Η πολιτική μιας χήρας

Φθάσαμε λοιπόν και σε αυτό το σημείο. Η χήρα ενός δολοφονημένου να εγκαλείται
στο ακροατήριο από συνήγορο υπεράσπισης ότι «ασκεί πολιτική» στην Ελλάδα με
την παρουσία, τις δηλώσεις και τη δράση της. Σαν η δράση αυτή να μην είχε
σχέση, να μην είχε προκληθεί, από τη δολοφονία. Και σαν η δολοφονία ενός
ανθρώπου που έκανε, καλά ή κακά, την όποια δουλειά του, να έπρεπε, στα μάτια
της κοινωνίας των εκτελεστών του, ν’ αντιμετωπισθεί από τους οικείους του με
σιωπή, σχεδόν με όνειδος. Η δίκη έφτασε στο σημείο, μετά τη λογική, να
προκαλεί τα αισθήματά μας.

Ας το ξεκαθαρίσουμε, παρόλο που πλέον είναι μάλλον περιττό: ο ιερός ρόλος της
υπεράσπισης συνίσταται στο να εκφράζει τη φωνή της αμφιβολίας (ώστε να βοηθά
στην όσο πιο στέρεα απόδειξη) και να εγείρει το αίτημα της δίκαιης επιείκειας
(γιατί κανείς σε μια δίκη, ιδίως σε μια δίκη, δεν δικαιούται να διεκδικεί
αναντίρρητα το μονοπώλιο του ηθικά ορθού). Στην προσπάθειά της όμως αυτή η
υπεράσπιση δεν είναι αδέσμευτη από κάθε κανόνα δεοντολογίας και, τελικά,
ανθρωπιάς. Ο πρώτος ίσως ανάμεσά τους είναι ότι οφείλεται κατ’ ελάχιστον
σεβασμός στη μνήμη ανθρώπου που έχασε τη ζωή του, και μάλιστα βίαια, και ίσως
από κάποιον από τους κατηγορουμένους. Η βασική έμπρακτη απόδειξη αυτού του
σεβασμού παρέχεται με τη στάση απέναντι στους οικείους του θύματος, πόσο
μάλλον όταν αυτοί παίρνουν στους ώμους τους το φορτίο μιας παρουσίας στο
δικαστήριο για ένα γεγονός που, πέρα από κάθε θεατρικότητα, έχει σφραγίσει
ανεξίτηλα τη ζωή τους. Και πόσο περισσότερο όταν τα συγκεκριμένα πρόσωπα
δείχνουν, τόσο στο ακροατήριο όσο και εκτός, μια αξιοπρέπεια και μια
αυτοσυγκράτηση που αφαιρούν από τη δραματικότητα του διαβήματός τους κάθε
ευκολία και μελοδραματισμό.

Η κυρία Σόντερς δεν είπε χθες στο δικαστήριο ότι ξέρει με βεβαιότητα ποιοι
και, ακόμα λιγότερο, γιατί σκότωσαν τον άνδρα της στην Ελλάδα. Δήλωσε μόνο,
όπως είχε κάθε δικαίωμα (όσο κι αν αυτό δεν έχει αποδεικτική αξία), ότι θεωρεί
τέτοιου είδους δολοφονίες άνανδρες, όχι μόνο γιατί τα θύματα είναι
απροειδοποίητα και ανυπεράσπιστα αλλά και γιατί, όταν στρέφονται κατά
αλλοδαπών σε ξένη χώρα, παραβαίνουν επιπλέον και τον άγραφο αλλά ιερό νόμο της
φιλοξενίας (με μιαν έννοια βέβαια που έχει προ πολλού χαθεί στη χώρα που τη
γέννησε). Και εξέφρασε ακόμα, με τρόπο που τιμά και την ίδια και τον πολιτισμό
που αντιπροσωπεύει, όχι μίσος απέναντι στους κατηγορουμένους, αλλά πικρή λύπη
που επέλεξαν, μ’ αυτόν τον τρόπο, να «χαλάσουν τη ζωή τους».

Η «πολιτική» της Χίδερ Σόντερς δεν είναι λοιπόν η σιωπή, η αυτο-ενοχοποίηση, η
απαξίωση θυτών, θυμάτων και διαδικασιών. Γνήσιος άνθρωπος της δράσης, με την
πιο ένδοξη σημασία της λέξης, η γυναίκα του δολοφονημένου Άγγλου στρατιωτικού
θέλει να ψάξει, να καταλάβει, να μοιραστεί και, κάποτε ίσως, να γαληνέψει
μερικές ψυχές. Αυτό δεν της συγχωρεί μια υπερασπιστική γραμμή που
αποδεικνύεται πλέον και μικρόψυχη, εκτός από κοντόθωρη.

Η επίθεση κατά της χήρας Σόντερς, αφού δεν μπορούσε να εστιασθεί στην
αξιοπιστία της, αγκιστρώνεται στην επιμονή της να μην υποταγεί στο μοιραίο, να
μη θεωρήσει τον θάνατο του ανθρώπου της και τέλος του δικού της δρόμου. Η
στάση αυτή, αντί να την πλήξει, δυναμώνει ηθικά έναν αγώνα που όλοι ξέρουν
(και πρώτοι οι κατηγορούμενοι και η υπεράσπισή τους) ότι σήμανε την αρχή του
τέλους της οργάνωσης που βρίσκεται σήμερα στο εδώλιο.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.