ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αναπτυξιακή βοήθεια

Η ένταξη της Ελλάδας το 1999, ως εικοστού τρίτου μέλους στην Επιτροπή
Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC) του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και
Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), αποτελεί επιστέγασμα μιας σημαντικής πορείας της χώρας, που
από αποδέκτης η ίδια αναπτυξιακής βοήθειας στις πρώτες δεκαετίες μετά το 1950,
γίνεται «δωρήτρια» χώρα αναπτυξιακής βοήθειας, πολυμερούς (αρχικά) και
διμερούς στη συνέχεια (δεκαετία ’90). Η σημαντική αυτή εξέλιξη αντιστοιχεί
στον νέο ρόλο που επιδιώκει η χώρα μας στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
των Διεθνών Οργανισμών, να στηρίξει δηλαδή την οικονομική και κοινωνική
ανάπτυξη των αναπτυσσόμενων χωρών, συμβάλλοντας στην επίτευξη πολλαπλών
στόχων: από την εξασφάλιση της επιβίωσης, την καταπολέμηση της φτώχειας και
την άμβλυνση των εντεινόμενων ανισοτήτων μέχρι την προάσπιση των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων, τη διατήρηση της ειρήνης και την προστασία του περιβάλλοντος.

Στο πλαίσιο του πρώτου πενταετούς προγράμματος (1997-2001) της Αναπτυξιακής
Βοήθειας και Συνεργασίας της Ελλάδας, μία σειρά δράσεων υλοποιήθηκαν σε τρίτες
χώρες και αφορούσαν επενδυτικά προγράμματα, τεχνική συνεργασία, αναπτυξιακά
σχέδια, ανθρωπιστική βοήθεια κυρίως σε χώρες των Βαλκανίων, του Εύξεινου
Πόντου και της Μεσογείου. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της χώρας μας για τον χώρο
της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και ειδικά των Βαλκανίων, εν όψει και της
προοπτικής της ευρωπαϊκής διεύρυνσης, δικαιολογεί απολύτως τις προτεραιότητες
οι οποίες θα πρέπει να διατηρηθούν και στο μέλλον. Ήδη, το δεύτερο Πενταετές
Πρόγραμμα Αναπτυξιακής Βοήθειας και Συνεργασίας της χώρας μας βρίσκεται σε
εξέλιξη (2002-2006) και αναμένεται να έχει ακόμη πιο σημαντικές επιπτώσεις.
Ωστόσο οφείλουμε να θέσουμε ορισμένες σκέψεις και ερωτήματα σχετικά με τις
προϋποθέσεις που απαιτούνται για να εκπληρωθούν οι πολλαπλοί στόχοι που έχουν
τεθεί.

Το πρώτο ζήτημα αφορά το πρόβλημα της συνέργειας, συνοχής και αξιολόγησης των
δράσεων, ενώ το δεύτερο ζήτημα αφορά τους διαθέσιμους πόρους.

Το πρώτο ζήτημα παραπέμπει στο σοβαρό έλλειμμα συνέργειας και συνοχής των
δράσεων που παρατηρείται διεθνώς και αφορά όλες τις δωρήτριες χώρες, τόσο
εσωτερικά, όσο και μεταξύ των δωρητριών χωρών, καθώς και μεταξύ «δωρητριών»
και «αποδεκτριών» χωρών. Οι προτεραιότητες του κάθε υπουργείου / οργανισμού
κάθε χώρας, θα πρέπει να συγκλίνουν προς τη σύζευξη των επί μέρους «εθνικών»
τομεακών στόχων με τους στόχους της αναπτυξιακής βοήθειας. Αυτό το εγχείρημα,
όπως έχει αποδειχθεί στο παρελθόν, είναι ιδιαίτερα δυσχερές. Ιδιαίτερα χώρες
με χαμηλό βαθμό εξορθολογισμού της διοίκησης, με ιεραρχικό σύστημα αποφάσεων
(top down) και με έλλειμμα παράδοσης διαπραγμάτευσης και οριζοντίων δικτύων
συνεργασίας, όπως η Ελλάδα, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα συντονισμού των
επιμέρους πολιτικών και δράσεων. Αντίστοιχα προβλήματα έλλειψης συνοχής των
δράσεων διαπιστώνονται και ανάμεσα στα αναπτυξιακά προγράμματα των «δωρητριών»
χωρών μεταξύ τους και των Διεθνών Οργανισμών (ΟΟΣΑ, Παγκόσμια Τράπεζα,
Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, Προγράμματα Phare, Tacis,
Interreg της Ε.Ε. κ.ά.).

Τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται μόνο με ενίσχυση των προσπαθειών
συντονισμού και διαλόγου σε διάφορα επίπεδα (εθνικό, ευρωπαϊκό, διεθνές) καθώς
και με τη συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγηση των δράσεων. Η αναβάθμιση
του μηχανισμού διαχείρισης, παρακολούθησης και αξιολόγησης της αναπτυξιακής
συνεργασίας της χώρας μας, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη των
νέων στόχων της επόμενης περιόδου. Ειδικότερα το ζήτημα της αξιολόγησης δεν
μπορεί μόνο να περιορίζεται στην υψηλή απορροφητικότητα των διαθέσιμων πόρων,
αλλά θα πρέπει να επεκταθεί στην ουσιαστική αξιολόγηση των αναπτυξιακών
δράσεων, σε σχέση με την υλοποίηση του φυσικού αντικειμένου, τον βαθμό
επίτευξης των στόχων και των επιπτώσεων των προγραμμάτων (δείκτες
αποτελεσματικότητας, δείκτες επιπτώσεων).

Με βάση τις νέες δεσμεύσεις της χώρας μας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα
πρέπει οι πιστώσεις που θα διαθέσει η χώρα για την αναπτυξιακή βοήθεια να
αυξηθούν σημαντικά. Ειδικότερα το ύψος των πιστώσεων από 0,20% του ΑΕΠ το
2001, θα πρέπει να ανέλθει σταδιακά στο 0,33% του ΑΕΠ το 2006. Αυτή η
σημαντική αύξηση αφορά κυρίως τη διμερή κρατική αναπτυξιακή βοήθεια, η οποία
θα πρέπει να υπερδιπλασιασθεί εντός της προσεχούς πενταετίας (από 0,10% του
ΑΕΠ το 2000 σε 0,23% του ΑΕΠ το 2006). Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να
εξασφαλιστούν άμεσα οι αυξημένες πιστώσεις που είναι αναγκαίες. Ο
προϋπολογισμός το 2003 προβλέπει μόνο 48 εκατ. ευρώ για τη διακρατική βοήθεια,
ποσό που υπολείπεται σημαντικά του αναγκαίου. Παράλληλα θα πρέπει να
στελεχωθούν οι νέες διοικητικές δομές και να αναπτυχθούν σύγχρονα συστήματα
διαχείρισης και αξιολόγησης που θα εγγυώνται την αποτελεσματικότητα, τη
διαφάνεια και τη συνοχή / συνέργεια των δράσεων της αναπτυξιακής βοήθειας της
χώρας. Μόνο με αυτές τις προϋποθέσεις θα μπορέσει η Ελλάδα, με την ισχυρή
παρουσία των δημοσίων και ιδιωτικών φορέων υλοποίησης των δράσεων, καθώς και
των ΜΚΟ να παίξει τον ρόλο που επιδιώκει.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.