημογραφική έκρηξη. Τα τελευταία
50 χρόνια, η Αμερική και η Ευρώπη έχουν επενδύσει κάπου 400 δισεκατομμύρια
δολάρια στην Αφρική, χωρίς να πετύχουν τίποτα. Η βοήθεια αυτή θα έπρεπε να
συνδεθεί ευθέως με τον έλεγχο των γεννήσεων. Οι μέθοδοι υπάρχουν, το Ιράν τις
εφάρμοσε με επιτυχία, καταφέρνοντας να μειώσει τον αριθμό των παιδιών ανά
ζευγάρι από επτά σε δυόμισι. Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, η αύξηση του
παγκόσμιου πληθυσμού θα μπορούσε να ανακοπεί αυτομάτως. Αλλά τις συνθήκες
αυτές μόνο η κοινή γνώμη μπορεί να τις δημιουργήσει, οι πολιτικοί δεν βλέπουν
πέρα από τη μύτη τους.

Ο Σαρτόρι δίδαξε για χρόνια στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, γνωρίζει καλά την
Αμερική, έχει και σπίτι στη Νέα Υόρκη. Αλλά δεν το επισκέπτεται πια. «Δεν μου
κάνει κέφι», λέει στην Ελ Παΐς. «Δεν με ενοχλεί μόνο ο Μπους και η
πολιτική του, αλλά οι Αμερικανοί γενικά. Με απωθούν. Είμαι Ευρωπαίος».