Η δικονομία στο προσκήνιο

Μέχρι τώρα νομίζαμε ότι δικονομία ήταν αυτό που χρησιμοποιούν οι συνήγοροι για
να στήνουν παγίδες στους συναδέλφους τους, αυτό που ελέγχουν οι δικαστές ώστε
να διεξάγεται κατά τους κανόνες της μια δίκη, αυτό που μπερδεύει περισσότερο
τους ενόρκους (όπου υπάρχουν) και αυτό που βαριούνται και αγνοούν τα μέσα
ενημέρωσης. Χθες στο δικαστήριο, και μάλιστα από τον πρόεδρό του, μάθαμε ότι
δικονομία είναι και αυτό που οφείλουν να έχουν μελετήσει οι κατηγορούμενοι,
προκειμένου να διατυπώνουν σωστά τις παρατηρήσεις τους. Ή τα νομικά που
γνωρίζουμε έχουν σκουριάσει, ή χρειάζονται ξανά μερικές διευκρινήσεις, που
φαίνεται ότι δεν είναι τελικά τόσο αυτονόητες.

Η δικονομία αφορά τον τρόπο εκτύλιξης, τους διαδικαστικούς όρους μιας δίκης –
σε όλα μάλιστα τα στάδιά της και όχι μόνο στο ακροατήριο. Συγκροτείται από
κανόνες που καλό θα ήταν βεβαίως να γνωρίζουν όσο το δυνατόν περισσότεροι –
γιατί όχι και το κοινό -, όμως για το μόνο που έχει σημασία, την τήρησή τους,
υπεύθυνος είναι ένας και μόνο παράγοντας: οι δικαστές. Ακόμα και οι δικηγόροι,
που δουλειά τους είναι να την ξέρουν και να τη χρησιμοποιούν, δεν δεσμεύονται
από τη δικονομία παρά μόνο στο μέτρο που η πρακτική τους δεν ελέγχεται από
τους δικαστές κάθε βαθμού δικαιοδοσίας. Πόσο μάλλον οι κατηγορούμενοι που δεν
εκφράζουν παρά μόνο τον εαυτό τους, με τον προσωπικό τους κώδικα, χωρίς
νομικούς περιορισμούς, αλλά όχι βεβαίως χωρίς έννομες συνέπειες. Ρόλος του
δικαστή, και όχι προσωπικό καθήκον επιμέλειας του κατηγορουμένου ή του
μάρτυρα, είναι να τους καθοδηγήσει, ως προς τα πλαίσια μέσα στα οποία ο λόγος
τους μπορεί να έχει έννομες συνέπειες και να τους ενημερώσει για το ποιες
είναι αυτές. Μια αναφορά πάντως στη νομοθεσία ή τη νομολογία από κάποιον
κατηγορούμενο, ή, όπως συνέβη με την παρατήρηση που πυροδότησε το μάθημα του
προέδρου, μια κρίση για ποια ποινή όφειλε να επισύρει ένα έγκλημα σε άσχετη
υπόθεση – πολλώ μάλλον σε αυτή που τον αφορά – δεν έχει δικονομικές συνέπειες.

Αυτά δεν τα λέω με πρόθεση να ισχυριστώ ότι η δικονομία δεν έχει σημασία, σε
σχέση με τις πράξεις και τους λόγους όλων σε μια δίκη, αλλά, αντίθετα,
θέλοντας να επισημάνω ποια ακριβώς είναι η σημασία της και ποιον βαρύνει. Ας
πάρουμε και πάλι μερικά παραδείγματα από τη χθεσινή μέρα τής διαδικασίας. Η
ομολογία ενός κατηγορουμένου ότι συμμετείχε σε μια από τις πράξεις που
συνιστούν το κατηγορητήριο έχει άλλη βαρύτητα και οδηγεί σε άλλες συνέπειες
από την παράλληλη δήλωσή του ότι θεωρεί «ψεύτικες» αναγνωρίσεις που έλαβαν
χώρα στο ακροατήριο. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείεται να μην έγιναν ψευδείς
αναγνωρίσεις, ή γενικά αντιφατικές καταθέσεις, που το δικαστήριο έχει
υποχρέωση να απομονώσει και να αποβάλει από τη διαδικασία μόρφωσης της κρίσης
του. Η αντιφατικότητα όμως αυτή – υπαρκτή σε μεγάλο βαθμό στη δίκη τής 17Ν,
λόγω της φόρτισης αλλά και της χρονικής απόστασης των καταθέσεων από τη στιγμή
που συνέβησαν τα γεγονότα – δεν αποτελεί δικονομικό πρόβλημα. Η τυχόν μη
διαπίστωσή της θα ήταν. Αλλά γι’ αυτό θα πρέπει – ό,τι και να μας λένε πάλι οι
κατηγορούμενοι – να περιμένουμε ακόμα πριν εκφραστούμε. Ο βασικός κανόνας για
τον παρατηρητή είναι η αποφυγή της βιασύνης – αλλά ούτε αυτός μπορεί να
θεωρηθεί δικονομικός.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.