Πρόσωπα Απάτες θεωρητικής φυσικής

Μετά την «πλάκα» του Άλαν Σόκαλ, η κοινότητα των επιστημόνων της θεωρητικής
φυσικής συγκλονίζεται από τα άρθρα των αδελφών Μπογκντάνοφ.

Αδελφοί Μπογκντάνοφ. Σε σκηνικό εικονικής πραγματικότητας από την τηλεοπτική εκπομπή τους

To 1996, ο καθηγητής Μοριακής Φυσικής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Άλαν
Σόκαλ δημοσίευσε στην επιστημονική επιθεώρηση «Social Text» ένα «φιλοσοφικό»
άρθρο με τίτλο «Προς μια Μετασχηματισμική Ερμηνευτική της Κβαντικής Έλξης». Το
άρθρο σχολιάσθηκε ευρέως, ο καθηγητής δέχθηκε συγχαρητήρια από συναδέλφους του
και μετά ανακοίνωσε πως… επρόκειτο για απάτη: «Το άρθρο δεν λέει τίποτα,
μόνο βλακείες», δήλωσε, προκαλώντας σάλο στην επιστημονική κοινότητα.

Έξι χρόνια μετά, παρόμοιο σάλο προκαλούν οι δίδυμοι αδελφοί Ιγκόρ και Γκρίσκα
Μπογκντάνοφ, 53 χρόνων, παραγωγοί και παρουσιαστές της εκπομπής «Ακτίνες Χ»
του δεύτερου καναλιού της γαλλικής τηλεόρασης, η οποία εκλαϊκεύει επιστημονικά
θέματα. Παρουσίαζαν την εκπομπή και πριν από δέκα χρόνια υποστηρίζοντας ότι
ήταν διδάκτορες, αποκαλύφθηκε όμως ότι ουδείς από τους δύο είχε υποβάλει
διδακτορική διατριβή και η εκπομπή διακόπηκε. Το 1991, οι αδελφοί
κατηγορήθηκαν επίσης για λογοκλοπή μετά την έκδοση του μπεστ-σέλερ τους με
τίτλο «Ο Θεός και η επιστήμη», ένα βιβλίο με συνομιλίες με τον φιλόσοφο Ζαν
Γκιτόν, στο οποίο ο αστροφυσικός Τριν Σουάν Θουάν αναγνώρισε αποσπάσματα από
το βιβλίο του «Η μυστική μελωδία».

Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι Μπογκντάνοφ φοίτησαν στο Πανεπιστήμιο του
Μπορντώ και μετά σ’ εκείνο της Ντιζόν, όπου και υπέβαλαν τις διατριβές τους.
Ανακηρύχθηκαν διδάκτορες τον Ιούνιο του 1999 και τον Ιούλιο του 2002, στα
Μαθηματικά και τη Φυσική αντιστοίχως. Επέστρεψαν στην τηλεόραση και παράλληλα
δημοσίευσαν τέσσερα άρθρα θεωρητικής φυσικής σε επιστημονικές επιθεωρήσεις.
Αλλά το περιεχόμενο των άρθρων αυτών φάνηκε τόσο σκοτεινό και δυσνόητο στους
ειδικούς, ώστε στην αρχή πολλοί πίστεψαν πως πρόκειται για νέα «πλάκα» σαν
εκείνη του Σόκαλ. Οι Μπογκντάνοφ το διέψευσαν οργισμένα. Αλλά στις αρχές
Νοεμβρίου, ο Αμερικανός φυσικός Τζων Μπαέζ επανέφερε το θέμα γράφοντας σε
διάφορα φόρουμ συζήτησης πανεπιστημιακών στο Ίντερνετ: «Διάβασα προσεκτικά τα
άρθρα των αδελφών Μπογκντάνοφ και, κατ’ εμένα, δεν έχουν ιδέα από Φυσική». Την
κρίση του επιβεβαίωσε ο Πήτερ Βόιτ, μαθηματικός στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.
«Τα άρθρα τους δεν έχουν νόημα», διαβεβαίωσαν και άλλοι κορυφαίοι επιστήμονες.

Οι αρχισυντάκτες των επιθεωρήσεων «Classical and Quantum Gravity» και «Annals
of Physics» που φιλοξένησαν άρθρα των αδελφών Μπογκντάνοφ παραδέχθηκαν τελικά
πως αυτά «δεν ανταποκρίνονται στο προσδοκώμενο επίπεδο». Δεν εξήγησαν όμως πώς
είναι δυνατόν τέτοια άρθρα να περνούν τους αυστηρούς ελέγχους, στους οποίους
καυχώνται ότι τα υποβάλλουν τα επιτελεία των έγκυρων επιστημονικών
επιθεωρήσεων, και να δημοσιεύονται τελικά στις επιθεωρήσεις αυτές.