Παιχνίδια τοκογλυφίας στο Χρηματιστήριο

Η χρηματιστηριακή καχεξία «φουντώνει» το φαινόμενο της τοκογλυφίας. Ορισμένοι
με αρκετή ρευστότητα, γνωρίζοντας τις οικονομικές δυσκολίες των επενδυτών, των
χρηματιστηριακών εταιρειών, των ΕΛΔΕ, των

ΕΠΕΥ κ.λπ., προσφέρονται να διευκολύνουν, λειτουργώντας ουσιαστικά ως
τοκογλύφοι.

Το πιο συνηθισμένο είδος τοκογλυφίας στο Χρηματιστήριο είναι αυτό που
συνδέεται με υποσχέσεις για εγγυημένες αποδόσεις. Κάποιοι υπόσχονται
εγγυημένες αποδόσεις, συγκεντρώνοντας χρήματα από επενδυτές που υπογράφουν
συμβάσεις διαχείρισης χαρτοφυλακίου. Ταυτόχρονα, βάζουν τους επενδυτές να
υπογράψουν και ρήτρες (π.χ. πέναλτι 10%), ώστε να μην μπορούν να πάρουν τα
χρήματά τους νωρίτερα από την προκαθορισμένη ημερομηνία. Τελικά, όμως, και οι
ίδιοι οι επενδυτές που δέχονται να υπογράψουν έχουν το μερίδιο τους στην
ευθύνη.

Τι λένε οι αρμόδιοι

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, μιλώντας στην «Οικονομία», δήλωσε ότι
«οι υποσχέσεις – κατ’ επάγγελμα – για εγγυημένες αποδόσεις υψηλότερες από τα
τρέχοντα επιτόκια, οι οποίες συνδυάζονται με διάφορες ρήτρες, αποτελούν είδος
τοκογλυφίας, και είναι υπεύθυνοι και οι επενδυτές». Εξάλλου, ο κ. Θωμαδάκης
παραπέμπει στη συμβουλή του οδηγού που έχει εκδώσει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς
αλλά και στη χιλιοειπωμένη προειδοποίηση: «Θυμηθείτε: Δεν υπάρχουν εγγυημένες
αποδόσεις στο Χρηματιστήριο και στα αμοιβαία κεφάλαια και για τον λόγο αυτό
δεν επιτρέπεται στις εταιρείες να τις υπόσχονται».

Όσον αφορά στους τοκογλύφους, άλλο στέλεχος της κεφαλαιαγοράς είπε
χαρακτηριστικά: «Τοκογλύφοι υπάρχουν παντού. Αυτό που ελέγχουμε, και μάλιστα
με συστηματικό και αυστηρό τρόπο, είναι μήπως κάποια χρηματιστηριακή εταιρεία
ή άλλη υπό την εποπτεία μας υποπέσει σε τοκογλυφικές λύσεις, λόγω της
αρνητικής χρηματιστηριακής συγκυρίας και των οικονομικών προβλημάτων που
αντιμετωπίζουν».

Στο πλαίσιο, όμως, της προληπτικής εποπτείας η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς μελετά
τη θεσμοθέτηση αυστηρότερων κανόνων για τη διαχείριση χαρτοφυλακίου, όπως η
χρήση θεματοφύλακα και η λογιστική απεικόνιση των υπό διαχείριση μετοχών και
κεφαλαίων. Με τον τρόπο αυτό η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς θα είναι σε θέση να
εντοπίζει ταχύτερα πού τοποθετούνται τα χρήματα και οι μετοχές των επενδυτών.

Τα στοιχεία

Από επίσημα στοιχεία της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς προκύπτει ότι την τελευταία
διετία έχουν εντοπιστεί 21 περιπτώσεις με εγγυημένες αποδόσεις, παροχή
επενδυτικών δραστηριοτήτων χωρίς άδεια, κατοχή κεφαλαίων και τίτλων πελατών σε
άλλους λογαριασμούς (όχι των πελατών), έκδοση ψευδών πινακιδίων κ.λπ. Από
αυτές, οι 4 αφορούσαν φυσικά πρόσωπα. Έχουν επιβληθεί από την Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς πρόστιμα συνολικού ύψους 553 χιλ. ευρώ, έχει γίνει μία υποβολή
έγκλισης στον εισαγγελέα και έχουν αποφασιστεί επτά οριστικές ανακλήσεις,
προσωρινές αναστολές, απαγορεύσεις λειτουργίας και αναστολές εργασιών σε ΕΛΔΕ,
ΕΠΕΥ, φυσικά πρόσωπα και διάφορες εταιρείες που προσέφεραν επενδυτικές
υπηρεσίες χωρίς άδεια.

Επίσης, από τις επίσημες ανακοινώσεις των τελευταίων οκτώ ετών έχουν «σκάσει
κανόνια» και έχουν βρεθεί «ανοίγματα» συνολικού ποσού που ξεπερνά τα 100 εκατ.
ευρώ σε επτά περιπτώσεις, με θύματα άνω των 2.500 επενδυτών. Πολλές από αυτές
τις περιπτώσεις είχαν σχέση με υποσχέσεις για εγγυημένες αποδόσεις.

Οι ιστορίες τοκογλυφίας

Η ιστορία είναι σχεδόν η ίδια: Χρηματιστηριακή εταιρεία ή ΕΛΔΕ ή Εταιρεία
Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών ή κάποιος ιδιώτης που εμφανίζεται ως ειδικός και
ως χρηματιστηριακό στέλεχος υπόσχεται υψηλές και εγγυημένες αποδόσεις σε
επενδυτές. Έτσι, αρχίζει να συγκεντρώνει χρήματα, τα οποία θεωρητικά
διαχειρίζεται και επενδύει με τόσο αποτελεσματικό τρόπο ώστε τελικά γεννούν
τις πολυπόθητες μεγάλες αποδόσεις.

Η εμπειρία, όμως, έχει δείξει ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο απλά.
Μολονότι η παραπάνω εκδοχή είναι παράνομη, δυστυχώς αποτελεί την καλύτερη
περίπτωση. Δηλαδή, υπάρχουν και χειρότερα. Στο σημείο αυτό διακρίνονται κυρίως
δύο περιπτώσεις.

Η πρώτη περίπτωση

Σύμφωνα με την πρώτη, ο επενδυτής γνωρίζει τι «παίζεται» και συμμετέχει εν
γνώσει του, προσδοκώντας μεγάλες αποδόσεις. Η τοκογλυφία σε αυτές τις
περιπτώσεις αφορά και τις δύο πλευρές (επενδυτή και εταιρεία). Ας υποθέσουμε
ότι μία χρηματιστηριακή εταιρεία αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα.
Τα προβλήματα μπορεί να προέκυψαν για διάφορους λόγους, ακόμη και εξαιτίας
«ανοιγμάτων» λόγω προηγούμενων υποσχέσεων για υψηλές εγγυημένες αποδόσεις που
τελικά δεν επιτεύχθηκαν.

Η εν λόγω εταιρεία πλησιάζει έναν «πελάτη» με μεγάλη ρευστότητα και του
προτείνει να της παραχωρήσει τη διαχείριση των κεφαλαίων του. Παράλληλα, του
υπόσχεται υψηλή και εγγυημένη απόδοση, αλλά του θέτει ρήτρα, ώστε να μην
μπορεί ο πελάτης να ζητήσει τα χρήματά του νωρίτερα από τη χρηματιστηριακή
εταιρεία. Από την πλευρά του, ο πελάτης, για να εξασφαλιστεί από τυχόν
«κανόνι» της χρηματιστηριακής εταιρείας, ζητεί να του μοιραστούν τα χρήματα σε
τόσους κωδικούς ώστε να δικαιούται ο καθένας την αποζημίωση από το
Συνεγγυητικό Κεφάλαιο, σε περίπτωση πτώχευσης. Η ανώτερη αποζημίωση είναι
30.000 ευρώ. Άρα, εάν ο πελάτης δώσει κεφάλαια ύψους 300.000 ευρώ, το κεφάλαιο
θα μοιραστεί σε δέκα κωδικούς.

Με τον τρόπο αυτό, εξασφαλίζεται ο πελάτης, ενώ περιμένουν να βγουν
κερδισμένες και οι δύο πλευρές. Διότι, εάν η εγγυημένη απόδοση είναι 8%, ο
πελάτης θα κερδίσει σε έναν χρόνο μεγαλύτερη απόδοση, με άλλη μορφή επένδυσης,
χωρίς ρίσκο (π.χ. προθεσμιακή κατάθεση, ρέπος κ.λπ.). Αλλά και η
χρηματιστηριακή εταιρεία κερδίζει, διότι αντί να καταφύγει στον τραπεζικό
δανεισμό, με ενδεχομένως υψηλότερο επιτόκιο και με άλλες εγγυήσεις, βρίσκει
πιο φθηνή και εύκολη λύση στον πελάτη. Μάλιστα, τον δεσμεύει και του θέτει
πέναλτι, για παράδειγμα 10%, εάν ζητήσει τα χρήματά του νωρίτερα. Και αυτό για
να μη χάσει η χρηματιστηριακή εταιρεία ξαφνικά τη ρευστότητα και «γκρεμιστεί»
το εύθραυστο οικοδόμημα των εγγυημένων αποδόσεων.

Πηγές της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς δηλώνουν απερίφραστα ότι η τακτική αυτή
είναι παράνομη.

Η τύχη δεν είναι, όμως, πάντα με το μέρος όσων προσπαθούν να την ξεγελάσουν.
Έρχονται αρνητικές χρηματιστηριακές συγκυρίες ή δεν τροφοδοτείται το
«οικοδόμημα» με χρήματα νέων «πελατών» και, τότε έρχεται το «άνοιγμα». Η
συνέχεια είναι είτε το «κανόνι», είτε νέα προσπάθεια εξεύρεσης καινούργιων
πελατών.

Η δεύτερη περίπτωση

Υπάρχει και μία άλλη παραλλαγή στις ιστορίες που διηγούνται οι άνθρωποι της
Σοφοκλέους. Έστω, λοιπόν, ότι μία ΕΛΔΕ αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά
προβλήματα. Τότε πλησιάζει ένας «ενδιαφερόμενος» με ρευστότητα τους ιδιοκτήτες
της ΕΛΔΕ και τους προτείνει να την αγοράσει. Με τη σημερινή κατάσταση δύσκολα
θα ακούσει «όχι» από ιδιοκτήτες ΕΛΔΕ. Ο «ενδιαφερόμενος» στη συνέχεια γίνεται
ο νέος ιδιοκτήτης της ΕΛΔΕ. Αυτός υπόσχεται στους πελάτες εγγυημένες αποδόσεις
και τους «βάζει» να υπογράψουν σύμβαση παροχής υπηρεσίας διαχείρισης
χαρτοφυλακίου με τη χρηματιστηριακή εταιρεία, με την οποία συνεργάζεται η ΕΛΔΕ
και με την οποία έχει γίνει η συνεννόηση με τον νέο ιδιοκτήτη και τον βασικό
μέτοχο μιας εισηγμένης.

Στη συνέχεια, η χρηματιστηριακή εταιρεία πουλά όλες τις μετοχές από όλους τους
κωδικούς της ΕΛΔΕ και αγοράζει μετοχές της εισηγμένης εταιρείας με την οποία
έχει υπάρξει συνεννόηση μέσω του βασικού μετόχου της. Δεν πρόκειται για τυχαία
εισηγμένη, αλλά για εταιρεία με μικρή διασπορά. Επίσης, έχει προηγηθεί
συνεννόηση με τον βασικό της μέτοχο να μην πουλήσει νωρίτερα και πέσουν οι
τιμές των μετοχών της.

Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ξαφνική ζήτηση για μία μετοχή στο
Χρηματιστήριο. Εάν πάνε όλα καλά, βγάζουν όλοι κέρδη: Ο βασικός μέτοχος, η
χρηματιστηριακή εταιρεία, ο νέος ιδιοκτήτης της ΕΛΔΕ και οι πελάτες της ΕΛΔΕ
που υπέγραψαν τη σύμβαση. Τα πράγματα, όμως, δεν πάνε πάντα καλά και για τον
λόγο αυτό ακούμε κατά καιρούς διάφορα «κανόνια».

Κλασική περίπτωση

Υπάρχουν και οι κλασικές περιπτώσεις. Όπου υπάρχουν χρήματα, τζόγος και χρέη,
συνήθως από μια γωνιά παραμονεύουν οι αετονύχηδες. Έτσι, μπορεί ορισμένοι να
πλησιάζουν επενδυτές που χρωστούν χρήματα (κόκκινοι κωδικοί) σε
χρηματιστηριακές εταιρείες και να προσφέρονται να τους «διευκολύνουν».
Άνθρωποι της οδού Σοφοκλέους λένε ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο δεν
συνηθίζεται, διότι οι επενδυτές αυτοί, από τη στιγμή που χρωστούν χρήματα σε
χρηματιστηριακές εταιρείες, δεν έχουν και τις απαραίτητες εξασφαλίσεις.
Συνεπώς, ο τοκογλύφος δύσκολα προσεγγίζει ενδιαφερόμένους χωρίς εξασφαλίσεις.

Έχουν διαπιστωθεί και περιπτώσεις κατά τις οποίες ο επενδυτής δεν γνωρίζει τι
«παίζεται» και νομίζει ότι βρήκε την κότα που γεννά χρυσά αυγά. Μέχρι τη
στιγμή που θα ψάχνει τα αυγά, αλλά και τα πασχάλια.