ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μύθος και πραγματικότητα

Είναι γνωστό ότι η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα δεν απαρτίζεται
μόνον από γεγονότα, δομές ή σχέσεις αλλά και από την αναπαράσταση ή τις
αναπαραστάσεις που οι άνθρωποι έχουν γι’ αυτή την ίδια πραγματικότητα.

Από αυτή την άποψη ένα από τα πρωταρχικά καθήκοντα μιας επιστήμης της
κοινωνίας δεν μπορεί να είναι παρά η μελέτη αυτής ακριβώς της περιοχής. Και
εδώ ακριβώς έγκειται η μεγαλύτερη δυσκολία, αφού τις περισσότερες φορές αυτή η
διαθλασμένη «αναπαράσταση» της πραγματικότητας, αν και η ίδια προϊόν μιας
συγκεκριμένης κοινωνικής «φυσικής» και της μάχης για την επιβολή της,
παρουσιάζεται ως απόλυτα «φυσική», «ουδέτερη» ή «δεδομένη».

Με βάση τα παραπάνω επιχειρούμε την «αποφυσικοποίηση» ή απομυθοποίηση
κατεστημένων, επιβεβλημένων ή προβεβλημένων απόψεων και αναπαραστάσεων, που
σχετίζονται με το σχολείο και τη φροντιστηριακή δραστηριότητα με στόχο την
ανάδειξη της, πολλές φορές «κρυμμένης», διασύνδεσης ανάμεσα στην
πραγματικότητα και τις αναπαραστάσεις της.

ΜΥΘΟΣ 1ος: «Η επιτυχία του μαθητή βασίζεται στη φοίτηση στο φροντιστήριο»

Το γεγονός ότι το δημόσιο σχολείο ποτέ δεν αντιπαρέθεσε διεκδικητικά το
επιχείρημα της μακρόχρονης προετοιμασίας των μαθητών που πραγματοποιείται μέσα
στις τάξεις του έδωσε το δικαίωμα στους επιχειρηματίες της γνώσης, ως γνώστες
του εμπορίου, υπακούοντας στην πολιτική του μάρκετινγκ, να μονοπωλήσουν τις
επιτυχίες των μαθητών, να εμφανιστούν ως το «κέντρο ελέγχου» της πρόσβασης στα
Πανεπιστήμια. Στη βάση, βέβαια, αυτή στήριξαν ένα βασικό τμήμα του
προπαγανδιστικού λόγου νομιμοποίησης της λειτουργίας τους. Αρκεί το ερώτημα:
σε περίπτωση που εξαφανίζονταν τα φροντιστήρια μήπως θα έπαιρναν μαζί τους και
την επιτυχία ή την αποτυχία του μαθητή;

ΜΥΘΟΣ 2ος: «Φροντιστήριο πηγαίνουν μόνον οι μαθητές του δημόσιου σχολείου»

Μία από τις συνήθεις κοινοτοπίες με τις οποίες τρέφεται και συντηρείται η
κοινή γνώμη, η οποία δρομολογείται στην εσφαλμένη άποψη ότι η προσφυγή στις
φροντιστηριακές υπηρεσίες συνδέεται με τις δυσλειτουργίες του δημόσιου
σχολείου.

Είναι όμως γνωστό ότι οι μαθητές των ιδιωτικών σχολείων καταφεύγουν κι αυτοί
είτε σε φροντιστήρια είτε σε ιδιαίτερα μαθήματα (πιο συνηθισμένη πρακτική).
Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά τα πράγματα, καθώς είναι φανερό ότι
όσο η κοινωνική και σχολική πραγματικότητα καλλιεργεί όχι τη γνώση καθαυτή
αλλά την ειδική χρήση ενός μέρους της που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των
εξετάσεων, όσο το σχολείο δεν μπορεί να πείσει ότι η μόρφωση δεν είναι ζήτημα
γνώσης, αλλά ζήτημα ζωής, όσο ο βαθμός και η «σφραγίδα» ενός διπλώματος –
τίτλου αναδεικνύονται ως κύριο αίτημα όσων οικογενειών απευθύνονται στα
σχολεία σαν «χρήστες» ή σαν «πελάτες», τόσο περισσότερο στην έννοια της
σχολικής φοίτησης (δημόσιας ή ιδιωτικής) θα παίρνει θέση το δίπτυχο σχολείο –
φροντιστήριο, τόσο περισσότερο θα τροφοδοτείται μια καταναλωτική συμπεριφορά
απέναντι στη μόρφωση, τόσο περισσότερο θα νομιμοποιείται η εμπορευματοποίησή
της μέσα από την μετατροπή της σε «αγαθό» που πωλείται και αγοράζεται απ’
όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα και επιθυμούν να καταλάβουν μια θέση στη
«σχολική αγορά».

ΜΥΘΟΣ 3ος: «Το φροντιστήριο μαθαίνει το παιδί γράμματα»

Αναφέραμε ήδη τη διαφορά μεταξύ της διδακτικής – μαθησιακής διαδικασίας που
στοχεύει στη σφαιρική μόρφωση του ατόμου, την οποία οφείλει να παρέχει το
σχολείο, και της χρησιμοθηρικής «εκγύμνασης» του φροντιστηρίου και του
ιδιαίτερου μαθήματος, η οποία είναι αυστηρά προσανατολισμένη προς την επιτυχία
σε απομνημονευτικού, κυρίως, χαρακτήρα εξεταστικές δοκιμασίες, καθώς εδώ δεν
μετράει η καθαυτή (η διαμορφωτική) αξία των γνώσεων αλλά η «χρησιμότητά» τους.

Η πρακτική των φροντιστηρίων ενθαρρύνει και συστηματοποιεί μια απογυμνωμένη
εκδοχή της σχολικής εργασίας, η οποία αφιερώνεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην
αναζήτηση μιας άμεσα ορατής επιτυχίας, δίνοντας προτεραιότητα σχεδόν
αποκλειστικά στις υψηλές επιδόσεις και όχι στη διαμόρφωση ικανοτήτων. Η
αναζήτηση διαδικασιών για «να τα καταφέρουν στις εξετάσεις», να είναι
επαρκείς στα σχολικά καθήκοντα, φαίνεται να κυριαρχεί έναντι μιας πνευματικής
επένδυσης.

ΜΥΘΟΣ 4ος: «Το άνοιγμα των Πανεπιστημίων θα εξαφανίσει τα φροντιστήρια»

Τώρα, περισσότερο ίσως από κάθε άλλη φορά, τα φροντιστήρια μπορούν να
προβάλλονται σαν το κυριότερο μέσο «στρατηγικής για αρίστευση» για την
κατάληψη μιας καλής θέσης στη σχολική αγορά, καθώς ως κύριο ζητούμενο
αναδεικνύεται το «μάζεμα» όσο το δυνατόν περισσοτέρων μορίων. Κι αν το ΥΠΕΠΘ
προβάλλει σαν αντίβαρο της έντασης του ανταγωνισμού την αύξηση των
προσφερόμενων θέσεων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, είναι γνωστό στους
«παροικούντες την Ιερουσαλήμ» ότι ο μεγαλύτερος αριθμός των προσφερόμενων
θέσεων καλύπτει μόνο την ανάγκη μιας αόριστης ζήτησης και σε καμιά περίπτωση
δεν αντιμετωπίζει τη ζήτηση «αιχμής» σε εκείνα τα Τμήματα που συγκεντρώνουν
τις πρώτες επιθυμίες των υποψηφίων, και τα οποία, βεβαίως, επιθυμεί η
συντριπτική πλειονότητά τους.