Δανεισμός μετοχών: άρωμα υψηλών αποδόσεων χωρίς ρίσκο

Υπάρχουν, σήμερα, επενδυτικά προϊόντα που προσφέρουν μεγαλύτερες αποδόσεις από
τις καταθέσεις, τα ρέπος ή τα ομόλογα, χωρίς να έχουν ρίσκο; «Υπάρχουν»,
απαντά η υπεύθυνη του Τμήματος Παραγώγων τής Βοϊλής ΑΧΕ, Ελευθερία Τσαούση, η
οποία διευκρινίζει: «Όσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος τόσο πιο μεγάλη είναι η
αναμενόμενη απόδοση. Όμως, υπάρχει ένα παράγωγο προϊόν που δεν έχει ρίσκο. Η
αναμενόμενη απόδοσή του δεν είναι πολύ μεγάλη, μπορεί, όμως, να προσφέρει
μεγαλύτερες αποδόσεις – και μάλιστα αφορολόγητες -, σε σχέση με τις καταθέσεις
ή άλλες μορφές επένδυσης στην αγορά χρήματος (π.χ. ρέπος)».

Μάλιστα, για να συμμετέχει κάποιος σε αυτό το προϊόν, θα πρέπει να έχει
τουλάχιστον 100 μετοχές, οπότε η πρόσβαση θα είναι ευκολότερη από ό,τι σε άλλα
αποταμιευτικά προϊόντα χωρίς ρίσκο, τα οποία προσφέρουν μεγαλύτερες αποδόσεις
αλλά απαιτούν ένα μίνιμουμ κεφάλαιο (π.χ. ρέπος διάρκειας μίας ημέρας).
Επίσης, αν ληφθεί υπ’ όψιν ότι το συγκεκριμένο παράγωγο προϊόν δεν
φορολογείται και ότι ο επενδυτής, μολονότι δανείζει τις μετοχές του,
απολαμβάνει αυτός το μέρισμά τους, καταλαβαίνει κανείς ότι η απόδοση μπορεί να
ξεπεράσει και αυτές ορισμένων εκδόσεων ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου.
Ωστόσο, ο δανειστής των τίτλων πληρώνει ως προμήθεια στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων το 2% του εσόδου που εισπράττει από τον τόκο, συν τις προμήθειες που
χρεώνει η εταιρεία-μέλος του ΧΠΑ, με την οποία συνεργάζεται.

Το προϊόν

Πρόκειται για το προϊόν του δανεισμού τίτλου ή, όπως είναι πιο γνωστό στη
γλώσσα των ειδικών, το προϊόν stock repo ή stock lending. Δανειστής τίτλων
μπορεί να γίνει όποιος επενδυτής διαθέτει λογαριασμό παραγώγων στο ΧΠΑ. Αυτό
γίνεται εύκολα, με μια αίτηση στη χρηματιστηριακή εταιρεία-μέλος του ΧΠΑ, με
την οποία συνεργάζεται ο επενδυτής. Η φύση του προϊόντος είναι τέτοια που δεν
χρειάζεται να καταθέσει ο επενδυτής χρήματα ως κάλυψη ή ως περιθώριο
ασφάλισης, όπως απαιτείται για άλλα παράγωγα προϊόντα. Ωστόσο, οι
χρηματιστηριακές εταιρείες που ανοίγουν κωδικό για το προϊόν stock repo
δημιουργούν ταυτόχρονα και λογαριασμό σε μια τράπεζα, όπου μπορούν να
καταβάλλονται τα κέρδη του επενδυτή, αλλά και κάποιο ποσόν για κάλυψη, αν στη
συνέχεια αποφασίσει να δοκιμάσει τις επενδυτικές του δυνάμεις και σε άλλα
παράγωγα προϊόντα (π.χ. συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης).

Οι δανειστές παραδίδουν τις μετοχές τους στην αγορά Παραγώγων και συγκεκριμένα
στην Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών Επί Παραγώγων (ΕΤΕΣΕΠ), με αντάλλαγμα τη
συμμετοχή τους στα κέρδη από τους τόκους, που θα εισπράττει η ΕΤΕΣΕΠ από τον
περαιτέρω δανεισμό των μετοχών. Η ΕΤΕΣΕΠ δέχεται να δανειστεί 77 συγκεκριμένες
μετοχές εισηγμένων εταιρειών που αποτελούν τον Γενικό Δείκτη και τους δείκτες
μεγάλης και μεσαίας κεφαλαιοποίησης.

Ο τόκος

Το ποσόν το οποίο θα εισπράττει ο δανειστής (τόκος) δεν είναι γνωστό εκ
των προτέρων και μπορεί να αυξηθεί, ανάλογα με τη ζήτηση των μετοχών που έχει
δανείσει. Το έσοδο που δικαιούται ο δανειστής τίτλων συσσωρεύεται με την
πάροδο του χρόνου. Η πληρωμή του τόκου πραγματοποιείται σε μηνιαία βάση, με
πίστωση του εσόδου στον λογαριασμό διακανονισμού του επενδυτή. Για παράδειγμα,
τον Οκτώβριο, σύμφωνα με στοιχεία του Χρηματιστηρίου Παραγώγων, η υψηλότερη
απόδοση (σε ετήσια βάση) προσφέρθηκε από τον δανεισμό μετοχών της Εμπορικής
Τράπεζας (καθαρή απόδοση 3,74%), όταν η μέση καθαρή απόδοση (μετά τους φόρους)
του επιτοκίου Ταμιευτηρίου είναι 1,20%.

Ο στόχος

«Συμφέρον του δανειστή τίτλων είναι να αποκομίσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο
τόκο από τις μετοχές που δάνεισε». Πώς, όμως, μπορεί να πετύχει μεγαλύτερη
απόδοση; Η κ. Τσαούση απαντά λέγοντας ότι «το μόνο που μπορεί να κάνει είναι
να προβλέψει σωστά ποιες μετοχές θα έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση από άλλους
επενδυτές που τις θέλουν για να τις πουλήσουν ανοικτά στη Σοφοκλέους. Μια
ένδειξη για το μέγεθος της ζήτησης μπορεί να πάρει ο επενδυτής μελετώντας το
Ημερήσιο Δελτίο Τιμών του Χρηματιστηρίου Παραγώγων».

Χαρακτηριστικά του προϊόντος

Ο δανειστής μπορεί να παραλάβει τις μετοχές που έχει δανείσει σε διάστημα
πέντε (5) εργάσιμων ημερών από τη στιγμή που θα το ζητήσει. Το προϊόν αυτό
υποστηρίζει τη διανομή μερίσματος και υπάρχει πρόβλεψη για εταιρικές πράξεις
(διανομή δωρεάν μετοχών, split και reverse-split μετοχών κ.ά.). Δηλαδή, ο
επενδυτής δικαιούται το μέρισμα των μετοχών που δάνεισε, ενώ παίρνει μέρος σε
αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου κ.λπ. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι μετοχές που
δανείζει ένας επενδυτής στην ΕΤΕΣΕΠ μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παροχή
περιθωρίου ασφάλισης σε τυχόν θέσεις σε Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης και
Δικαιώματα Προαίρεσης.

Ο επενδυτής που δάνεισε μετοχές στην ΕΤΕΣΕΠ δεν μπορεί να τις μεταβιβάσει σε
τρίτο πρόσωπο ή να τις χρησιμοποιήσει ως ενέχυρο σε τραπεζική πίστωση, διότι
δεν έχει την κυριότητα των μετοχών. Για να την αποκτήσει θα πρέπει
προηγουμένως να ζητήσει εξάσκηση και να του επιστραφούν οι μετοχές από την
ΕΤΕΣΕΠ (Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών Επί Παραγώγων). Ο επενδυτής αποκτά την
κυριότητα των μετοχών του την τέταρτη εργάσιμη από την ημέρα εξάσκησης. Στον
λογαριασμό αξιών στο ΣΑΤ, δηλαδή στον κωδικό του στο Αποθετήριο, οι μετοχές
καταχωρίζονται την πέμπτη ημέρα.

Ένα παράδειγμα

Ένας επενδυτής δανείζει στην ΕΤΕΣΕΠ 1.000 μετοχές του ΟΤΕ. Η ΕΤΕΣΕΠ, τη
Δευτέρα, αγοράζει 800 συμβόλαια ΟΤΕ σε τιμή 100,10 ευρωλεπτών. Ο επενδυτής
πουλάει σε αυτήν την τιμή 10 συμβόλαια. Στο τέλος του μήνα η τιμή βρίσκεται
στα 102,5 ευρωλεπτά. Το έσοδο για τον επενδυτή είναι: (102,50 – 100,10) χ
1.000 = 2.400 ευρωλεπτά ή 240 ευρώ.

Ο επενδυτής που δάνεισε τις μετοχές στην ΕΤΕΣΕΠ μπορεί να τις ζητήσει
οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Στο παραπάνω παράδειγμα, αν ο επενδυτής αποφασίσει
τη μεθεπόμενη Πέμπτη (δηλαδή, ύστερα από 10 ημέρες) να ζητήσει τις μετοχές του
και η τιμή του stock repo τη συγκεκριμένη ημέρα είναι 100,43 ευρωλεπτά, το
έσοδό του υπολογίζεται ως εξής: (100,43 – 100,10) χ 1.000 = 330 ευρωλεπτά. Οι
μετοχές επιστρέφονται στη μερίδα του επενδυτή την πέμπτη ημέρα μετά την
εξάσκηση (εντολή για να τις πάρει πίσω), το αργότερο στις 12.

Ποιες μετοχές δανείζονται

Οι μετοχές που δέχεται η ΕΤΕΣΕΠ να δανειστεί (αλλά και να δανείσει) είναι των
εταιρειών: ALFA-ALFA Συμμετοχές, Alpha Τράπεζα, ALTEC, COCA-COLA ΕΕΕ,
DELTA-SINGULAR, Goody’s Hyatt Regency, Sex Form, Αγροτική Τράπεζα, ΑΕΓΕΚ,
Άκτωρ Αργυρομεταλλευμάτων και Βαρυτίνης, Ασπίς Πρόνοια, Γενική Τράπεζα,
Εγνατία Τράπεζα, Εθνική Τράπεζα, ΕΛΒΑΛ, Ελλ. Βιομ. Ζάχαρης, Ελληνικά
Πετρέλαια, Εμπορική Τράπεζα, ΕΤΕΒΑ, Η Εθνική (Ελλ. Εταιρεία Γεν. Ασφαλειών),
ΙΑΣΩ, Ιατρικό Αθηνών, Ιντρακόμ, Ιντραλότ, Μέτκα, Μινωικές Γραμμές,
Μυτιληναίος, ΟΤΕ, Πάναφον, Παπαστράτος, Πετρόλα Ελλάς, Σάνυο, Σιδενόρ, Τεχνική
Ολυμπιακή, EFG Eurobank Ergasias, ΧΑΛΚΟΡ, Alpha Leasing, Alpha Αστικά Ακίνητα,
Alpha Επενδύσεων, Chipita, COSMOTE, Elmec Sport, FOLLI-FOLLIE, Fourlis, Inform
Π. Λύκος, Lavipharm, Αλουμίνιο της Ελλάδος, Αστήρ Παλλάς Βουλιαγμένης, Αττικής
Τράπεζα, Βιοχάλκο, Βωβός, Γερμανός, Γρ. Σαράντης, ΔΕΗ, Δέλτα Συμμετοχών,
Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, Εθνική Αξιοπ. Ακιν. & Εκμ/σεως Γεν.
Αποθ., Ελληνικά Χρηματιστήρια, Ελληνική Τεχνοδομική, Επενδύσεις Εργασίας,
Επιχειρήσεις Αττικής, ΕΣΧΑ, ΕΤΒΑ, ΕΥΔΑΠ, Ηρακλής, Θεμελιοδομή, ΚΑΕ, Κλωνατέξ,
Κλωστήρια Ναούσης, Μαΐλλης, Μότορ Όιλ, Τράπεζα Πειραιώς, Τεγόπουλος Εκδόσεις,
Τηλέτυπος, Τιτάν.

Πέντε βήματα για υψηλές αποδόσεις

Ελευθερία Τσαούση, υπεύθυνη του Τμήματος Παραγώγων τής Βοϊλής ΑΧΕ

Η κ. Τσαούση, υπεύθυνη του Τμήματος Παραγώγων τής Βοϊλής ΑΧΕ, δίνει μερικές
πρακτικές συμβουλές για τον εντοπισμό της μετοχής που έχει μεγάλη ζήτηση:

1. Ο επενδυτής επιλέγει τον πίνακα τιμών των προϊόντων stock repo και
reverse stock repo. Το τελευταίο προϊόν είναι «ανταγωνιστικό» του πρώτου. Με
το reverse stock repo οι επενδυτές δανείζονται για να πουλήσουν ανοικτά
μετοχές.

2. Προσπαθούμε να εντοπίσουμε ποια μετοχή έχει τη μεγαλύτερη ζήτηση στο
reverse stock repo. Αυτό φαίνεται από την στήλη «Ανοικτά Συμβόλαια». Όσο
μεγαλύτερος είναι ο αριθμός τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η ζήτηση.

3. Στη συνέχεια, κοιτάμε το επιτόκιο με το οποίο ζητούνται οι μετοχές
αυτές, παρατηρώντας πάλι τον πίνακα τιμών του προϊόντος reverse stock repo.
Αυτό φαίνεται από τις στήλες «Ανώτερη και Κατώτερη Τιμή». Όσο υψηλότερα είναι
τα επιτόκια τόσο μεγαλύτερη είναι η ζήτηση.

4. Έπειτα, παρατηρούμε τον πίνακα τιμών του stock repo, δηλαδή του
προϊόντος που μας ενδιαφέρει, για να δούμε πόσες μετοχές έχουν προσφέρει προς
δανεισμό άλλοι επενδυτές. Δεν είμαστε εμείς μόνο που θέλουμε να δανείσουμε τις
μετοχές μας και να πάρουμε τόκο. Αυτό φαίνεται από τη στήλη «Ανοικτά
Συμβόλαια». Όσο λιγότερα είναι τόσο το καλύτερο. Σημειώνεται ότι σε κάθε
συμβόλαιο αντιστοιχούν 100 μετοχές. Σύμφωνα με στοιχεία της 26ης Νοεμβρίου, οι
επενδυτές είχαν δανειστεί συνολικά 2.272.900 μετοχές και είχαν δανείσει
8.449.600 τεμάχια.

5. Αν ο επενδυτής δεν διαθέτει στο χαρτοφυλάκιό του μετοχές που έχουν
μεγάλη ζήτηση, σύμφωνα με τις παραπάνω ενδείξεις, δανείζει άλλες (με μικρότερη
ζήτηση, την οποία μπορεί να την εκτιμήσει ακολουθώντας τα παραπάνω βήματα) ή –
τελικά – δεν προχωρεί σε καμία κίνηση τη δεδομένη στιγμή. Εξάλλου, η ζήτηση
των μετοχών αλλάζει από στιγμή σε στιγμή.