Με πόλεμο κατά της φτώχειας θα κερδηθεί η ειρήνη

Ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας και εναντίον σκληρών δικτατοριών, όπως του
Σαντάμ Χουσεΐν, μπορεί να κερδηθεί στα πεδία των μαχών μόνον εν μέρει. Και
αυτό επειδή η φτώχεια και η μιζέρια, που οδηγούν σε απόγνωση, πρέπει κι αυτές
να καταπολεμηθούν, ώστε να μη δημιουργηθούν νέες εστίες βίας από φανατικούς. Ο
υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας Γκόρντον Μπράουν επινόησε ένα φιλόδοξο
σχέδιο για να βοηθήσει σε αυτού του είδους τον «πόλεμο».

Το σχέδιο του Μπράουν, το οποίο παρουσιάστηκε πρόσφατα στο Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο, φιλοδοξεί να μειώσει στο μισό τον αριθμό των ανθρώπων – σήμερα
υπολογίζονται σε 1,26 δισεκατομμύριο – οι οποίοι ζουν με ένα δολάριο την
ημέρα. Φιλοδοξεί, ακόμη, να παράσχει στοιχειώδη εκπαίδευση και να βελτιώσει τη
δημόσια υγεία. Για να γίνουν όλα αυτά εφικτά, θα πρέπει η ξένη βοήθεια να
διπλασιαστεί, από 50 σε 100 δισ. δολάρια ετησίως, μέχρι το 2015. Αυτό
τουλάχιστον συμφώνησαν 140 ηγέτες από όλο τον κόσμο, στη συνέλευση που
πραγματοποίησε ο ΟΗΕ για τον εορτασμό της νέας χιλιετίας, το 2000. Με βάση το
σχέδιο Μπράουν, στόχος είναι να συγκεντρωθούν από διεθνείς κεφαλαιαγορές 50
δισ. δολάρια επιπλέον για κάθε έτος, από τώρα έως το 2015. Έπειτα, αυτά τα
ποσά θα μοιρασθούν ως επίσημη βοήθεια.

Βέβαια, σήμερα η βοήθεια από κυβέρνηση σε κυβέρνηση είναι μία υπόθεση στην
οποία συχνά εμφανίζονται διαφθορά και ανικανότητα ως προς τη διαχείριση των
ποσών. Ακόμη και η Παγκόσμια Τράπεζα συμφωνεί ότι η προσπάθεια να χορηγηθεί
οικονομική βοήθεια σε χώρες όπως το Κονγκό και η Ζάμπια κατέληξε σε
καταστροφή. Η επιτυχία κάθε εγχειρήματος μετράται με το πόσα δολάρια
ξοδεύτηκαν και όχι με το πόσο μειώθηκε η φτώχεια. Όμως, το γεγονός ότι μέρος
της βοήθειας αυτής υπεξαιρέθηκε ή σπαταλήθηκε, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να
χορηγείται καθόλου οικονομική βοήθεια.

Τα κριτήρια της επιτυχίας

Η πρόταση του Μπράουν είναι διαφορετική, επειδή η αποτελεσματικότητα της
βοήθειας δεν θα κρίνεται από τα χρήματα που ξοδεύτηκαν. Η επιτυχία μπορεί να
μετρηθεί με τα χιλιόμετρα δρόμων που κατασκευάστηκαν, με τα εμβόλια που
έγιναν, με το πόσο καλά τα πήγαν τα παιδιά στα σχολεία και με το πόσο καθαρό
πόσιμο νερό διατέθηκε. Όλα αυτά θα ελέγχονται από ανεξάρτητους ελεγκτές.

Ο κ. Μπράουν ξεκαθάρισε ακόμη ότι «ατμομηχανή» της ανάπτυξης παντού είναι ο
ιδιωτικός τομέας. Χωρίς τη συμβολή του ιδιωτικού τομέα, η φτώχεια δεν θα
νικηθεί ποτέ. Όμως για να αναπτυχθεί ο ιδιωτικός τομέας, οι κυβερνήσεις θα
πρέπει να εξασφαλίζουν το δικαίωμα της ιδιοκτησίας. Για να ευημερήσει ο
ιδιωτικός τομέας, χρειάζονται λιγότερα εμπόδια στο εμπόριο και περισσότερα
κίνητρα για να αναλάβει κανείς ρίσκο. Χωρίς καθαρό νερό, στοιχειώδη
εκπαίδευση, περισσότερους δρόμους και καλύτερη δημόσια υγεία η ανάπτυξη θα
περιοριστεί. Υπάρχει όμως και ένα ακόμη στοιχείο: το να παρέχουμε αυξημένη
βοήθεια στον Τρίτο Κόσμο είναι μια ηθική προσταγή. Όπως είναι ηθική προσταγή
και η αποτελεσματική διανομή των πόρων αυτών.

Εγγυήσεις και διαφάνεια

Τα κεφάλαια θα μοιραστούν μόνο σε χώρες που θα παρέχουν εγγυήσεις ότι οι τιμές
θα παραμένουν σταθερές, το ίδιο και οι δημόσιες δαπάνες και η υποστήριξη της
οικονομίας των αγορών. Αυτό απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια στην οικονομική και
τη νομισματική πολιτική, έγκαιρη δημοσιοποίηση των σχετικών στοιχείων, διάθεση
να γίνεται έλεγχος από το ΔΝΤ, πιο «ανοικτή» δημόσια διοίκηση και καταπολέμηση
της διαφθοράς. Η λογική των προτάσεων αυτών είναι ότι, αν οι χώρες δεν
ακολουθούν τις πρέπουσες πολιτικές, τότε η βοήθεια θα παύει να χορηγείται.

Βέβαια, αν ο ιδιωτικός τομέας μιας αναπτυσσόμενης χώρας «απογειωθεί», τότε η
ξένη βοήθεια μπορεί να μην είναι πια αναγκαία. Όμως, ακόμη και αν
δημιουργηθούν ισχυρές οικονομίες που θα οδηγούνται από την άνθηση του
ιδιωτικού τομέα, αυτό δεν θα σημαίνει απαραίτητα ότι στις χώρες αυτές θα
υπάρχουν άφθονο καθαρό νερό, νέοι δρόμοι, περισσότεροι δάσκαλοι και καλύτερη
δημόσια υγεία. Οι αγορές μπορεί να δημιουργήσουν αρκετό πλούτο ώστε να
επιλυθούν μακροπρόθεσμα τα προβλήματα αυτά, αλλά τέτοιου είδους δυσκολίες
πρέπει να καταπολεμηθούν άμεσα. Και αυτό, επειδή η ανάπτυξη του ιδιωτικού
τομέα βασίζεται στην ανάπτυξη υποδομών από τον δημόσιο τομέα.

Οι προτάσεις του κ. Μπράουν είναι μια νέα προσέγγιση στην καταπολέμηση της
φτώχειας, παγκοσμίως. Ο διπλασιασμός της οικονομικής βοήθειας, η αλλαγή του
τρόπου με τον οποίο χορηγείται, η ισχυροποίηση του ιδιωτικού τομέα και η
επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων σε φτωχές χώρες είναι οι μόνοι αποτελεσματικοί
τρόποι να κερδηθεί η ειρήνη, σε μεγάλο μέρος του κόσμου.

Ο Brian Griffiths διετέλεσε επικεφαλής του γραφείου χάραξης πολιτικής
τής πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας Μ. Θάτσερ και σήμερα κατέχει τη θέση του
αναπληρωτή προέδρου της επενδυτικής εταιρείας Goldman Sachs International.
Είναι μέλος της βρετανικής Βουλής των Λόρδων

© Project Syndicate, Απρίλιος 2003

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος