Απ’ το πεδίο μάχης, στο σαλόνι μας

Ζεσταίνετε το φαγητό σας σε φούρνο μικροκυμάτων. Ταξιδεύετε με αεροπλάνο.
Περπατάτε στον δρόμο σερφάροντας στο Ίντερνετ με τη βοήθεια του κινητού σας
τηλεφώνου. Πόσοι από εσάς, άραγε, έχετε αναλογισθεί ότι αυτά και άλλα πολλά
αγαθά που χρησιμοποιείτε καθημερινώς προέρχονται από τεχνολογίες που
αναπτύχθηκαν για να εξυπηρετήσουν πολεμικούς σκοπούς;

Το Ίντερνετ και οι υπολογιστές κατάγονται από τον βρετανικό υπολογιστή «Κολοσσό», που έσπασε τους κωδικούς του Χίτλερ. Δεξιά, το «μανιτάρι» πάνω από το Ναγκασάκι

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’30 μέχρι και την εποχή του Ψυχρού Πολέμου,
εκατοντάδες κορυφαίοι επιστήμονες διοχέτευσαν το ταλέντο και την
εφευρετικότητά τους για να κατασκευάσουν τα πιο προηγμένα οπλικά συστήματα
όπως γράφει ο επικεφαλής του επιστημονικού ρεπορτάζ της εφημερίδας Financial
Times, Κλιβ Κούκσον. Στον 20ό αιώνα, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο
στην ανθρώπινη Ιστορία, η επιστήμη «πληρώθηκε» αδρά για να κλειστεί μέσα σε
μυστικά εργαστήρια και να δημιουργήσει πρωτόγνωρα μέσα που θα έσπερναν όλεθρο
και καταστροφή.

Στο πέρασμα όμως του χρόνου, η καινούργια αυτή γνώση χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο
βαθμό για να κάνει πιο άνετη τη ζωή μας. Ακόμη και για να βελτιώσει την υγεία
μας.

Κάνοντας μια αναδρομή στην εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα βλέπαμε
Βρετανούς επιστήμονες να αναπτύσσουν τα γνωστά σε όλους μας ραντάρ. Οι
Βρετανοί έφτιαξαν αποτελεσματικότερα ραντάρ από τους Γερμανούς και τους
Ιάπωνες, επειδή στηρίχθηκαν στη χρήση ενός οργάνου που λέγεται μαγνητόμετρο.

Ο γερμανικός βαλλιστικός πύραυλος V2

Ο «σωλήνας».Το όργανο αυτό έμοιαζε με έναν κούφιο σωλήνα που μπορούσε
να δημιουργεί πολύ ισχυρά μικροκύματα, τα οποία μόλις έπεφταν πάνω σε κάποιο
μεταλλικό αντικείμενο μακριά στον ουρανό, έστελναν πίσω την ηχώ του. Το ίδιο
όργανο, παραδόξως, χρησιμοποιείται σήμερα και στην κατασκευή φούρνων
μικροκυμάτων.

Εκείνη τη χρονική περίοδο, σπουδαίοι Βρετανοί μαθηματικοί δούλευαν νυχθημερόν
στο Bletchley Park για να φτιάξουν τον «Κολοσσό», ένα ογκώδες υπολογιστικό
μηχάνημα, πρόγονο των σημερινών υπολογιστών, το οποίο θα μπορούσε να «σπάει»
τα κωδικοποιημένα μηνύματα των γερμανικών δυνάμεων. Στο τέλος τα κατάφεραν,
και μάλιστα ο «Κολοσσός» ήταν πολύ πιο αποτελεσματικός από την αντίστοιχη
συσκευή ονόματι Eniac που διέθεταν οι Αμερικανοί. Οι Άγγλοι όμως, εξαιτίας της
μυστικοπάθειας που είχαν, δεν μπόρεσαν να καταλάβουν τη χρησιμότητα του
«Κολοσσού» σε περίοδο ειρήνης. Αντίθετα οι Αμερικανοί, μετά τον Πόλεμο,
«αποδέσμευσαν» τη μυστική συνταγή κατασκευής του Eniac και έτσι, σιγά σιγά,
προήλθαν οι σύγχρονοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές.

Κάπως έτσι ξεπήδησε και το Ίντερνετ. Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου και
συγκεκριμένα το 1962, όταν η Rand Corporation, μια κορυφαία «δεξαμενή σκέψης»
στον χώρο της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας, οραματίστηκε τη δημιουργία
ενός «αόρατου» κέντρου μεταφοράς και λήψης στρατηγικών πληροφοριών, το οποίο
θα μπορούσε να βγει αλώβητο από έναν πυρηνικό πόλεμο. Στα μέσα της δεκαετίας
του 1960, το δίκτυο αυτό δοκιμάστηκε σε μικρή κλίμακα, λειτούργησε και, λίγο
αργότερα, χρηματοδοτήθηκε από το Πεντάγωνο για να αποτελέσει ένα μέσον
διασύνδεσης ορισμένων υπερυπολογιστών της εποχής, που υπήρχαν σε Πανεπιστήμια.

Στην τεχνολογία που αναπτύχθηκε για πολεμικούς σκοπούς χρωστάμε τους κινητήρες
τζετ, με τους οποίους είναι εφοδιασμένα τα αεροπλάνα, αλλά και τα
διαστημόπλοια που μας μετέφεραν στη Σελήνη. Λίγο πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος
Πόλεμος στη Γερμανία, ένας ιδιοφυής επιστήμονας, ο Βέρνερ Φον Μπράουν
(1912-1977), έχει υπό την καθοδήγησή του δεκάδες επιστήμονες και ύστερα από
μακροχρόνιες έρευνες υπογράφει τη δημιουργία ενός ασύλληπτου για την εποχή
όπλου, του βαλλιστικού πυραύλου V2.

Όταν τελείωσε ο Πόλεμος το 1945, ο Φον Μπράουν πέρασε στην άλλη πλευρά του
Ατλαντικού. Οι Αμερικανοί, τον έβαλαν μαζί με την ομάδα του να εργαστεί
μυστικά για την κατασκευή πυραυλικών προγραμμάτων. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα,
δημιουργείται η NASA και ο Φον Μπράουν, μετατίθεται εκεί και διευθύνει τις
έρευνες για τη δημιουργία των πυραύλων «Κρόνος».

Ψυχολογικά τραύματα, ομαδικές θεραπείες

Ακόμα και η επιστήμη της Ψυχιατρικής αποκόμισε οφέλη από τα συντρίμμια
του πολέμου, λέει ο Σάιμον Γουέσλι, ο οποίος είναι καθηγητής Ψυχιατρικής στο
King’s College του Λονδίνου. Μέσα από την ψυχολογική υποστήριξη στρατιωτών που
πολεμούσαν στην πρώτη γραμμή του μετώπου, τόσο στον Α’ όσο και στο Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο, γεννήθηκαν οι όροι «ψυχολογικό τραύμα» και «ομαδική
θεραπεία». Οι Άγγλοι ιατροί προσπαθούσαν να ενδυναμώσουν ψυχολογικά τους
στρατιώτες που πολεμούσαν και σε ορισμένες περιπτώσεις η θεραπεία αυτή γινόταν
κατά ομάδες. Γρήγορα διαπιστώθηκε ότι το να συζητούν οι στρατιώτες μεταξύ τους
υπό την καθοδήγηση κάποιου ειδικού για τις δυσάρεστες εμπειρίες και τους
φόβους τους, λειτουργούσε ιδιαίτερα αποτελεσματικά.

Η ατομική βόμβα «έφτιαξε» τη βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας

Αν δεν κατασκευαζόταν η ατομική βόμβα, δεν θα υπήρχαν σήμερα η πυρηνική
ενέργεια και η τεράστια βιομηχανία που έχει στηθεί γύρω της, λένε στους
«Financial Times» ο Μάικλ Λέβι, διευθυντής του προγράμματος στρατηγικής
ασφάλειας της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων και ο Άλαν Μόρτον, ειδικός σε
θέματα πυρηνικής φυσικής στο Μουσείο Επιστημών του Λονδίνου. Για την κατασκευή
της ατομικής βόμβας στήθηκε στην Αμερική το πρόγραμμα «Μανχάταν», το οποίο
ολοκληρώθηκε το 1945. Ήταν η μεγαλύτερη και επιτυχέστερη επιστημονική
προσπάθεια που έγινε ποτέ για πολεμικούς σκοπούς. Μέσα σε πέντε χρόνια, μια
απλή ιδέα μετατράπηκε σε φονική πραγματικότητα. Αν δεν είχε ξεσπάσει ο
Πόλεμος, λέει ο Μόρτον, η πυρηνική ενέργεια θα βρισκόταν πιθανότατα ακόμη στο
στάδιο ερευνών, όπως συμβαίνει σήμερα με την πυρηνική σύντηξη.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης