ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρωπαϊκή συνοχή ή απόκλιση

Με την ιστορική συνθήκη προσχώρησης 10 νέων κρατών της Ανατολικής Ευρώπης και
της Μεσογείου που υπεγράφη στην Αθήνα (16/4), η Ευρωπαϊκή Ένωση των 25 κρατών
με πληθυσμό 455 εκατομμυρίων πολιτών και με εθνικό προϊόν που προσεγγίζει τα
10 τρις ευρώ, καλείται όχι μόνο να υπερβεί τις σοβαρές διαφωνίες και εντάσεις
που προέκυψαν στους κόλπους της σε αναφορά με την επέμβαση των ΗΠΑ και της Μ.
Βρετανίας στο Ιράκ, αλλά να επανεξετάσει τους πολιτικούς και οικονομικούς
στόχους του αντιφατικού ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Η αντιφατικότητα αυτή
εκφράζεται σε πολλά επίπεδα και διατρέχει το όλο πλέγμα των ευρωπαϊκών
πολιτικών, που ουσιαστικά δεν μπορούν να ανταποκριθούν στον στόχο της
κοινωνικής και οικονομικής συνοχής και της πραγματικής σύγκλισης.

Η «οριζόντια» και «κάθετη» αποσπασματικότητα των διαφορετικών ευρωπαϊκών
πολιτικών (νομισματική, δημοσιονομική, αναπτυξιακή, κ.ά.) η έλλειψη
συμπληρωματικότητας και η αντιφατικότητα των στόχων (π.χ. στόχοι της πολιτικής
μεταφορών αφενός και της περιφερειακής πολιτικής και πολιτικής περιβάλλοντος
αφετέρου) και τέλος η αδυναμία συνέργειας των επί μέρους προγραμμάτων και
πρωτοβουλιών δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τις ανισότητες και τα προβλήματα
κρίσης που οξύνονται στην Ευρώπη.

Η νέα μεγάλη διεύρυνση της Ευρώπης, πέραν των σημαντικών θετικών επιπτώσεων
που έχει (π.χ. διεύρυνση της αγοράς, υπέρβαση του μεγάλου διχασμού της Ευρώπης
σε Ανατολική και Δυτική, κ.ά.) απομακρύνει τον στόχο της πραγματικής
οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης στο απώτερο μέλλον, αφού εκτιμάται ότι θα
διπλασιαστούν οι εισοδηματικές και περιφερειακές ανισότητες (2η Έκθεση για την
οικονομική και κοινωνική συνοχή, Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2001, 2002). Παράλληλα
έχει εκτιμηθεί ότι αν συνεχιστεί να εφαρμόζεται το όριο του 75% του μέσου όρου
του ΑΕΠ, ως κριτήριο επιλεξιμότητας των περιφερειών του Στόχου 1, τότε 18
Περιφέρειες της Ευρώπης των 15 (ανάμεσά τους και πολλές Περιφέρειες της
Ελλάδας) με πληθυσμό 21 εκατομμύρια κατοίκους θα χάσουν την επιλεξιμότητά
τους, αποκλειστικά και μόνο για στατιστικούς λόγους, εξαιτίας της διεύρυνσης.

Η νεοφιλελεύθερη θεώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως κατ’ εξοχήν εκφράζεται
από τους μονεταριστές προβάλλει την ιδέα της μερικής ή ολικής
«επανεθνικοποίησης» των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πολιτικές συνοχής,
ΚΑΠ) και μετατοπίζει την ευθύνη στις χώρες κράτη/μέλη. Η άποψη αυτή κατανοεί
την Ευρωπαϊκή Ένωση αποκλειστικά ως διευρυμένη οικονομική αγορά, ως ζώνη του
ευρώ με την κυριαρχία του Συμφώνου Σταθερότητας και με ασθενή πολιτική
συγκρότηση και περιορισμένους πόρους (μόλις στο 0,31%-0,45% του Κοινοτικού ΑΕΠ
της Ε.Ε. των 15 θα ανέρχονται οι πόροι των διαρθρωτικών ταμείων το 2006).
Ωστόσο, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, το χαμηλό επίπεδο του Κοινοτικού
Προϋπολογισμού αφενός, και η αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία που επιβάλλει το
Σύμφωνο Σταθερότητας αφετέρου, ακυρώνουν τη δυνατότητα επενδυτικών
προγραμμάτων που είναι απαραίτητα, ιδιαίτερα στις χώρες της συνοχής (λόγω
έλλειψης κοινοτικών πόρων και για να μην αυξηθεί ο δημόσιος δανεισμός στην
περίπτωση των εθνικών προγραμμάτων επενδύσεων). Η αντιφατικότητα αυτή
αναπαράγει τον φαύλο κύκλο της ύφεσης ενώ ο στόχος της πραγματικής σύγκλισης
παραμένει ευχολόγιο. Μια εναλλακτική πολιτική για την οικονομική και κοινωνική
συνοχή της διευρυμένης Ευρώπης οφείλει κατ’ αρχήν να κινηθεί σε τρεις άξονες:

Σημαντική αύξηση του Κοινοτικού Προϋπολογισμού και ειδικά των δαπανών για
διαρθρωτικές δράσεις πέραν του 0,45%.

Αναθεώρηση του νεοφελελεύθερου και μονεταριστικού Συμφώνου Σταθερότητας, που
αποτελεί τροχοπέδη της αναπτυξιακής δυναμικής.

Προώθηση των διαδικασιών για τη θεσμική και πολιτική συγκρότηση της Ευρωπαϊκής
Ένωσης που θα ενισχύσουν τους θεσμούς δημοκρατίας και θα αποκαθιστούν τα
ελλείμματα πολιτικής νομιμοποίησης και απόδοσης λόγου στους πολίτες της
Ευρώπης.

Ειδικότερα για τη χώρα μας, εν όψει της αναδιάρθρωσης των Διαρθρωτικών Ταμείων
για την επόμενη περίοδο (μετά το 2006) έχει μεγάλη σημασία να προωθηθούν οι
εξής στόχοι:

Α. Δραστική αύξηση των πόρων του Ταμείου Συνοχής σε σύγκριση με τα
σημερινά επίπεδα.

Β. Πρόβλεψη ειδικών ρυθμίσεων για τις περιφέρειες εκείνες που θα
υπερβούν το όριο επιλεξιμότητας για τον Στόχο 1 για στατιστικούς λόγους που
επιφέρει η διεύρυνση.

Γ. Έμφαση στις ιδιαιτερότητες των γεωγραφικών ενοτήτων (νησιά, ακτές,
ορεινός όγκος, παραμεθόριες περιοχές κ.ά.) και πρόβλεψη δράσεων χωρικής
ολοκλήρωσης και συνοχής.

Δ. Βελτίωση των υπαρχουσών θεσμικών δομών διαχείρισης κοινοτικών πόρων
και υπέρβασης των σημερινών προβλημάτων γραφειοκρατίας, συγκεντρωτισμού,
έλλειψης αποτελεσματικότητας και διαφάνειας.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.