Διαστάσεις Το τέλος ενός τυράννου

Λίγο πριν ξεκινήσει ο πόλεμος στο Ιράκ, ένας δημοσιογράφος είχε ζητήσει τη
γνώμη του για την επικείμενη σύγκρουση. «Όταν δεν είμαι σίγουρος για κάτι, το
βουλώνω», είχε απαντήσει εκείνος. Τώρα ήλθε η ώρα να μιλήσει.

«Δημο-κρατία»: όπως λέμε Κόκα Κόλα (σκίτσο από την «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν»)

Μια από τις λίγες βαθιές χαρές που μας επιφυλάσσει η Ιστορία, γράφει ο
Γερμανός συγγραφέας Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ στη Φρανκφούρτερ
Αλγκεμάινε Τσάιτουνγκ, είναι το τέλος ενός τυράννου – είτε με την ανατροπή
του είτε με τον θάνατό του. Χίτλερ, Στάλιν, Φράνκο, Πινοτσέτ, Τσαουσέσκου,
Μομπούτου, Μιλόσεβιτς, Σαντάμ, ο κατάλογος δεν έχει τέλος. Και θα έχει
συνέχεια: Κάστρο, Μουγκάμπε, Κιμ Γιονγκ Ιλ. Σύμφωνα με τον Ελίας Κανέττι, το
βασικότερο κίνητρο που εμπνέει έναν δικτάτορα είναι ότι θέλει να δει να
πεθαίνουν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι πριν πεθάνει εκείνος. Ο λόγος
λοιπόν που χαιρόμαστε τόσο πολύ όταν φεύγει ένας δικτάτορας από τη μέση είναι
ότι δεν μπόρεσε να εκπληρώσει την επιθυμία του πάνω μας.

Πρέπει όμως να χαιρόμαστε όταν ένας δικτάτορας φεύγει με τον τρόπο που έφυγε ο
Σαντάμ; Μεταξύ των ειρηνιστών, σημειώνει ο Εντσενσμπέργκερ, κυριαρχεί μια
περίεργη ιδέα: ότι σε έναν πόλεμο που ήθελαν να αποτρέψουν, αλλά δεν τα
κατάφεραν, δεν πρέπει να υπάρχουν νεκροί. Στην πραγματικότητα μπερδεύουν τον
κώδικα της πολιτικής με τον κώδικα της ηθικής. Όμως νεκροί δεν υπήρξαν μόνο
στο Ιράκ. Όσο διαρκούσε εκείνος ο πόλεμος, σκοτώθηκαν στο Κονγκό τουλάχιστον
χίλιοι άμαχοι στις λεγόμενες συγκρούσεις μεταξύ των φυλών. Τα διεθνή μέσα
ενημέρωσης, όμως, ελάχιστη σημασία έδωσαν. Σε ολόκληρο τον κόσμο γίνονται
σήμερα τουλάχιστον 30 πόλεμοι με αμέτρητα θύματα, που παραμένουν στη σκιά. Στο
ίδιο το Ιράκ, πέθαναν την τελευταία δεκαετία εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι
εξαιτίας των κυρώσεων. Ήταν ευχαριστημένοι άραγε οι ειρηνιστές με εκείνη την
κατάσταση;

Η στάση των τελευταίων παρουσιάζει όμως ακόμη ένα πρόβλημα, συνεχίζει ο
άνθρωπος που έγραψε το «Σύντομο Καλοκαίρι της Αναρχίας». Θεωρούν ότι οι
πολιτικές και θρησκευτικές παραδόσεις του αραβικού κόσμου είναι ασυμβίβαστες
με τη δημοκρατία. Αγνοούν προφανώς δύο πράγματα. Πρώτον, ότι το καθεστώς του
Σαντάμ είχε μεγαλύτερη σχέση με το μοντέλο της ναζιστικής Γερμανίας ή της
Σοβιετικής Ένωσης απ’ ό,τι με τις μορφές εξουσίας του ισλαμικού κόσμου.
Δεύτερον, ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο καταστροφικό για μια κοινωνία από ένα
ολοκληρωτικό σύστημα. Ο τρόμος που το συνοδεύει δεν σχετίζεται μόνο με τα
βασανιστήρια και τις δολοφονίες. Μια δικτατορία τύπου Σαντάμ προκαλεί απώλειες
σε ανθρώπινους πόρους που είναι αισθητές για δεκαετίες μετά το τέλος της. Οι
καλύτεροι φεύγουν, και αυτή τη φυγή η κοινωνία δεν την ξεπερνά ποτέ (Ρωσία
1917, Γερμανία 1933, Ισπανία 1935, Ιράν 1953, Αργεντινή 1976, Γιουγκοσλαβία
1991). Η νοοτροπία εκείνων που μένουν αλλάζει ριζικά, με τρόπο τόσο πιο βαθύ
όσο περισσότερο διαρκεί η δικτατορία. Η επιστροφή τους στην κοινωνική
ομαλότητα αποτελεί μακρά και σύνθετη διαδικασία, οι Γερμανοί το γνωρίζουν
καλά.