Δρόμοι

Το πρωινό…

… της 28ης Ιουνίου 1914, ο κόσμος είχε ήδη πίσω του εξήντα ευχάριστα χρόνια
μιας ασυνήθιστης προόδου και ειρήνης. Ήταν η πρώτη μεγάλη περίοδος της
παγκοσμιοποίησης και είχε κάνει τον κόσμο να μοιάζει πολύ μικρότερος. Τόσο
ψηλοί ήταν οι «δίδυμοι πύργοι» της τεχνολογίας (τηλέφωνο, τρένο, αυτοκίνητο)
και της ιδεολογίας (φιλελευθερισμός), που πολλοί διανοούμενοι της εποχής
προφήτευαν το τέλος όλων των πολέμων. Μέχρι εκείνο το καλοκαιρινό πρωινό, που
μια τρομοκρατική ενέργεια στο Σαράγεβο – η δολοφονία του αρχιδούκα Φερδινάνδου
και της συζύγου του από τον Σέρβο εθνικιστή Γκαβρίλο Πρίντσιπ (φωτ.) – βύθισε
τον κόσμο στον πιο αποτρόπαιο πόλεμο στην Ιστορία.

Είναι παράδοξο…

… να ρίχνει κανείς το φταίξιμο για τα δεινά μιας ολόκληρης περιόδου σε μια
μεμονωμένη τρομοκρατική ενέργεια. Αυτό το γνωρίζουμε. Όπως γνωρίζουμε πως σε
τέτοιες μεγάλες συμφορές, το φταίξιμο κρύβεται πάντα στην πολιτική, στην
οικονομία, στην κοινωνία. Και όμως, τόσο είναι ράθυμη η ζωή μας, που εύκολα
στεκόμαστε κάθε φορά στην αφορμή χωρίς να προχωρούμε στην αιτία, στεκόμαστε
στο δένδρο χωρίς να προχωρούμε στο δάσος. Γράφουν οι συγγραφείς Τζον
Μικλτουέιτ και Άντριαν Γούλντριτζ στο περιοδικό «Πόλισι Ριβιού» για τον
οικονομολόγο Κέινς, που έδινε μια θαυμάσια περιγραφή του Λονδρέζου μεσοαστού
το 1914, «που ρουφάει το πρωινό του τσάι στο κρεβάτι», την ώρα που παραγγέλνει
καλούδια από όλον τον κόσμο και ετοιμάζει την επόμενη επένδυση. Για έναν
τέτοιον άνθρωπο, «η πολιτική του μιλιταρισμού και του ιμπεριαλισμού, οι
φυλετικές και πολιτισμικές έχθρες, τα μονοπώλια, που έμελλε να παίξουν τον
ρόλο του φιδιού σε εκείνον τον παράδεισο, ήταν απλώς κάτι από την απόλαυση της
καθημερινής του εφημερίδας».

Τι είναι…

… άραγε το μικρό μας δαχτυλάκι; Μερικές φορές αξίζει όσο ο κόσμος όλος. Στο
έργο του «Η θεωρία των ηθικών αισθημάτων», ο οικονομολόγος Άνταμ Σμιθ σύγκρινε
κάποτε τον πόνο που νιώθουμε αν κοπούμε στο μικρό μας δαχτυλάκι με τον πόνο
που θα νιώθαμε στην είδηση πως «η μεγάλη αυτοκρατορία της Κίνας, με τις
μυριάδες των κατοίκων της, καταποντίστηκε ξαφνικά από έναν σεισμό». Θα νιώθαμε
συντριβή. Και θλίψη. Θα στοχαζόμασταν πόσο πρόσκαιρη είναι η ζωή. Ύστερα θα
αλλάζαμε πλευρό στο κρεβάτι και θα παλεύαμε να ξεχάσουμε τον πόνο στο μικρό
μας δαχτυλάκι.

Το δαχτυλάκι μας…

… δεν το κουνάμε εύκολα. Ούτε μπροστά στην αλαζονική μακαριότητα των νικητών
της νέας παγκοσμιοποίησης, που έχουν εξαπολύσει έναν νέο πόλεμο, αυτήν τη φορά
κατά της «τρομοκρατίας». Όμως, η Ιστορία πάντα τιμωρεί τη μακαριότητα – είτε
αυτή είναι του Λονδρέζου του 1914 που ρουφάει αδιάφορα το τσάι του είτε του
Αθηναίου του 2003 που πίνει τον καπουτσίνο του στο «Στάρμπακ». Πριν από το
1914, οι Ροκφέλερ και οι Βάντερμπιλτ ήταν «εικονίσματα». Μετά, έγιναν
«μαφιόζοι» και «κακούργοι πλουτοκράτες». Κανείς δεν κέρδισε ποτέ από τη
μακαριότητα, ούτε οι πλούσιοι ούτε οι φτωχοί.