Όψεις δικαιοσύνης (5)

Ο διαχωρισμός από λανθασμένες επιλογές δεν εγγυάται την ανακάλυψη της ορθής.
Έτσι, λοιπόν, προτείνω τρεις διαδοχικές προσεγγίσεις, στο ζήτημα της
διεκδίκησης και, κυρίως, της έμπρακτης απονομής δικαιοσύνης από την πλευρά των
υποτελών τάξεων και των οργανώσεων που ανήκουν ή αναφέρονται σ’ αυτές.

Πρώτον, ισχυρίζομαι ότι η διεκδίκηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και η
στηλίτευση της αστικής αποτελούν απολύτως νόμιμο δικαίωμα των κυριαρχουμένων
και πρώτιστο καθήκον τους. Ακόμα, η έμπρακτη δράση για την απονομή
δικαιοσύνης, είτε αυτή αφορά τον απεργιακό αγώνα για την ικανοποίηση δίκαιων
αιτημάτων είτε την κινητοποίηση για την αποφυλάκιση αδίκως κρατουμένων κ.λπ.,
ίσως αντιμετωπίζει τις απαγορεύσεις που προκαλούν η συρρίκνωση της αστικής
νομιμότητας και η συσταλτική ερμηνεία των δικαιωμάτων, είναι όμως επιβεβλημένη
για την αναχαίτιση του κρατικού αυταρχισμού και τη διεύρυνση των χώρων
ελευθερίας δράσης του κινήματος.

Δεύτερον, υπάρχουν πολιτικές περίοδοι ή συγκεκριμένες συνθήκες, συνήθως
παρόξυνσης της κρατικής καταστολής ή οριακής ένταξης του κοινωνικού
ανταγωνισμού, που το κράτος (επομένως και οι θεσμοί του, όπως η Δικαιοσύνη)
όχι μόνο δεν εξασφαλίζει τη στοιχειώδη δικαιοσύνη στους υπηκόους του, αλλά,
αντίθετα, αποτελεί τον «σιδηρούν βραχίονα» ενταφιασμού κάθε δικαιώματος και
έννοιας κοινωνικής δικαιοσύνης. Σε αυτές τις συγκυρίες διαμορφώνονται συνθήκες
που επιβάλλουν ή, εν πάση περιπτώσει, νομιμοποιούν πρακτικές απονομής
δικαιοσύνης όχι μόνο με τη μορφή της αλληλεγγύης (απαλλοτριώσεις για την
επιβίωση φτωχών, προσφύγων κ.λπ.) αλλά και τιμωρητικού χαρακτήρα, με στόχο την
αναχαίτιση της κρατικής και παρακρατικής βίας. Τα παραδείγματα μαζικών
κινημάτων στη Λατινική Αμερική και την Ασία, αλλά και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΔΣΑ στην
Ελλάδα της δεκαετίας του ’40 είναι εξαιρετικά διδακτικά.

Τρίτον, αν η τιμωρητική βία ως μορφή απονομής κοινωνικής δικαιοσύνης και,
παράλληλα, μέσο πολιτικής αυτοάμυνας μπορεί να εξηγηθεί ή, υπό ορισμένη
έννοια, να δικαιολογηθεί σε περιπτώσεις όπως της Παλαιστίνης ή της Κολομβίας,
πρέπει να ιδωθεί με εντελώς διαφορετικό τρόπο όταν αφορά πρακτικές που δεν
εκφράζουν κάποιο αντίστοιχο κοινωνικό αίτημα αλλά γίνονται για να
προπαγανδίσουν την «ένοπλη επαναστατική πάλη», που καταδικάζουν σε θάνατο
ανθρώπους, ακόμα κι αν έχουν ακραίο αντικοινωνικό ρόλο, ενώ η κοινωνία έχει
υιοθετήσει την κατάργηση της ποινής του θανάτου, που, σε συμβολικό έστω
επίπεδο, ταυτίζουν το απελευθερωτικό πρόταγμα με τον θάνατο του εχθρού.

Ο Νίκος Γιαννόπουλος είναι μέλος του Δικτύου για τα Πολιτικά και
Κοινωνικά Δικαιώματα.