ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η αξιολόγηση των Πανεπιστημίων

Πρόσφατα ρεπορτάζ πρόβαλαν αξιολόγηση προτάσεων ΑΕΙ – ΤΕΙ για προπτυχιακά
προγράμματα σπουδών από επιτροπή αξιολογητών «διεθνούς κύρους». Θα θέλαμε να
συμβάλουμε στη σχετική συζήτηση ώστε το θέμα να τεθεί στις πραγματικές του
διαστάσεις.

Πράγματι, το ΥΠΕΠΘ έκανε πρόσκληση ενδιαφέροντος για χρηματοδότηση προτάσεων
«αναμόρφωσης», «εκσυγχρονισμού» και «αναβάθμισης» των προπτυχιακών
προγραμμάτων σπουδών. Από τα Πανεπιστημιακά Τμήματα της χώρας υποβλήθηκαν 189
προτάσεις.

Από το σύνολο των 189 προτάσεων εγκρίθηκαν, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, 145
προτάσεις. Δηλαδή ποσοστό 77%! Τα ποσοστά έγκρισης, κατά Πανεπιστήμιο,
κυμάνθηκαν από 45% – 100%.

Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι δεν πρόκειται για αξιολόγηση Πανεπιστημίων αλλά
για αξιολόγηση συγκεκριμένων προτάσεων που υποβλήθηκαν, για χρηματοδότηση. Από
εδώ και πέρα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αξιολόγηση της εφαρμογής τους και
των αποτελεσμάτων τους. Τα ουσιαστικά ζητήματα εντοπίζονται στη διάθεση και
στην αξιοποίηση αυτών των κονδυλίων και όχι στη βαθμολογική κατάταξη των
διαφόρων προτάσεων ή στην κατάταξη των τριτοβάθμιων ιδρυμάτων.

Για να δώσουμε τις πραγματικές διαστάσεις του ζητήματος θεωρούμε σημαντικές
ορισμένες βασικές επισημάνσεις και διευκρινίσεις:

1. Είναι αλήθεια ότι, σε σχέση με το παρελθόν, το υπουργείο Παιδείας
καθιέρωσε μια αρκετά επεξεργασμένη διαδικασία αξιολόγησης. Μένει να
αντιμετωπισθούν έγκαιρα οι όποιες στρεβλώσεις έχουν παρατηρηθεί. Οι
διαδικασίες έγκρισης των προτάσεων των ΑΕΙ – ΤΕΙ, με τη συστηματική και
μεθοδική εργασία της Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης, πράγματι δεν επιτρέπουν
τις παρεμβάσεις και τις αναξιοκρατικές πρακτικές που παρατηρήθηκαν στο Α’ και
Β’ ΚΠΣ. Βέβαια, το πιο βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Ποιος και πώς ορίζει
τις προτεραιότητες, τους προσανατολισμούς, τους φορείς, τα πεδία, τα κριτήρια
και τη βαρύτητά τους, τους αξιολογητές κ.λπ. Σε αυτό χρειάζεται να γίνει πολλή
δουλειά ακόμη.

2. Ένα άλλο σημαντικό ερώτημα είναι: οι 189 προτάσεις που υποβλήθηκαν
από τα ΑΕΙ ή όσες εγκρίθηκαν συγκροτούν ουσιαστικές προτάσεις
«εκσυγχρονισμού», «αναμόρφωσης» και «αναβάθμισης» των προπτυχιακών
προγραμμάτων σπουδών; Η γενική μας εκτίμηση είναι ότι οι προτάσεις – εκτός από
ελάχιστες εξαιρέσεις – ήταν μάλλον «άτολμες» και επιφανειακές τροποποιήσεις,
δίχως ουσιαστικές δομικές αλλαγές των προγραμμάτων. Μάλλον ήταν σπάνιες οι
προτάσεις προγραμμάτων με νέες κατευθύνσεις σπουδών, νέο προφίλ φοιτητή ή
πτυχιούχου, νέες ειδικεύσεις, νέους κύκλους σπουδών, νέους ορισμούς
διδασκαλίας και μελέτης, νέες προτάσεις για ουσιαστική σύνδεση των σπουδών με
την απασχόληση κ.λπ. Δεν υπήρχαν διατμηματικές προτάσεις! Το υπουργείο έκανε
τις σχετικές προκηρύξεις. Τα Πανεπιστήμια άραγε δεν μπορούν;

Αν είναι έτσι, γιατί άραγε χρηματοδοτούνται προτάσεις που ουσιαστικά
περιορίζονται σε μια «συνήθη» και συμβατική τροποποίηση προγραμμάτων; Γιατί
αμείβονται μέλη ΔΕΠ για έργο που έτσι κι αλλιώς εμπίπτει στις υποχρεώσεις
τους; Τι θα κάνουν οι πανεπιστημιακοί μετά το τέλος της ροής των κοινοτικών
κονδυλίων (2006); Ποιος θα εκτελεί τις συμβατικές τους υποχρεώσεις; Μήπως τους
ετοιμάζουμε ώστε να αναζητούν πηγές χρηματοδότησης στον ιδιωτικό τομέα των
επιχειρήσεων;

3. Είναι αξιοπρόσεκτο το γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό των προτάσεων
και των χρηματοδοτήσεων το έχουν τα λεγόμενα «νέα» ή σχετικώς νέα Τμήματα. Κι
εδώ έχουμε να κάνουμε με το εξής παράδοξο: Πώς να εξηγήσουμε την αναγκαιότητα
αναμόρφωσης, εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης προγραμμάτων σπουδών σε νέα
Τμήματα; Όταν αυτά τα Τμήματα άρχισαν να λειτουργούν (σχετικώς πρόσφατα), ποια
προγράμματα εφάρμοζαν ώστε να χρειάζονται κιόλας αναμόρφωση; Μήπως η
χρηματοδότηση των νέων Τμημάτων, αν και δεν συνδέεται με αναμόρφωση των
προγραμμάτων τους, είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση των βασικών
προϋποθέσεων λειτουργίας τους (διδακτικό προσωπικό, Η/Υ, καβαλέτα κ.ά.);

Αυτά είναι σημαντικά ερωτήματα. Αυτά δεν μας επιτρέπουν να «γλιστράμε» σε
εύκολες αξιολογικές θριαμβολογίες. Ιδίως τώρα! Τώρα που ανοίγουν πάλι οι
«κρουνοί» της ροής των κονδυλίων. Η συζήτηση για τα κοινοτικά προγράμματα όταν
περιορίζεται σε θέματα κατανομής και απορρόφησης των κονδυλίων, πολύ λίγα
προσφέρει, για να μην πούμε πως μάλλον αποπροσανατολίζει.

Το βασικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει στο εσωτερικό των τριτοβάθμιων ιδρυμάτων
(έρευνα, διδασκαλία, εκλογικές διαδικασίες, διοίκηση) και ποιες τάσεις
παρατηρούνται στις αντιλήψεις και τις πρακτικές αυτών που συμμετέχουν ενεργώς
στα κοινοτικά προγράμματα. Η εκτίμησή μας είναι ότι στο όνομα του σεβασμού της
αρχής της «αυτοτέλειας» και της ευθύνης του «επιστημονικώς υπευθύνου»,
παρατηρούνται σοβαρές αυθαιρεσίες, κυνικές καταστρατηγήσεις, διακρίσεις,
εξαρτήσεις κ.ά. Όλα αυτά έχουν απρόβλεπτες συνέπειες για τη φυσιογνωμία και
την αναπτυξιακή προοπτική των ιδρυμάτων της χώρας. Γιατί άραγε χρειάζονται
κοινοτικά κονδύλια και χρηματοδοτήσεις προκειμένου να έχουμε μια τέτοια
εξέλιξη!

Ο Γιώργος Μαυρογιώργος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.