Περισσότερα στόματα για την ίδια πίτα

Η απόφαση που έθεσε αμετάκλητα σε κίνηση τη διαδικασία της μεγαλύτερης, μέχρι
σήμερα, ανατροπής των δεδομένων που επηρεάζουν την εργασία και το εισόδημα του
Έλληνα αγρότη, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διεύρυνση της Ε.Ε. Στις 24
Οκτωβρίου του 2002, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών αποφάσισε την τελική
διαπραγματευτική θέση της Ε.Ε. με τις 10 υποψήφιες χώρες ταυτόχρονα με το
πάγωμα των αγροτικών δαπανών του κοινοτικού προϋπολογισμού μετά το 2006.
Πρακτικά, η απόφαση των «15» προανήγγειλε σημαντικές περικοπές στις ενισχύσεις
των αγροτών, αφού το 2006, που θα είναι το έτος αναφοράς για τα επόμενα
χρόνια, οι 10 νέες χώρες – μέλη θα λαμβάνουν μόλις το 35% των άμεσων
εισοδηματικών ενισχύσεων που τους αναλογούν κανονικά. Με άλλα λόγια, η πίτα
(43 δισ. ευρώ σήμερα, περίπου 47 δισ. το 2006) μένει η ίδια, ενώ τα στόματα
πληθαίνουν με την είσοδο μεγάλων αγροτικών πληθυσμών, από χώρες όπως η
Πολωνία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία.

Αν δεν συνοδευόταν από την εκ βάθρων αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής
Πολιτικής, η διεύρυνση της Ε.Ε. σε δέκα νέα κράτη-μέλη με ως επί το πλείστον
αγροτικές οικονομίες, ελάχιστες αρνητικές συνέπειες θα είχε για τους Έλληνες
παραγωγούς. Κι αυτό γιατί, πλην, ίσως, του τομέα της ζάχαρης, τα προϊόντα των
χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δεν είναι ανταγωνιστικά των
ελληνικών στις ευρωπαϊκές αγορές. Αντιθέτως, η διεύρυνση των αγορών αυτών κατά
75 εκατ. καταναλωτές με περιορισμένο, σε γενικές γραμμές, εισόδημα είναι σε
θέση να ευνοήσει τα φθηνότερα και λιγότερα εξεζητημένα ελληνικά μεταποιημένα
προϊόντα (ζυμαρικά, κονσέρβες κ.λπ).

Ταυτόχρονα, δημιουργούνται σε πολλές χώρες εντελώς νέες αγορές για τα ελληνικά
προϊόντα, όπως τα εσπεριδοειδή που, λόγω του υψηλότατου συντελεστή ΦΠΑ,
αποτελούσαν μέχρι σήμερα στην Πολωνία είδος πολυτελείας. Εξάλλου, η πλήρης
κατάργηση δασμών και ποσοστώσεων δίνει την ευκαιρία στους Έλληνες κτηνοτρόφους
να εισάγουν περισσότερα ζώντα ζώα προς πάχυνση από τις φθηνές αγορές της
διεύρυνσης, αναπτύσσοντας έτσι πλήρως ένα δυναμικό που σήμερα υπολειτουργεί.
Ακόμα μεγαλύτερες είναι οι ευκαιρίες για τα ελληνικά συμφέροντα από τη
μεσοπρόθεσμη ένταξη στην Ε.Ε. της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, ίσως αργότερα
και της Τουρκίας, κυρίως σε ό,τι αφορά τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την παροχή
υπηρεσιών υποστήριξης (βλ. τράπεζες) της εισαγωγής τους στην Κοινή Αγροτική
Πολιτική.

Όλα τα παραπάνω ισχύουν, βέβαια, σε μία αγροτική οικονομία που βρίσκεται σε
άμεση σχέση αλληλεπίδρασης με την αγορά, όπου η βασική παραγωγική μονάδα, ο
αγρότης – γεωργός ή κτηνοτρόφος – εξαρτά το εισόδημά του από την ανταπόκριση
του καταναλωτή και όχι από τη συνεπή αλληλογραφία του με μία βραδυκίνητη
γραφειοκρατία. Αυτή τη σχέση φιλοδοξεί να αποκαταστήσει η μεταρρύθμιση της
Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) που πρωτοεισηγήθηκε τον περασμένο Ιούλιο ο
αρμόδιος για την αγροτική πολιτική της Ε.Ε. επίτροπος Φραντς Φίσλερ, ως την
αναγκαία προσαρμογή μιας παρωχημένης πολιτικής στις ανάγκες και τις απαιτήσεις
των Ευρωπαίων καταναλωτών και φορολογουμένων.

Νέα φιλοσοφία

Στη βάση των προτάσεων Φίσλερ βρίσκεται η πλήρης αποσύνδεση των κοινοτικών
ενισχύσεων προς τον Ευρωπαίο αγρότη από τον όγκο της παραγωγής του. Στη θέση
αυτής της θεμελιώδους για τα τελευταία 40 χρόνια αρχής – που για πολλούς ήταν
υπεύθυνη για τα «βουνά του βουτύρου» και τις χωματερές των ροδακίνων, αλλά και
για ανωμαλίες τύπου τρελών αγελάδων – η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την
εισαγωγή μιας κατ’ αποκοπήν ενίσχυσης βάσει αντικειμενικών κριτηρίων προς τους
παραγωγούς, με τη μορφή μιας κοινοτικής επιταγής. Οι αγρότες θα είναι
ελεύθεροι να καλλιεργούν ό,τι θέλουν, σε όποιες ποσότητες θέλουν, και να
διαθέτουν την παραγωγή τους στην αγορά, όπως και όπου μπορούν. Οι Κοινές
Οργανώσεις Αγοράς, που λειτουργούν σήμερα ως δίχτυ ασφαλείας για τους
παραγωγούς, ρυθμίζοντας την προσφορά στη ζήτηση, ουσιαστικά εγκαταλείπονται.
Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται τη σταδιακή μείωση των άμεσων
εισοδηματικών ενισχύσεων κατά 20%, με εξαίρεση τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις
που απασχολούν μέχρι δύο άτομα και λαμβάνουν συνολικές ετήσιες ενισχύσεις έως
5.000 ευρώ. Συνεπώς, το μέτρο αυτό αφήνει ανέπαφη τη συντριπτική πλειονότητα
των Ελλήνων αγροτών (70% με 80%, ποσοστό που θα είναι ακόμη μεγαλύτερο αν η
Ελλάδα πετύχει την αύξηση του ορίου στα 6.000 ευρώ).

Το μεγάλο έλλειμμα της Ελλάδας

Το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο έχει αναλάβει να εκπονήσει μία ολοκληρωμένη μελέτη
των επιπτώσεων της μεταρρύθμισης στην ελληνική αγροτική οικονομία. Εκ πρώτης
όψεως, ωστόσο, αυτή φαίνεται να απειλείται λιγότερο από τη μείωση των
ενισχύσεων και περισσότερο από την αλλαγή φιλοσοφίας που τη συνοδεύει, όπως η
εξάρτηση των ενισχύσεων προς τους αγρότες από την τήρηση προτύπων για το
περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων κ.λπ. (η αρχή της «πολλαπλής
συμμόρφωσης»). Έτσι, οι αγρότες που χρησιμοποιούν απαγορευμένες ουσίες
επιτάχυνσης της εκπάχυνσης ή που ρυπαίνουν το έδαφος, θα υπόκεινται σε
κυρώσεις που μπορούν να φτάσουν στο 100% της ενίσχυσης. Εδώ έγκειται και το
μεγάλο έλλειμμα της Ελλάδας έναντι των εταίρων, καθώς η ελληνική διοίκηση
είναι εντελώς απροετοίμαστη, όπως αποδεικνύει το γεγονός ότι, από τον
περασμένο Απρίλιο, που έληγε η σχετική προθεσμία, μέχρι σήμερα, δεν έχει
εγκαταστήσει το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ). Μάλιστα,
σε έκθεσή της η Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου ζήτησε την αναστολή των καλυπτόμενων από τον ΟΣΔΕ κοινοτικών
κονδυλίων, καθώς το έργο δεν αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη
του 2003.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος

Ο μεγαλύτερος, όμως, κίνδυνος έγκειται στην υποχρέωση του παραγωγού να
συνδέσει τη δραστηριότητά του με την αγορά και την αλλαγή νοοτροπίας που
συνεπάγεται. Η «μεγάλη ανατροπή» της αναθεώρησης της ΚΑΠ δείχνει το τέλος του
ανταγωνισμού των ποσοτήτων και την έμφαση στο νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον της
ποιότητας και των βιώσιμων μορφών γεωργίας. Εδώ, σύμφωνα με το υπουργείο
Γεωργίας, «οι προσπάθειες για βιώσιμα επιχειρηματικά μεγέθη των αγροτών
(Ομάδες Παραγωγών, Κλαδικές και Διεπαγγελματικές Οργανώσεις κ.λπ.) βαδίζουν με
αργούς ρυθμούς».

Με άλλα λόγια, τις αρνητικές συνέπειες της διεύρυνσης και της αναθεώρησης της
ΚΑΠ θα υποστούν όχι μόνο οι μεγάλες εκμεταλλεύσεις, όπως οι
βαμβακοκαλλιέργειες του κάμπου της Θεσσαλίας και οι καλλιέργειες που
ρυπαίνουν, αλλά γενικότερα όσοι δεν κατορθώνουν να προσαρμοστούν στα
κελεύσματα των καιρών, που ζητούν προδιαγραφές ποιότητας, τυποποίηση και καλό
μάρκετινγκ των προϊόντων στις ευρωπαϊκές και τις διεθνείς αγορές. Οχι τυχαία,
ο υπουργός Γεωργίας Γ. Δρυς δήλωνε προ διμήνου ότι «δεν μπορούμε να παράγουμε
προϊόντα που δεν τα ζητά η αγορά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και όλοι οι εταίροι μας
δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώνουν για μια γεωργία που δεν ανταποκρίνεται
στις απαιτήσεις των Ευρωπαίων καταναλωτών».