Ο πόλεμος της «πρατάτας»

Το τελευταίο όπλο των Ινδών επιστημόνων εναντίον της πείνας που ταλαιπωρεί
τον Τρίτο Κόσμο ονομάζεται «πρατάτα»: μια γενετικά τροποποιημένη πατάτα, η
οποία περιέχει περισσότερη πρωτεΐνη από ό,τι η φυσιολογική πατάτα. Δεν είναι
λίγες οι οικολογικές οργανώσεις, ωστόσο, που αντιτίθενται στα σχέδια τους.

Η «πρατάτα» βρίσκεται πλέον στο τελευταίο στάδιο των δοκιμών. Κατόπιν αυτού, θα υποβληθεί στην ινδική κυβέρνηση για έγκριση

Η «πρατάτα» είναι δημιούργημα του καθηγητή Ασίς Ντάτα – ενός επιστήμονα που
σπούδασε στις ΗΠΑ για να γίνει ο πρώτος Ινδός που απέσπασε ευρεσιτεχνίες για
την εκμετάλλευση γονιδίων – και της ομάδας του από το Πανεπιστήμιο
Τζαουαχαρλάλ Νεχρού, στο Δελχί. Οι επιστήμονες έχουν προσθέσει σε αυτήν το
γονίδιο AmA1 από το φυτό αμάραντος, το οποίο φυτρώνει στη Νότια Αμερική και
πωλείται σε πολλά καταστήματα υγιεινής διατροφής της Δύσης. Τι ακριβώς κάνει
το γονίδιο αυτό; Αυξάνει την πρωτεΐνη στην πατάτα κατά ένα τρίτο.

Μια τυπική πατάτα περιέχει περίπου δύο γραμμάρια χρησιμοποιήσιμη πρωτεΐνη ανά
100 γραμμάρια (και 78 γραμμάρια νερό). Όπως λέει ο Άσχοκ Τσαουνταρί, ερευνητής
στο Κέντρο Ενεργειακών Ερευνών Τάτα του Δελχί, οι διαγονιδιακές πατάτες
«δείχνουν μια σημαντική αύξηση σε όλα τα βασικά αμινοξέα, συμπεριλαμβανομένων
της λυσίνης, της τρυπτοφάνης, της τυροζίνης, και στα αμινοξέα που περιέχουν
θείο, όπως είναι η κυστεΐνη και η μεθειονίνη». Οι πρωτεΐνες είναι απαραίτητες
για την ανάπτυξη του σώματος. Διασπώνται στα συστατικά αμινοξέα τους, τα οποία
κατόπιν επανενώνονται σχηματίζοντας ιστούς. Η λυσίνη είναι απαραίτητη για τη
σωστή ανάπτυξη των μυών και των οστών στα παιδιά. Η μεθειονίνη προσφέρει στα
κύτταρα αντιοξειδωτική προστασία. Η τρυπτοφάνη είναι σημαντική για τον
ανθρώπινο μεταβολισμό.

Η προσθήκη του γονιδίου AmA1 μπορεί, σύμφωνα με τον καθηγητή Ντάτα, να
μεταμορφώσει τις τροφές. «Η λιγοστή αυτή γενετική μηχανική μπορεί να κάνει το
ρύζι πλούσιο όσο το γάλα, το καλαμπόκι μια σχεδόν τέλεια τροφή, και την
ταπεινή πατάτα τόσο πλούσια σε πρωτεΐνες που θα μπορούσε να συντελέσει στην
εξάλειψη του υποσιτισμού στις αναπτυσσόμενες χώρες», δήλωνε το 1999. Σήμερα η
κυβέρνηση της Ινδίας τον στηρίζει.

Η Greenpeace δεν δέχεται ούτε το επιχείρημα ότι τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα, και εν προκειμένω η πατάτα, είναι ένα απαραίτητο όπλο εναντίον της φτώχειας

Οι αντιδράσεις. Το σχέδιο παρουσιάστηκε τον περασμένο μήνα από τον
Γκοβινταρατζάν Παντμαναμπάν, έναν βιοχημικό από το Ινδικό Ινστιτούτο Επιστημών
στο Μπάνγκαλορ. Η «πρατάτα» βρίσκεται πλέον στο τελευταίο στάδιο των δοκιμών.
Κατόπιν αυτού, θα υποβληθεί στην ινδική κυβέρνηση για έγκριση. Ο Παντμαναμπάν
εξέφρασε στο περιοδικό «New Scientist» την ελπίδα ότι οι οικολογικές
οργανώσεις δεν θα αντιταχθούν σε αυτήν. Και πράγματι, η Γονιδιακή Εκστρατεία,
μια οργάνωση που εδρεύει στο Δελχί, καλωσόρισε, αν και με επιφύλαξη, τη
γενετικά τροποποιημένη πατάτα. «Αν είναι να χρησιμοποιήσουμε τη γενετική
μηχανική, ας τη χρησιμοποιήσουμε για αυτό», δήλωσε ένα μέλος της, ο Σουμάν
Σαχάι, στο «New Scientist». «Το πρόβλημα της Ινδίας είναι πως είμαστε
χορτοφάγοι, οπότε τα όσπρια και τα λαχανικά είναι οι βασικές πηγές πρωτεϊνών,
είναι όμως ακριβά και είδη σε ανεπάρκεια. Η πατάτα είναι καλή διότι είναι
φτηνή». Ο Τσάρλι Κρόνικ, ωστόσο, από την Greenpeace, διαφωνεί.

«Είμαστε αντίθετοι στην απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων καρπών στο
ευρύτερο περιβάλλον, διότι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι πολύ, πολύ
αρνητικές», λέει. Η Greenpeace, όμως, δεν δέχεται ούτε το επιχείρημα ότι τα
γενετικά τροποποιημένα προϊόντα, και εν προκειμένω η πατάτα, είναι ένα
απαραίτητο όπλο εναντίον της φτώχειας: «Το αίτιο της φτώχειας δεν είναι η
έλλειψη τροφής. Είναι η έλλειψη μετρητών και πρόσβασης στην τροφή. Η Ινδία
είχε 50 έως 60 τόνους πλεόνασμα παραγωγής τροφίμων για την τελευταία δεκαετία,
αλλά δεν έχει κάνει τίποτε για να βελτιώσει την ασφάλεια των τροφίμων». Ο
Κρόνικ τάσσεται ανεπιφύλακτα υπέρ της βιώσιμης γεωργίας.

Όπως και να έχει, οι δοκιμές της «πρατάτας» δεν αναμένεται να ολοκληρωθούν
πριν από το 2008 – στην καλύτερη περίπτωση. Και πρόσφατα, η ινδική κυβέρνηση
αρνήθηκε ένα φορτίο επισιτιστικής βοήθειας από τις ΗΠΑ με το αιτιολογικό ότι
περιλαμβάνει γενετικά τροποποιημένη σόγια και καλαμπόκι. Ίσως για να
προστατεύσει τον δικό της αναπτυσσόμενο τομέα γενετικά τροποποιημένων
προϊόντων. Η πρόοδος, όμως, ακολουθεί αργούς ρυθμούς. Και στο μεταξύ, ο
αριθμός των ανθρώπων που χρειάζονται τροφή αυξάνεται σταθερά.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κίττυ Ξενάκη