Το ρίσκο έφερε την εξέλιξη

Το ρίσκο στην ιστορία της επιστήμης ευθύνεται για μερικές από τις
μεγαλύτερες εφευρέσεις, ανακαλύψεις και εξελίξεις. Χωρίς αυτό, δεν θα υπήρχαν
εμβόλια, αντιβιοτικά, ακτίνες Χ, αεροπλάνα, αυτοκίνητα, ηλεκτρική ενέργεια,
ταξίδια στο Διάστημα.

Η ΕΡΩΤΗΣΗ

Οι επιστήμονες απάντησαν στο ακόλουθο ερώτημα:

Ποιες είναι οι σημαντικότερες επιστημονικές, ιατρικές ή τεχνολογικές
ανακαλύψεις και τα επιτεύγματα που πιστεύετε ότι θα είχαν περιοριστεί ή
εμποδιστεί αν στην επιστήμη της εποχής τους εφαρμοζόταν η αρχή της πρόληψης;

Εμβόλιο για την ιλαρά, την πολιομυελίτιδα, τη λύσσα και την ευλογιά

Έτσι θα είχαν εξελιχθεί τα πράγματα αν οι επιστήμονες στο παρελθόν υπάκουαν
στην «αρχή της πρόληψης», την υπόθεση δηλαδή ότι οι πειραματισμοί τους πρέπει
να προχωρήσουν μόνο όταν υπάρχει η εγγύηση ότι το αποτέλεσμά τους δεν κρύβει
κινδύνους. Τριάντα επιστήμονες παρουσίασαν πρόσφατα στο Λονδίνο έναν κόσμο
χωρίς ρίσκο, χωρίς τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις και τα επιτεύγματα που δεν θα
πραγματοποιούνταν αν η επιστήμη ήταν δέσμια της αρχής αυτής.

Ασπιρίνη

Τι δεν θα είχαμε λοιπόν; Αεροπλάνα, κλιματισμό, όσα φάρμακα έχουν
παρενέργειες, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αντιβιοτικά, ασπιρίνη, αυτοκίνητα,
ποδήλατα, βιοτεχνολογία, μετάγγιση αίματος, χλώριο, αντισυλληπτικά,
καλλιέργεια ρυζιού και καλαμποκιού, την ανακάλυψη του DNA, λάμπες, φωτιά,
φυσικό αέριο, γενετικά μεταλλαγμένα φυτά, τα έργα του Γαλιλαίου και του
Νεύτωνα, υβριδικές καλλιέργειες, το πρόγραμμα για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα,
μηχανή εσωτερικής καύσης, Ίντερνετ, μηχανή τζετ, μαχαίρια, εμβόλια για την
ιλαρά, την πολιομυελίτιδα, τη λύσσα και την ευλογιά, μοριακή βιολογία,
πετρέλαιο, πυρηνική ενέργεια, πυρηνική φυσική, εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς,
μεταμόσχευση οργάνων, άροτρα, πενικιλίνη, αποστείρωση, φυτοφάρμακα, βιολογία
εμβρυϊκών κυττάρων, κβαντομηχανική, πυραύλους, ράδιο, ραδιενέργεια, ραντάρ,
σιδηροδρόμους, ψύξη, τηλέφωνο, τρεχούμενο νερό, τροχό ή την εξερεύνηση του
Διαστήματος.

ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Τζον Άνταμς (καθηγητής Γεωγραφίας στο University College London)

Η φωτιά και όλες οι χρήσιμες μορφές ενέργειας, όπως ο ηλεκτρισμός και τα
μικροκύματα – πολύ επικίνδυνες αν διοχετευθούν στη λάθος κατεύθυνση. Η αρχή
της πρόληψης υποθέτει ότι αυτό θα συμβεί. Η ασπιρίνη – αν πάρεις ολόκληρο το
μπουκάλι θα πεθάνεις. Οτιδήποτε κινείται – ξαφνικές, ακούσιες διακοπές της
κίνησης μπορεί να είναι οδυνηρές.

Τόμπι Άντριου (στατιστικός Γενετικής στο Νοσοκομείο Σεντ Τόμας, Λονδίνο)

Οποιαδήποτε εφεύρεση θα ήταν αδύνατη. Τρένα, αεροπλάνα και αντιβιοτικά από το
παρελθόν δεν θα υπήρχαν. Σήμερα, τα πάντα, από τις γενετικά μεταλλαγμένες
καλλιέργειες μέχρι τα κινητά τηλέφωνα.

Σιμόν Μπεστ (ιδρυτής της εταιρείας βιοεπιστήμης Ardana)

Η δημόσια διανομή του ηλεκτρικού και του αερίου για όλες τις χρήσεις. Η χρήση
του χλωρίου στο νερό και της χλωρίνης για καθάρισμα – («δηλητηριούχο αέριο στο
σπίτι»;).

Δρ Νικ Μπερτς (ανώτατος ερευνητής στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Καλλιεργειών
της Σκωτίας)

Η δοκιμή φαρμακευτικών σκευασμάτων σε ανθρώπους (π.χ. για ασθενείς με HIV) και
νέες εγχειρητικές μέθοδοι (π.χ. εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς).

Πίτερ Μακ Νότον (καθηγητής Φαρμακολογίας στο University of Cambridge)

Η διαδεδομένη χρήση της ασπιρίνης. Το φάρμακο αυτό έχει σημαντικές
παρενέργειες και με τίποτα δεν θα κυκλοφορούσε σήμερα. Τα πλεονεκτήματά του
ωστόσο είναι τεράστια – και συνεχώς ανακαλύπτουμε και νέα. Εκτός από την
ανακούφιση του πόνου, η ασπιρίνη χρησιμοποιείται ενάντια σε κάποιες μορφές
καρκίνου, σε καρδιακές παθήσεις, καθώς και για την καταπολέμηση θρομβώσεων.

Δρ Γκέιλ Γκάρντιου (επικεφαλής ερευνών στο Βασιλικό Ινστιτούτο στο
Λονδίνο)

Η πενικιλίνη, το θαυματουργό φάρμακο, που δοκιμάστηκε αρχικά με «ανορθόδοξες»
μεθόδους σε έναν ασθενή. Αυτός πέθανε έπειτα από λίγες ημέρες, επειδή δεν
υπήρχε αρκετή ποσότητα. Από εκεί βγήκε η έκφραση «η θεραπεία πέτυχε, ο ασθενής
απεβίωσε».

Δρ Αρπάντ Πουσζτάι (πρώην επιστημονικός υπεύθυνος στο Rowett Research
Institute)

«Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να παραθέσω κάποια περίπτωση όπου η εφαρμογή της
Αρχής της Πρόληψης εμπόδισε την πρόοδο επιστημονικών πειραμάτων. Οι
επιστήμονες θα κάνουν πάντα ό,τι είναι δυνατό για να ελαχιστοποιούν τους
κινδύνους, αλλά δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις εκθέτουν εμάς αλλά και το
περιβάλλον στις συνέπειες της δουλειάς τους.

Πίερς Κόρμπιν (μετεωρολόγος)

Οι ιδέες στη φυσική. Η αρχή της πρόληψης θα είχε περιορίσει τον Γαλιλαίο και
άλλους. Τα τρένα με ατμό και τα αυτοκίνητα θεωρούνταν επικίνδυνα από πολλούς
Βικτωριανούς, που ήθελαν να τα απαγορεύσουν.

Βίβιαν Μόζες (επίτιμος καθηγήτρια Μικροβιολογίας στο Queen Mary &
Westfield College)

Η ηλεκτρική ενέργεια, η ενέργεια από το αέριο, η χρήση αρότρων, η
αγροκαλλιέργεια, το εμβόλιο για την ευλογιά, το παστεριωμένο γάλα, τα
αεροπλάνα, τα αυτοκίνητα, οι σιδηρόδρομοι, τα εντομοκτόνα, τα αντιβιοτικά.

Καρλ Ντζεράσι (επίτιμος καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και
πατέρας του αντισυλληπτικού χαπιού)

Το αντισυλληπτικό χάπι για τις γυναίκες. Η αρχή της πρόληψης είναι η βασική
αιτία που δεν έχουμε ακόμα τέτοιο χάπι για τους άντρες.

Τζεφ Χάρβεϊ (εποπτεύων επιστήμονας στο Netherlands Institute of Ecology)

Καμία. Η Αρχή της Πρόληψης θα μπορούσε ενδεχομένως να μας βοηθήσει να
αποφύγουμε σοβαρά προβλήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή των νέων
τεχνολογιών και τα οποία ούτε που είχαμε φανταστεί ότι θα αντιμετωπίζαμε, όταν
εισάγαμε τις τεχνολογίες αυτές στην καθημερινή μας ζωή.

Άνταμ Φιν (καθηγητής Παιδιατρικής στο Ινστιτούτο Παιδικής Υγείας,
Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ)

Λίγο πολύ, τα πάντα, κυρίως τα εμβόλια και τα φάρμακα. Δεν υπάρχει τίποτα που
κάνουμε χωρίς να κρύβει θεωρητικό ρίσκο, ενώ σχεδόν τα πάντα εμπεριέχουν
πραγματικό ρίσκο.

Ντιράν Μακίντε (καθηγητής Κτηνιατρικής Φυσιολογίας στο University of
Venda for Science and Technology, South Africa)

Το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο, η ανακάλυψη του DNA, η κλωνοποίηση γονιδίων, οι
δορυφόροι, οι διαστημικοί σταθμοί, τα ταξίδια στο φεγγάρι, τα φορητά τηλέφωνα,
το χάπι Βιάγκρα.

Μπιλ Ντουρόντι (ανώτατος ερευνητής στο Κέντρο Αμυντικών Σπουδών του
King’s College στο Λονδίνο)

Οι ακτίνες Χ, τα εμβόλια, οι μεταγγίσεις αίματος και η Πράσινη Επανάσταση.

Τζον Μολ (διευθυντής του Centre for Decision Research at Leeds
University)

Οι μεταμοσχεύσεις καρδιάς στην Ιατρική και οι κινητήρες τζετ στον τομέα της
Μηχανικής. Για όλα τα επιτεύγματα που στηρίζονται στην επιστημονική γνώση
υπάρχει κάποιο ποσοστό κινδύνου. Αν κάποιος ξεκινούσε την έρευνά του
στηριζόμενος στην Αρχή του Μηδενικού Κινδύνου, τότε δεν θα είχαμε επιτεύγματα
ούτε στην Ιατρική ούτε στη Μηχανική ούτε πουθενά αλλού.

Χέγια Χένρι (καθηγήτρια διατροφολογίας στο Πανεπιστήμιο Oxford Brookes)

Η χρήση και ανάπτυξη των αντιβιοτικών και η χρήση θειούχων φαρμάκων.

Τζόε Καπλίνσκι (αναλυτής θεμάτων τεχνολογίας)

Οι δύο πιο σημαντικές επαναστάσεις στην ιστορία της επιστήμης του 20ού αιώνα
ήταν η ανακάλυψη της κβαντικής μηχανικής και η κατανόηση της βιολογίας σε
μοριακό επίπεδο. Η πρώτη ανακάλυψη μας οδήγησε στην πυρηνική τεχνολογία, ενώ
στη δεύτερη περίπτωση βρεθήκαμε στο κατώφλι της βιοτεχνολογίας.

Ρόμπερτ Νίλσον (καθηγητής Τοξικολογίας στο University of Stockholm)

Η πυρηνική σχάση του ισοτόπου του Ουρανίου 238 από τους Χαν και Στράσμαν το
1938, η οποία μάς οδήγησε στην ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας. Επίσης, η
ανακάλυψη του DDT από τον Πολ Χέρμαν Μίλερ το 1939.

Χαναπάτνα Πρακάς (καθηγητής στη Μοριακή Γενετική Φυτών, διευθυντής στο
Centre for Plant Biotechnology Research at Tuskegee University)

Η παστερίωση, η χρήση χημικών και ακτινοβολιών στις καλλιεργούμενες ποικιλίες.

Ματ Ρίντλεϊ (πρόεδρος του International Centre of Life, Newcastle upon
Tyne)

Η αγροκαλλιέργεια, το σίδερο, το πετρέλαιο, η ασπιρίνη, τα γενετικά
αποτυπώματα, το ράδιο, η ενέργεια από τον ατμό, το πρόγραμμα χαρτογράφησης του
ανθρώπινου γονιδιώματος.

Πίτερ Σάμοντς (καθηγητής Γεωφυσικής στο University College London)

«Η αρχή της πρόληψης εμπόδισε στη Βρετανία την κατασκευή ενός υπόγειου
εργαστηρίου που θα ερευνούσε το θέμα της καταστροφής των ραδιενεργών
αποβλήτων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η Βρετανία σήμερα δεν έχει ιδέα για το τι
πρόκειται να κάνει με τα μέτριας επικινδυνότητας ραδιενεργά απόβλητα, που
συνεχώς επισωρεύονται από τη λειτουργία σταθμών ενέργειας, βιομηχανιών και
νοσοκομείων.

Τοντ Σίβεϊ (διευθυντής εκδόσεων στο American Council on Science and
Health)

Το εμβόλιο για την ευλογιά. Οι μεταμοσχεύσεις οργάνων, που όταν πρωτοξεκίνησαν
οδήγησαν αρκετούς ασθενείς σε θάνατο. Η αγροκαλλιέργεια, η οποία προκάλεσε μια
από τις μεγαλύτερες αλλαγές στη βιόσφαιρα και έκανε ορισμένους
περιβαλλοντολόγους να τη χαρακτηρίσουν ως λάθος.

Γκρέγκορι Στοκ (διευθυντής ιατρικών, τεχνολογικών και κοινωνικών ερευνών
στο UCLA)

Δεν μπορώ να σκεφθώ ούτε ένα επιστημονικό επίτευγμα που θα είχε συμβεί αν
ακολουθείτο αυστηρά η Αρχή της Πρόληψης.

Πίτερ Τάιρερ (καθηγητής Ψυχιατρικής στο Imperial College)

Το φάρμακο δακτυλίτις που ανακαλύφθηκε το 1780. Εμπεριέχει μια ιδιαίτερα
τοξική ουσία, προερχόμενη από φυτό, και αν εκείνη την εποχή εφαρμοζόταν η Αρχή
της Πρόληψης, τότε τα σπουδαία του πλεονέκτημα στην αντιμετώπιση των καρδιακών
παθήσεων θα βρίσκονταν ακόμα ριζωμένα στο έδαφος.

Δρ Ίλια Άιγκενμπροτ (λέκτορας στο Imperial College, Λονδίνο)

Τα φάρμακα με παρενέργειες (δηλαδή όλα), οι πτήσεις, τα ταξίδια στο Διάστημα
και η εξερεύνηση του Διαστήματος, οι μηχανές εσωτερικής καύσης, η πυρηνική
ενέργεια, το ποδήλατο.

Τζον Γκαν (ομότιμος καθηγητής Εγκληματολογικής Ψυχιατρικής στο Institute
of Psychiatry, London)

Η θεραπεία με ηλεκτροσόκ, η πυρηνική ενέργεια, η εγχείρηση ανοικτής καρδιάς.

Τζον Ζαρνέκι (καθηγητής της Επιστήμης του Διαστήματος στο Open
University)

Οι θερμικές ηλεκτρογεννήτριες με ραδιοϊσότοπα, που χρησιμοποιούν τα
διαστημόπλοια για να εξερευνήσουν το ηλιακό μας σύστημα.

Νόρμαν Λέβιτ (καθηγητής Μαθηματικών στο Rutgers University)

Το αντισυλληπτικό χάπι, οι ακτίνες Χ, η Γενετική Μηχανική, τα ραντάρ, η έρευνα
στη Σωματιδιακή Φυσική, η Μοριακή Βιολογία, τα δίκτυα υπερυψηλής τάσης.

Φίλιπ Σκοτ (επίτιμος καθηγητής Βιογεωγραφίας στο University of London)

Το τηλέφωνο, ο τροχός, οι σιδηρόδρομοι, οι ηλεκτρικοί λαμπτήρες, τα εμβόλια.

Λι Σίλβερ (καθηγητής Μοριακής Βιολογίας στο Princeton University)

Η τεχνητή γονιμοποίηση και η Πράσινη Επανάσταση.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης