ΜΑΓΚΟΥΑΪΑΡ ΓΚΙΜΠΣΟΝ Η λεηλασία ενός Πολιτισμού

Την αγωνία του για τους μοναδικούς θησαυρούς του Ιράκ εκφράζει στα «ΝΕΑ» ο
Αμερικανός καθηγητής Μαγκουάιαρ Γκίμπσον, ο ειδικός που έδωσε λίστα με τα
σημαντικότερα μνημεία στο Πεντάγωνο για να τα γλυτώσει από τις βόμβες.

Έχει φάει την άμμο της ιρακινής ερήμου με το κουτάλι. Από το 1964 σκάβει το
υπέδαφος ανακαλύπτοντας τα μυστικά του ένδοξου παρελθόντος της Μεσοποταμίας.
Μία περιοχή που οι αρχαιολόγοι σε όλο τον κόσμο θεωρούν ως «λίκνο του
πολιτισμού». Μέρη μυθικά όπως η Βαβυλώνα, το Ουρούκ, το Ουρ, η Νινευΐ και η
Νιπούρ, όπου διασώζονται ίχνη του ανθρώπινου μεγαλείου, κινδυνεύουν σήμερα με
αφανισμό από τις βόμβες.

Ο Αμερικανός καθηγητής Μεσοποτάμιας Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου
αγωνιά για την τύχη των αρχαιοτήτων, αλλά και δεκάδων φίλων και αγαπημένων
συναδέλφων σε μία χώρα όπου έχει περάσει πολλά χρόνια της ζωής του. «Γνωρίζω
τη χώρα σαν την παλάμη του χεριού μου», λέει στα «ΝΕΑ». «Όταν άκουσα ότι
γίνεται μάχη στο Κιφλ, το μυαλό μου πήγε σε μία οικογένεια που ξέρω εκεί και
στον μιναρέ των Σελτζούκων του 13ου αιώνα, στο σημαντικό τζαμί της πόλης. Στη
Νεγιέφ είναι το συνεργείο όπου πήγαινα το αυτοκίνητό μου. Η Ντιουανίγια, όπου
έγιναν πολύνεκρες μάχες, είναι η κοντινότερη μεγάλη πόλη στην ανασκαφή μου στη
Νιπούρ. Εκεί πηγαίναμε για προμήθειες και έχω πολλούς καλούς φίλους. Το ίδιο
και στη Χίλα, Η πόλη βρίσκεται λίγο νοτιότερα από τη Βαβυλώνα και το Κις, πολύ
κοντά σε σπουδαίες ανασκαφές».

Η έλλειψη ενημέρωσης είναι ένα σοβαρό εμπόδιο και οι αρχαιολόγοι ακόμα δεν
μπορούν να μάθουν τι γίνεται στις περιοχές αυτές. «Δεν μαθαίνουμε την αλήθεια
από την αμερικανική τηλεόραση και δεν μπορώ να δω ευρωπαϊκά κανάλια», λέει ο
Γκίμπσον. «Η μόνη έγκυρη πηγή είναι η εφημερίδα “New York Times”, από όπου
προσπαθώ να καταλάβω πού βρίσκεται το μέτωπο κάθε μέρα. Τελευταία φορά, είχα
τηλεφωνική επικοινωνία με τους συναδέλφους μου Ιρακινούς στη Βαγδάτη πριν
πολλές μέρες, πριν καταστραφούν οι γραμμές».

Ο καθηγητής είναι πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Ερευνών στη Βαγδάτη.
Στα τέλη Ιανουαρίου επισκέφθηκε το Πεντάγωνο μαζί με συναδέλφους του
ενημέρωνοντας τους στρατιωτικούς για τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους
του Ιράκ, οι οποίοι πρέπει να προστατευθούν. Τουλάχιστον 4.000 μέρη
προστέθηκαν στη λίστα του Πενταγώνου, που είχε δημιουργήσει το 1991. Οι
αρχαιολόγοι ελπίζουν πως οι συμμαχικές δυνάμεις θα σεβαστούν την ιστορική
κληρονομιά της χώρας. Εκατοντάδες ειδικοί από όλο τον κόσμο έχουν υπογράψει
έκκληση προς τις κυβερνήσεις να προστατεύσουν τους θησαυρούς. «Το υπουργείο
Αρχαιοτήτων έχει στο αρχείο του 10.000 τοποθεσίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.
Υπολογίζεται ότι συνολικά είναι εκατοντάδες χιλιάδες σημεία σε όλη τη χώρα.
Κάθε αμμόλοφος στην έρημο κρύβει θησαυρούς».

Ανάμεσα στον Ευφράτη και τον Τίγρη ποταμό, τέθηκαν για πρώτη φορά στην Ιστορία
τα θεμέλια της γεωργίας και της άρδευσης, εμφανίστηκαν οι πρώτες πόλεις, τα
πρώτα δείγματα γραφής ενώ, σύμφωνα με τη Βίβλο, εκεί τοποθετούνται η γενέτειρα
του Αβραάμ, ο Κήπος της Εδέμ και βέβαια οι περίφημοι κρεμαστοί κήποι. Θαυμαστά
μνημεία δημιουργήθηκαν και από τον ισλαμικό πολιτισμό των επόμενων αιώνων.

Εκτός από τη Μεσοποταμία, ο καθηγητής έχει εργαστεί σε Σαουδική Αραβία,
Υεμένη, Συρία και Ελλάδα. «Έχω μείνει κάποιους μήνες στην Ελλάδα και πιστεύω
ότι οι ρίζες της βρίσκονται τόσο στον ανατολικό πολιτισμό όσο και στη δική της
πολιτιστική οντότητα. Βλέπω όμως τα πράγματα από την οπτική γωνία της
Ανατολής, η οποία είναι χιλιάδες χρόνια παλαιότερη. Η αρχαιολογία και η
ιστορία των χωρών αυτών είναι ενδιαφέρουσα. Όμως δεν έχω αλλάξει ποτέ γνώμη
και πιστεύω ότι ο πολιτισμός της Μεσοποταμίας είναι εξαιρετικά συναρπαστικός.
Και είναι ακόμα ζωντανός στις παραδόσεις του Ισλάμ και της Δύσης».

Διεθνής επιτροπή

Ο Μαγκουάιαρ Γκίμπσον ανυπομονεί να ξαναγυρίσει στο αγαπημένο του Ιράκ. «Θα
πάω όσο πιο γρήγορα μπορέσω. Θέλω να δω τι κάνουν όλοι οι φίλοι μου στη
Βαγδάτη και σε άλλες πόλεις και οι συνάδελφοί μου στο υπουργείο Αρχαιοτήτων
και τα Πανεπιστήμια».

Στόχος του η σύσταση μίας διεθνούς επιτροπής ακαδημαϊκών και ερευνητών που θα
επισκεφθεί το Ιράκ και θα ετοιμάσει μία λεπτομερή αναφορά για τις ζημιές σε
αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία. «Και βέβαια, το πρώτο πράγμα που θέλω να δω
είναι τι απέγινε η ανασκαφή μου στη Νιπούρ, ο προσωπικός μου μόχθος.
Πηγαίνοντας εκεί θα περάσω από σημαντικές τοποθεσίες, όπως η Βαβυλώνα και το
Κις για να τις εξετάσω από κοντά».

Οι επιστήμονες όμως ανησυχούν και για την επόμενη ημέρα. Η ανοικοδόμηση
της χώρας μπορεί να βλάψει σοβαρά τις αρχαιότητες αν γίνουν χωρίς
προγραμματισμό, ενώ τα μνημεία κινδυνεύουν και από αρχαιοκάπηλους. Οι
καταστροφές ξεκίνησαν το 1991 με τον Πόλεμο του Κόλπου και συνεχίστηκαν λόγω
του εμπάργκο. Αμέτρητα πολύτιμα αντικείμενα έχουν διοχετευθεί σε αγορές του
εξωτερικού.

Αντίθετα, πριν από το ’91, η οργάνωση του υπουργείου Αρχαιοτήτων των Ιρακινών
ήταν υποδειγματική για την προστασία των μνημείων. Το προσωπικό των
αρχαιολόγων, καθηγητών, ερευνητών και φυλάκων αριθμούσε πολλές χιλιάδες και
κάθε πόλη διέθετε αρμόδια υπηρεσία.

Χάθηκαν 170.000 πολύτιμα ευρήματα!

Οι καταγραμμένοι αρχαιολογικοί χώροι του Ιράκ φτάνουν τους 10.000, αλλά ο καθηγητής Μαγκουάιαρ Γκίμπσον τους υπολογίζει σε εκατοντάδες χιλιάδες, διάσπαρτους σε όλη τη χώρα

Περισσότερα από 170.000 πολύτιμα αντικείμενα αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων
έκλεψαν χιλιάδες Ιρακινοί από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Βαγδάτης, ένα από τα
σπουδαιότερα στον κόσμο. Οι καταστροφές είναι ανυπολόγιστες. Το μουσείο
φιλοξενούσε μερικά από τα πιο πολύτιμα αντικείμενα της ανθρώπινης ιστορίας, τα
παλιότερα ηλικίας 40.000 ετών.

Οι αρχαιολόγοι ανησυχούσαν γιατί το κτίριο βρίσκεται δίπλα σε κέντρα
τηλεπικοινωνιών που είναι στόχος των Αμερικανών. Αυτό που συνέβη όμως τις
τελευταίες 72 ώρες ξεπέρασε τον χειρότερο εφιάλτη τους. Ό,τι ξεκίνησαν οι
βόμβες, το αποτελείωσε ο όχλος. Χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά, πολλοί
οπλισμένοι, μπήκαν στο μουσείο και βγήκαν την επόμενη ημέρα! Επί δύο ημέρες,
μετέφεραν θησαυρούς με κασόνια, φορτηγά, σακούλες, μέχρι και στις τσέπες τους.
Θα χρειαστούν μήνες για να καταγράψει το προσωπικό τα αντικείμενα που
λεηλατήθηκαν. Η πρώτη τους επίσκεψη όμως αποκάλυψε ότι όλοι οι όροφοι και οι
28 αίθουσες έχουν λεηλατηθεί, ενώ ό,τι αντικείμενο δεν πήραν, έχει
καταστραφεί.

Στον πόλεμο του 1991, το προσωπικό είχε μεταφέρει μακριά ό,τι μπορούσε και
κοιμόταν δίπλα στα μεγάλα αντικείμενα που δεν ήταν δυνατόν να μετακινηθούν,
προστατεύοντάς τα με σακιά άμμου. Χρειάστηκαν δέκα χρόνια ανασυγκρότησης των
συλλογών από εκατοντάδες επιστήμονες για να ανοίξει το μουσείο τις πύλες του
ξανά, το 2000.

Κατηγορούν τους Αμερικανούς

Ο διευθυντής του Μουσείου της Βαγδάτης Ναμπάλ Αμίν κατηγορεί τους
Αμερικανούς ότι αδιαφόρησαν για την προστασία του μουσείου. Για να προληφθούν
νέες καταστροφές, η Ουνέσκο έκανε έκκληση προς Αμερικανούς και Βρετανούς (όπως
και το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού) να προστατέψουν με στρατεύματα τους
σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία.