ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ποίηση και παραποίηση

Η Παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης στις 21 Μαρτίου συνέπεσε φέτος με την έναρξη των
επιχειρήσεων στο Ιράκ, συνδέοντας έτσι τα πιο αντιφατικά πράγματα: την ποίηση
– την κάθε ποίηση γραπτή, κτισμένη ή βιωμένη – με τον πόλεμο.

Οι δυνάμεις της δημιουργικής φαντασίας από τη μια και η καταστροφή, η
εξολόθρευση, η ένοπλη βία η εξάπλωση του φόβου στον πλανήτη από την άλλη.

Η ποίηση που καταλύει τις βεβαιότητες και μας οδηγεί στην αναγνώριση της αξίας
που έχει η διαδρομή στη σκέψη και στο συναίσθημα, η ποίηση που, όπως έγραψε ο
Μπασελάρ, μας διδάσκει μια βραδύτητα που δεν σημαίνει ραθυμία, αλλά διαθέσιμο
δημιουργικό χρόνο για να αναζητηθούν οι συσχετισμοί που αναδύονται από τις
λέξεις του ποιήματος, και ο πόλεμος, μονοσήμαντη και βιαστική επιλογή των
ισχυρών της γης που αποφασίζουν στα γρήγορα με ποια μέσα θα επιτύχουν τους
σκοπούς τους.

Όσα έμαθα στο κακοτράχαλο πεδίο της ελληνικής πραγματικότητας, επιβεβαιώνουν
την άμεση σχέση της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, δομημένου και φυσικού, με
την ποιότητα ζωής και τον πολιτισμό, καθώς και την επιτακτική ανάγκη της
συνειδητοποίησης ότι δεν είμαστε ιδιώτες – λέξη που παραπέμπει στην αφέλεια -,
αλλά κάτοικοι αυτού του ταλαιπωρημένου πλανήτη, γι’ αυτό οφείλουμε να είμαστε
πολίτες υπεύθυνοι, ο οποίοι σέβονται τον χώρο, τον ιδιωτικό και τον δημόσιο,
δηλαδή τις πόλεις μας.

Έχουν περάσει πέντε χρόνια που από αυτήν εδώ τη στήλη επιχειρώ, αντλώντας
θέματα από το οικείο σ’ εμένα πεδίο της αρχιτεκτονικής, να διατυπώσω κάποιες
σκέψεις που αναφέρονται στην ποιητική του χώρου.

Με τι κουράγιο όμως να μιλήσουμε σήμερα για κτίρια και για την ποιητική
διάσταση της αρχιτεκτονικής μέσα σ’ αυτήν την παράλογη έξαρση των πολεμικών
επιχειρήσεων, οι οποίες στοχεύουν, καθώς μας λένε, στην ελευθερία του λαού του
Ιράκ;

Σ’ αυτή την προπαγανδιστική παραποίηση των σκοπών και των μέσων του
πολέμου η ποίηση βρίσκεται πολύ μακριά.

Με τι κουράγιο να σκεφτούμε και να γράψουμε για ποιότητες κτιρίων, όταν τα
κτίρια μετατρέπονται σε επιλεγμένους στόχους, λέξη επίκαιρη για
οικοδομήματα και ανθρώπινες ζωές;

Για την αναβολή της ποίησης εν καιρώ πολέμου γράφει ο Καβάφης στο ποίημά του
«Δαρείος»:

Ο ποιητής μένει ενεός!.. Τι συμφορά!

Πού τώρα ο ένδοξος μας βασιλεύς,

Ο Μιθριδάτης, Διόνυσος κ’ Ευπάτωρ,

Μ’ ελληνικά ποιήματα ν’ ασχοληθή!

(Μέσα στον πόλεμο φαντάσου ελληνικά ποιήματα!..)

Με ποιες λέξεις να επιχειρήσω να μιλήσω για κτίρια και δημόσιους χώρους που
οργανώνουν και ολοκληρώνουν τις πόλεις της γης, όταν οι αποφάσεις των ισχυρών
που κατέχουν τις πολεμικές μηχανές υψίστης ακριβείας μετατρέπουν τους
επιλεγμένους στόχους σε συντρίμμια, αδιαφορώντας για το ανεπανόρθωτο πλήγμα
που δέχονται οι πόλεις και οι κάτοικοί τους, με όλες τις παράλογες
καθησυχαστικές υποσχέσεις περί ανοικοδόμησης και παροχής ανθρωπιστικής
βοήθειας στους Ιρακινούς αμέσως μετά τις επιχειρήσεις;

Όλες αυτές οι δικαιολογίες και τα επιχειρήματα για την υποστήριξη του πολέμου
που καθώς μας πληροφορούν οφείλεται στο πραγματικό ενδιαφέρον της Αμερικής για
την αποκατάσταση της δημοκρατίας στο Ιράκ, μου θύμισαν τον Candide του
Βολταίρου (αγαθιάρη ίσως θα τον μεταφράζαμε στα ελληνικά), έναν τύπο που με
καλή πρόθεση επιχειρούσε να συνδέσει αφελώς τα αποτελέσματα και τα αίτια με
μια λογική μονοσήμαντη και απλοϊκή.

Οι κυβερνώντες τον πλανήτη, συνηθισμένοι στην αποδοχή των αποφάσεών τους,
σίγουροι αλλά και αδιάφοροι για τις απόψεις μας, θεωρούν δεδομένο ότι κατέχουν
την αλήθεια και πως θα πρέπει κι εμείς οι κάτοικοι των πόλεων του κόσμου, με
ευπιστία και εμπιστοσύνη σαν αγαθιάρηδες, να πιστεύουμε στα αίτια που
προκάλεσαν αυτό το αποτέλεσμα, τον πόλεμο.

Όμως μες σ’ όλην την ταραχήν και το κακό, επίμονα κ’ η ποιητική ιδέα πάει κ’
έρχεται:

Υπεροψίαν και μέθην θα είχεν ο Δαρείος!..

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.