ΝΤΙΝΟ ΣΤΡΑΝΤΑ Αναμνήσεις πολέμου από το χειρουργείο

Ο Ντίνο Στράντα, όταν ήταν μικρός, ήθελε να γίνει μουσικός. Εντέλει έγινε «πολεμικός χειρουργός» για παιδιά που δεν έχουν όλα τα μέλη τους για να ονειρευτούν κάτι ανάλογο

Έξυπνα όπλα, έξυπνοι πόλεμοι. Και βέβαια, έξυπνοι έμποροι. Και πληροφορημένοι.
Ο Μπερλουσκόνι που ήταν στην αρχή αναφανδόν υπέρ του πολέμου, δεν μπορεί παρά
να ήξερε ότι οι περισσότερες από τις 10 εκατομμύρια νάρκες με τις οποίες ο
Σαντάμ γέμισε το Βόρειο Ιράκ για να χτυπήσει τους Κούρδους, είναι ιταλικής
κατασκευής. Πάντως ο Ιταλός γιατρός Ντίνο Στράντα, ιδρυτής της οργάνωσης
Emergency, το ξέρει καλά. Το έχει ζήσει από το 1995 που πηγαινοέρχεται στο
ιρακινό Κουρδιστάν, όπου έχει ιδρύσει δύο χειρουργικά κέντρα, δύο κέντρα για
προσθήκη μελών και κέντρο επειγόντων περιστατικών με 20 κρεβάτια. Πριν από
λίγες μέρες έδωσε εξιτήριο σε όσους δεν είναι βαριά άρρωστοι για να υπάρχουν
διαθέσιμα κρεβάτια. Διότι εκείνος ξέρει.

«Στις σύγχρονες πολεμικές συρράξεις πάνω απ’ το ενενήντα τοις εκατό των
θυμάτων είναι άμαχοι. Χιλιάδες γυναίκες, παιδιά, άοπλοι άνδρες σκοτώνονται
στον κόσμο κάθε χρόνο. Ακόμα περισσότεροι είναι οι ακρωτηριασμένοι και οι
τραυματίες». Το γράφει στο βιβλίο του «Πράσινοι παπαγάλοι, χρονικά ενός
χειρούργου πολέμου» (Εκδόσεις Φελτρινέλι), που σε λίγο καιρό κυκλοφορεί και
στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καλέντης και αποσπάσματα από το οποίο
προδημοσιεύουν «ΤΑ ΝΕΑ».

Κάπου 110 εκατομμύρια νάρκες είναι σπαρμένες σε 67 χώρες, επισημαίνει. Μερικές
από αυτές, από το 1994 που ίδρυσε την οργάνωση, τις έχει επισκεφθεί:
Αφγανιστάν, Περού, Βοσνία, Τζιμπουτί, Σομαλία, Αιθιοπία, ιρακινό Κουρδιστάν,
Καμπότζη.

«Πολύ συχνά μιλάμε για “ανθρώπινα δικαιώματα”», λέει. «Αλλά μ’ εκείνο
το ελάχιστο δικαίωμα στη θεραπεία που έχει κάθε τραυματίας και άρρωστος και
που τσαλαπατιέται συνέχεια, τι γίνεται; Γιατροί και φάρμακα δεν υπάρχουν κι
αυτά τα λίγα που υπάρχουν προορίζονται αποκλειστικά για τους πολεμιστές και
τους στρατιωτικούς.

Για τα εκατοντάδες χιλιάδες γυναικόπαιδα δεν μένει τίποτα, χάρη στην καθαρή
συνείδηση πολλών ανθρωπιστικών τμημάτων του ΟΗΕ. Αυτό που κάνουμε εμείς και
πολλοί άλλοι, με τις δικές μας δυνάμεις και την περιορισμένη οικονομική
υποστήριξη, είναι σταγόνα στον ωκεανό.

Συχνά αισθανόμαστε θλίψη και απογοήτευση, καμιά φορά θέλουμε να τα παρατήσουμε
όλα. Αλλά μετά κάτι γίνεται και ξαναπαίρνουμε θάρρος, κάποιος μας σφίγγει το
χέρι, μια μάνα βρίσκει το χαμόγελό της, ένα παιδί ξαναρχίζει να παίζει. Και
είναι και κάτι ακόμα, το ότι κάθε βράδυ αισθανόμαστε κουρασμένοι αλλά είμαστε
σίγουροι πως η μέρα μας δεν πήγε στράφι».

Η Emergency κατασκευάζει και θέτει σε λειτουργία νοσοκομεία. Επίσης εκπαιδεύει
και δημιουργεί ειδικό προσωπικό από ντόπιους ώστε το κάθε ένα από αυτά να
μπορεί να λειτουργήσει και όταν εκείνη χρειαστεί να εγκαταλείψει τη χώρα.

Το θανατηφόρο παιχνίδι του «πράσινου παπαγάλου»

Το 90% των θυμάτων στους σύγχρονους πολέμους είναι άμαχοι, λέει ο Ντίνο Στράντα (εδώ γιατρός του Ερυθρού Σταυρού εξετάζει μικρό Αφγανό σε στρατόπεδο προσφύγων)

«Έξυπνα όπλα» διαθέτουν βέβαια και μερικοί που αντιτίθενται στον σημερινό
πόλεμο. Και τα έχουν χρησιμοποιήσει. Όπως οι Ρώσοι που εκτός από τη ρουλέτα,
έχουν «παιχνίδια» και για παιδιά!

«”Κοίτα, αυτό εδώ είναι ένα κομμάτι από τη νάρκη-παιχνίδι, το μάζεψαν από το
σημείο που έγινε η έκρηξη. Οι γερο-Αφγανοί τις ονομάζουν πράσινους
παπαγάλους…” και αρχίζει να σχεδιάζει το σχήμα της νάρκης: δέκα εκατοστά όλη
κι όλη, δύο φτερά και στο κέντρο ένας μικρός κύλινδρος. Μοιάζει περισσότερο με
πεταλούδα παρά με παπαγάλο, τώρα μπορώ να βάλω στη σωστή θέση, όπως σ’ ένα
παζλ, το κομμάτι που κρατώ στο χέρι μου, είναι η άκρη του φτερού. “… Πέφτουν
από ψηλά χιλιάδες, τις ρίχνουν τα ελικόπτερα από μικρό ύψος. Ρώτα τον
Αμπντουλάχ, τον οδηγό του νοσοκομείου, ένα από τα παιδιά του αδερφού του πήρε
στα χέρια του μία πέρσι, έχασε δυο δάχτυλα και τυφλώθηκε”. Πρόκειται για
νάρκες ρωσικής κατασκευής, μοντέλο PFM-1. Τις πετάνε πάνω από τα χωριά λες και
είναι διαφημιστικά φέιγ-βολάν που σε καλούν να μη χάσεις το κυριακάτικο θέαμα
με το τσίρκο.

Το σχήμα της νάρκης, με τα δύο πλαϊνά φτερά, χρησιμεύει για να την κάνει να
στριφογυρίζει καλύτερα. Με άλλα λόγια, όταν τις ρίχνουν από τα ελικόπτερα,
αυτές δεν πέφτουν κατακόρυφα, αλλά συμπεριφέρονται ακριβώς όπως τα φέιγ-βολάν,
διασκορπίζονται εδώ κι εκεί καταλαμβάνοντας μια πολύ μεγαλύτερη έκταση. Είναι
φτιαγμένες έτσι για καθαρά τεχνικούς λόγους – επισημαίνουν οι στρατιωτικοί –
και δεν είναι σωστό να τις λένε νάρκες-παιχνίδια.

Εγώ όμως, ανάμεσα στους τραυματίες από τις νάρκες αυτές που μου έλαχε να
χειρουργήσω, δεν συνάντησα ποτέ κάποιον ενήλικο. Ούτε έναν, σε διάστημα δέκα
χρόνων, ήταν όλοι αποκλειστικά μικρά παιδιά.

Η νάρκη δεν εκρήγνυται αμέσως, συχνά δεν ενεργοποιείται όταν την πατήσεις.
Χρειάζεται κάμποσος χρόνος – λειτουργεί, όπως λένε τα εγχειρίδια, με διαδοχική
συσσώρευση πίεσης. Πρέπει να την πιάσεις στα χέρια σου, να την ψαχουλέψεις
πολλές φορές, να πιέσεις τα φτερά της. Όποιος τη βρει με λίγα λόγια, μπορεί να
την πάει σπίτι του, να τη δείξει στην αυλή του σπιτιού του στους γεμάτους
περιέργεια φίλους του, που την παίρνουν στα χέρια τους ένας-ένας, παίζουν μαζί
της. Μετά εκρήγνυται. Ακρωτηριασμός του ενός ή και των δύο χεριών, μια λάμψη
που καίει όλο τον θώρακα και πολύ συχνά η τύφλωση».

Μια «παράξενη επέμβαση»

«Πριν από δυο εβδομάδες χειρούργησα έναν 15χρονο Κούρδο, τον Τασίμ, που
ήταν τυφλός και χωρίς χέρια», γράφει ο Ντίνο Στράντα. «Ήταν μια παράξενη
επέμβαση που μεταμορφώνει τους πήχεις των χεριών και τους κάνει όμοιους με τις
δαγκάνες ενός κάβουρα, ή με κινέζικα ξυλάκια, για να μπορεί να πιάνει τα
αντικείμενα, να τρώει μόνος του, να καπνίσει ένα τσιγάρο. Του μαθαίνουμε πώς
να προσαρμοστεί στη νέα μορφή του σώματός του, πώς να χρησιμοποιεί με τον
καλύτερο τρόπο ό,τι έχει απομείνει.

Ο Τασίμ μάζεψε τη δική του νάρκη, τον δικό του καταραμένο πράσινο παπαγάλο,
κοντά στο Μαγάτ, ένα ορεινό χωριό περιτριγυρισμένο από δάση με βελανιδιές, που
φαντάζουν ακόμη πιο επιβλητικές με τα πρώτα χιόνια του Νοέμβρη.

Μηχανισμός ενεργοποίησης, εκπυρσοκροτητής, γόμωση. Όλα τόσο ουδέτερα, για
τους τεχνικούς και τους στρατιωτικούς! Την ονομάζουν “εκρηκτική αλυσίδα”.
Ξεχνώντας όμως πως στην άκρη της αλυσίδας είναι ένα παιδί».

INFO

Ντίνο Στράντα, «Πράσινοι παπαγάλοι, χρονικά ενός χειρουργού πολέμου», μτφ.
Μαρία Σπυριδοπούλου, Δημήτρης Γιατζουτζάκης, Εκδόσεις Καλέντης (υπό έκδοση).
Θα ακολουθήσει η έκδοση από τον ίδιο οίκο του βιβλίου του Ντίνο Στράντα
«Μπουσκασί», για τον πόλεμο στο Αφγανιστάν.