Μεταλλαγμένη… ελπίδα

Η συζήτηση σχετικά με το κατά πόσον τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα είναι
αποδεκτά από δεοντολογικής απόψεως είναι μια συζήτηση της χορτασμένης Δύσης,
λέει η Φλόρενς Ουαμπούγκου, η οποία χρησιμοποιεί την αμφιλεγόμενη αυτή
τεχνολογία για να θρέψει τους πεινασμένους της Κένυας.

Φλόρενς Ουαμπούγκου. Χρησιμοποιεί τη βιοτεχνολογία και τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα για να θρέψει τους πεινασμένους της Κένυας

Τις προάλλες η Ζάμπια απέρριψε βοήθεια σε τρόφιμα από τις ΗΠΑ εξαιτίας φόβων
ότι τα προϊόντα αυτά μπορεί να είναι γενετικά τροποποιημένα και βλαβερά. Χθες
όμως ένας κορυφαίος αξιωματούχος του Βατικανού έβαλε τα πράγματα στη θέση
τους. «Όταν είσαι πεινασμένος, τρως τα πάντα», είπε ο αρχιεπίσκοπος Ρενάτο
Μαρτίνο, που μέχρι πρόσφατα εκπροσωπούσε την Αγία Έδρα στα Ηνωμένα Έθνη.
«Έζησα 16 χρόνια στην Αμερική και έτρωγα ό,τι υπήρχε στην αγορά,
περιλαμβανομένων γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, και μέχρι στιγμής δεν έχω
πάθει τίποτε», ήταν το αφοπλιστικό επιχείρημά του. Και θύμισε πως στην Ιταλία
κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έτρωγαν ψωμί από αλεύρι ανακατεμένο με
μαρμαρόσκονη «επειδή αυτό είχαμε» – άρα προφανώς και στη Ζάμπια πρέπει να
τρώνε ό,τι έχουν ή ό,τι τους δίνουν.

Οι γλυκοπατάτες

Η Φλόρενς Ουαμπούγκου είναι σίγουρα πιο πειστική από τον αρχιεπίσκοπο.
Γεννήθηκε το 1953 στην Κένυα και με τα εννέα αδέλφια της έτρωγαν κάθε δεύτερη
ή τρίτη ημέρα. Μετά την κατάρρευση της αποικιοκρατικής κυβέρνησης, το 1963,
έμειναν ζωντανοί τρεφόμενοι με γλυκοπατάτες – μια πλούσια πηγή θερμίδων,
βιταμίνης Α και βήτα καροτίνης. «Η γλυκοπατάτα είναι μια καλλιέργεια της
γυναίκας, μια καλλιέργεια ασφαλείας», λέει η Ουαμπούγκου. «Αν δεν είχαμε
γλυκοπατάτες, δεν είχαμε τίποτε».

Μόνο που τα παράσιτα, έντομα και φυτά, λατρεύουν τις γλυκοπατάτες και κάθε
χρόνο η μισή σοδειά πάει χαμένη. Στην Αφρική, τέσσερα στρέμματα γης παράγουν
δυόμισι τόνους γλυκοπατάτες, ενώ ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι διπλάσιος. Η
Ουαμπούγκου θέλησε να διορθώσει αυτή την κατάσταση. Επενέβη γενετικά στις
γλυκοπατάτες και ενίσχυσε το γονίδιό τους με συστατικά του γονιδίου ενός
λουλουδιού, του pyrethrum, τα οποία είναι θανατηφόρα για τα έντομα και τα
παράσιτα. Η προσπάθειά της διήρκεσε δέκα χρόνια και σήμερα έχει αποτελέσματα.

Τα αποτελέσματα

Η Ουαμπούγκου σπούδασε το 1975 παθολογία των φυτών στο Πανεπιστήμιο του
Ναϊρόμπι και το 1991 πήρε το διδακτορικό της από το Πανεπιστήμιο του Μπαθ, στη
Βρετανία. Το 1992 πήρε υποτροφία από το υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ για να
σπουδάσει τη διαγενετική επιστήμη στο Σεν Λούις του Μισούρι, σε συνεργασία με
το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και τη Monsanto, τη μεγαλύτερη εταιρεία
βιοτεχνολογίας τροφίμων στον κόσμο. Για τρία χρόνια εργάστηκε στα εργαστήριά
της, για άλλα δύο δοκίμαζε τους μεταλλαγμένους σπόρους σε θερμοκήπια και άλλα
δύο χρειάστηκε για να πάρει την άδεια από τις αρχές να τους δοκιμάσει σε
καλλιέργειες.

Τα αποτελέσματα, σύμφωνα με το περιοδικό «Φορμπς», είναι εντυπωσιακά. Οι
μεταλλαγμένες γλυκοπατάτες είναι μεγαλύτερες και πλουσιότερες σε διατροφική
αξία. Και καθώς ο πληθυσμός της Αφρικής αυξάνεται ταχύτερα απ’ ό, τι αυξάνεται
η προσφορά τροφίμων, οι μεταλλαγμένες γλυκοπατάτες της Ουαμπούγκου προσφέρουν
μια χειροπιαστή ελπίδα. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, οι γενετικά
τροποποιημένες καλλιέργειες θα μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγή τροφίμων
στον αναπτυσσόμενο κόσμο κατά 25%. Οργανώσεις όπως η Γκρίνπις υποστηρίζουν πως
η Αφρική χειραγωγείται από πολυεθνικές εταιρείες και χρησιμεύει ως ένα μεγάλο
– και εν δυνάμει επικίνδυνο – γενετικό εργαστήριο. Η Ουαμπούγκου παραδέχεται
μεν ότι οι γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες είναι πειραματικές, επιμένει
όμως ότι το καλό που κάνουν υπερβαίνει κατά πολύ τους κινδύνους.

ΚΟΥΒΑ

Επιστρατεύουν τη βιοτεχνολογία για τη ζάχαρη

Μεταλλαγμένα ζαχαροκάλαμα. Θερμοκήπια στο Κέντρο Γενετικής Μηχανικής και Βιοτεχνολογίας στην Αβάνα όπου καλλιεργούνται ζαχαροκάλαμα που έχουν τροποποιηθεί γενετικά, ώστε να παράγουν φρουκτόζη αντί σακχαρόζης και να πετυχαίνουν καλύτερες τιμές στη διεθνή αγορά

Η βιοτεχνολογία πιθανόν να διασώσει τη βιομηχανία ζάχαρης της Κούβας. Η
φετινή σοδειά είναι η χειρότερη που μπορεί κανείς να θυμηθεί, αν και η ζάχαρη
παραμένει το πρώτο εξαγωγικό προϊόν του νησιού. Από τον Ιούνιο έχουν κλείσει
71 από τους 156 ζαχαρόμυλους της χώρας και δόθηκε εντολή οι καλλιέργειες
ζαχαροκάλαμου να περιοριστούν στο μισό. Οι τιμές της ζάχαρης καταρρέουν
παγκοσμίως και το κόστος του πετρελαίου που απαιτείται για την επεξεργασία της
σοδειάς αυξάνεται. Έτσι, το Κέντρο Γενετικής Μηχανικής και Βιοτεχνολογίας της
Αβάνας αναγκάστηκε να παρέμβει. Στο κέντρο αυτό, ο Χιλ Ενρίκες και άλλοι
επιστήμονες επεμβαίνουν στα γονίδια του ζαχαροκάλαμου προσθέτοντάς τους
γενετικό υλικό από ένα βακτηρίδιο που παράγει φρουκτόζη – αντί της σακχαρόζης,
της κοινής επιτραπέζιας ζάχαρης, που παράγει κανονικά το ζαχαροκάλαμο. Η
φρουκτόζη είναι λιγότερο παχυντική, δύο φορές πιο γλυκιά από τη σακχαρόζη και
χρησιμοποιείται σε χιλιάδες προϊόντα. Αν το εγχείρημα επιτύχει, η Κούβα θα
χρειάζεται πολύ λιγότερα ζαχαροκάλαμα για να παραγάγει την ίδια ποσότητα
γλυκαντικού και θα μπορεί να ζητήσει τις υψηλότερες τιμές. Η προοπτική είναι
τόσο ελπιδοφόρα, ώστε η Κουβα φρόντισε πριν από πέντε χρόνια να πάρει από το
αμερικανικό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τη διαδικασία της
γενετικής επέμβασης στο ζαχαροκάλαμο με στόχο την παραγωγή φρουκτόζης, ώστε να
μην επωφεληθούν άλλοι, για τους οποίους δεν ισχύει το αμερικανικό εμπάργκο,
από την ανακάλυψη των επιστημόνων της. Ο Ενρίκες λέει πως είναι έτοιμος να
καλλιεργήσει εκτός εργαστηρίου τα πειραματικά ζαχαροκάλαμά του, ωστόσο η
σχετική άδεια απαιτεί μακροχρόνια διαδικασία. Η ζάχαρη από το ζαχαροκάλαμο
φρουκτόζης εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά χρόνια μακριά από τα ράφια των
σούπερ μάρκετ.