Το γνώριζαν 13 χρόνια…

Δεν ήταν μόνο οι προειδοποιήσεις που έλαβε τον περασμένο Αύγουστο. Από το
1990 η αμερικανική NASA είχε ενημερωθεί αρμοδίως ότι τα διαστημικά λεωφορεία
της θα μπορούσαν να καταστραφούν ακριβώς όπως φαίνεται να καταστράφηκε το
περασμένο Σάββατο το Κολούμπια.

Ο αποχαιρετισμός. Οι μελλοντικοί αστροναύτες αποχαιρετούν εκείνους που έφυγαν, έξω από το Διαστημικό Κέντρο του Χιούστον, στο Τέξας

Με επιστολή του προς τον Τζορτζ Μπους, στις 25 Αυγούστου 2002, όπως είχαν
γράψει «ΤΑ ΝΕΑ» της Δευτέρας, ο παλαίμαχος ανώτερος τεχνικός τής NASA Ντον
Νέλσον προειδοποιούσε για τα προβλήματα ασφαλείας των διαστημικών λεωφορείων
και καλούσε τον Αμερικανό πρόεδρο να παρέμβει προσωπικά στη NASA. Τόσο ο
πρόεδρος Μπους όσο και η NASA αγνόησαν τις προειδοποιήσεις του.

Όμως, δεν ήταν μόνο ο Νέλσον. Από το 1990 η Αμερικανική Υπηρεσία Αεροναυτικής
και Διαστήματος είχε προειδοποιηθεί ότι τα προστατευτικά πλακίδια γύρω από το
πηδάλιο των διαστημικών λεωφορείων είναι ιδιαίτερα ευπαθή και παθαίνουν συχνά
βλάβες και ότι θα μπορούσαν να αποδειχθούν μοιραία, επειδή αυτά τα πλακίδια
προστατεύουν και τις δύο δεξαμενές καυσίμων, καθώς και το υδραυλικό σύστημα.
Μελέτη ειδικών από τα Πανεπιστήμια Στάνφορντ και Κάρνεγκι Μέλον, η οποία είχε
χρηματοδοτηθεί από τη NASA, επεσήμαινε επίσης τότε ότι ένα σοβαρό πρόβλημα
είναι ο πάγος που επικάθεται στην ψυχρή εξωτερική επιφάνεια των δεξαμενών
καυσίμων, αφού κομμάτια του θα μπορούσαν να αποκολληθούν και να πέσουν πάνω
στα πλακίδια, προκαλώντας μια σειρά από βλάβες που θα κατέστρεφαν το
λεωφορείο.

Οι εμπειρογνώμονες

Άλλη μία ένδειξη πως η NASA συγκεντρώνει την προσοχή της στο ότι ένα κομμάτι
στερεοποιημένου μονωτικού αφρού μπορεί να αποκολλήθηκε από την εξωτερική
δεξαμενή και να προκάλεσε την ολέθρια βλάβη στο σκάφος, είναι το γεγονός ότι
οι ερευνητές της υπηρεσίας πέρασαν και τη χθεσινή ημέρα εξετάζοντας τα σχέδια
της δεξαμενής καυσίμων. Επίσης, αξιωματούχοι της NASA επιβεβαίωσαν ότι το
Κολούμπια είχε παραμείνει στην εξέδρα εκτόξευσης 39 ημέρες, δηλαδή δύο
εβδομάδες παραπάνω από το κανονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι το σκάφος
έμεινε εκτεθειμένο στην εξέδρα για 23 ημέρες τον Δεκέμβριο, όταν οι
βροχοπτώσεις στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ ήταν τετραπλάσιες από το κανονικό. Λόγω
αυτών των καιρικών συνθηκών, θεωρείται πιθανό να διείσδυσε νερό στη μόνωση ή
σε σχισμές και να έγινε πάγος μόλις η δεξαμενή γέμισε με υπέρψυχρο υδρογόνο
και υγρό οξυγόνο λίγο πριν από την εκτόξευση.

Στη μελέτη των ερευνητών του Στάνφορντ και του Κάρνεγκι Μέλον επισημαίνεται
ότι τα δύο πηδάλια στα φτερά είναι ιδιαίτερα ευπαθή και παθαίνουν συχνά
βλάβες. Συχνά πλήττονται από ιπτάμενα «σκουπίδια», υπερθερμαίνονται εξαιρετικά
κατά την επάνοδο του σκάφους στην ατμόσφαιρα, ενώ τα θερμικά πλακίδια εκείνης
της περιοχής καλύπτουν μερικά από τα πιο ζωτικά τμήματα του λεωφορείου. Εκεί
κοντά, οι δεξαμενές περιέχουν ήλιον, οξυγόνο και υδρογόνο υπό πίεση, αέρια που
μπορούν αν εκραγούν να προκαλέσουν βλάβες και στα φτερά του σκάφους. Έστω και
ένα θερμομονωτικό πλακίδιο αν καταστραφεί σε εκείνη την περιοχή,
προειδοποιούσαν οι επιστήμονες το 1990, είναι δυνατόν να προκληθεί ένα
φαινόμενο «ντόμινο» και στα υπόλοιπα πλακίδια. Έτσι, «θα μπορούσε να
υπερθερμανθεί η αλουμινένια επιφάνεια του σκάφους κατά τη φάση της επανόδου,
εκθέτοντας και πιθανώς αχρηστεύοντας μερικά ζωτικά υποσυστήματα, με κατάληξη
την απώλεια του σκάφους και του πληρώματος».

Μιλούν οι αριθμοί

Προχθές, γράφουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», ένας από τους συντάκτες της μελέτης, η
δόκτωρ Ελίζαμπεθ Πατ – Κορνέλ του Στάνφορντ, δήλωσε ότι αξιωματούχοι από την
έδρα της NASA τής τηλεφώνησαν πριν από τρεις ημέρες και της ζήτησαν ένα
αντίτυπο από τη μελέτη του 1990. «Δεν τους αδικώ», παρατήρησε σχετικά με την
αδυναμία της υπηρεσίας να βρει τη μελέτη στα αρχεία της. «Το παθαίνω και εγώ».

Πάντως, η σημασία της μελέτης του Στάνφορντ και του Κάρνεγκι Μέλον δεν
φαίνεται να έχει γίνει αντιληπτή από τη NASA. Όταν ο υποδιευθυντής του
προγράμματος των διαστημικών λεωφορείων Μάικλα Κόστελνικ ρωτήθηκε προχθές από
τους δημοσιογράφους αν τα πλακίδια του φτερού θεωρούνται πρόβλημα ασφαλείας
από την υπηρεσία του, εκείνος απήντησε: «Από ό,τι ξέρω, όχι».

Όμως, η μελέτη του 1990 μιλάει με την αμείλικτη γλώσσα των αριθμών: οι
επιστήμονες που τη συνέταξαν διαπίστωσαν ότι το 15% του συνόλου των μονωτικών
πλακιδίων του σκάφους συμβάλλει στο 85% του κινδύνου καταστροφής του – μια
σχέση δυσανάλογη, που εντοπίζει το πρόβλημα εκεί ακριβώς όπου εικάζεται ότι
βρίσκεται η αιτία της τραγωδίας του Κολούμπια.

«Ποτέ δεν θα μάθουμε πόσο υπέφεραν»

Άραγε πόσο διαρκεί ένα λεπτό; Ίσως και έναν ολόκληρο αιώνα, όταν ξέρεις
πως αυτό μπορεί να είναι το τελευταίο λεπτό της ζωής σου. Και το πλήρωμα του
διαστημικού λεωφορείου Κολούμπια κάτι ήξερε, κάτι είχε καταλάβει πως πήγαινε
στραβά, τουλάχιστον ένα λεπτό πριν το σκάφος τους γίνει κομμάτια. Είτε από
διαίσθηση είτε επειδή έμαθε κάτι που διέρρευσε από τη NASA, ένας από τους
συγγενείς των αστροναυτών είναι πεπεισμένος: γνώριζαν ότι εκείνες ήταν οι
τελευταίες στιγμές της ζωής τους. «Είναι πολύ δύσκολο, όταν έρχομαι στη δική
τους θέση και προσπαθώ να φανταστώ τι πέρασαν», λέει ο Ελιέζερ Βόλφερμαν,
πατέρας του Ισραηλινού αστροναύτη Ιλάν Ραμόν. «Ένα δευτερόλεπτο μοιάζει με 20
χρόνια».

Οι σοροί

Ο αδελφός του Ιλάν Ραμόν δήλωσε ότι αξιωματούχοι της NASA του εξήγησαν ότι το
πιθανότερο είναι πως οι αστροναύτες χάθηκαν αμέσως μόλις το διαστημικό
λεωφορείο άρχισε να διαλύεται. «Προφανώς δεν πρόκειται ποτέ να μάθουμε πόσο
υπέφεραν», δήλωσε ο αδελφός του Ιλάν Ραμόν σε ισραηλινή εφημερίδα. Ό,τι
απέμεινε από τον Ιλάν Ραμόν ταυτοποιήθηκε με τη μέθοδο του DNA και τα
οδοντιατρικά αρχεία και η σορός του θα μεταφερθεί τις προσεχείς ημέρες στην
πατρίδα του. Σύμφωνα με την NASA, έχουν ήδη βρεθεί μερικά μέλη τριών από τους
υπόλοιπους έξι αστροναύτες του Κολούμπια, αλλά δεν έχουν γίνει γνωστά τα
ονόματά τους.