ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Περιχαράκωση και αποξένωση

Τα τελευταία χρόνια, όλο και πιο συχνά, το σχολείο έρχεται στο προσκήνιο της
δημοσιότητας με αφορμή προστριβές, εντάσεις και συγκρούσεις ανάμεσα σε
εκπαιδευτικούς και εκπαιδευομένους.

Έχει επισημανθεί ότι στις προδιαγραφές του Ενιαίου Λυκείου καταγράφεται μια
υπερβολική εμμονή στην επιλεκτική λειτουργία του σχολείου. Οι συνεχείς
εξεταστικές δοκιμασίες, όπου η διόρθωση κυνηγά τη χίμαιρα της
αντικειμενικότητας, η χρήση πολλαπλών τεχνικών αξιολόγησης, η κρισιμότητα του
βαθμού, η επιβολή του ισομορφισμού με την άτυπη «τράπεζα ερωτήσεων» απ’ όπου
οι εκπαιδευτικοί αναγκάζονται να «αλιεύουν» την εξεταστέα ύλη, όχι μόνο
αποξηραίνουν κάθε προσπάθεια επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών και
εκπαιδευομένων, αλλά και ακυρώνουν και οποιαδήποτε μορφή συνεργασίας.

Η μαθησιακή διαδικασία κινδυνεύει να καταδυναστευθεί ολοκληρωτικά από το
«άπλωμα» των εξεταστικών δοκιμασιών και την ανάγκη ανταπόκρισης σε αυτές και
εκπαιδευτικοί και εκπαιδευόμενοι εξωθούνται να μεταφέρουν στην «καρδιά» της
σχολικής αίθουσας ρόλους εξεταστών – διορθωτών – βαθμολογητών αφενός και
εξεταζομένων αφετέρου, καθώς το εκπαιδευτικό έργο καλείται να εστιάσει σε μια
«τεχνολογία» των εξετάσεων, στην οργάνωση και διευθέτηση των προβλεπόμενων
εξεταστικών δοκιμασιών.

Σε αυτό, βέβαια, το περιβάλλον, όπου ο εκπαιδευτικός καλείται να εξαντλήσει
τον ρόλο του στο πώς θα τεστάρει, επιτηρήσει, κατατάξει, διαφοροποιήσει,
ιεραρχήσει τελικά με «αντικειμενικό» τρόπο τον μαθητικό πληθυσμό, όπου
ευτελίζεται σε τυπικό χρήστη των «άνωθεν οδηγιών» και άγρυπνο επιτηρητή της
εφαρμογής τους, το εκπαιδευτικό έργο διολισθαίνει σε μια ρουτινιάρικη,
παθητική, άψυχη και απρόσωπη σχέση που «βραχυκυκλώνει» και ναρκοθετεί τα
δίκτυα επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών και εκπαιδευομένων.

Παράλληλα, η εμπλοκή των μαθητών σε ένα σύστημα όπου το μέλλον του καθενός
προσφέρεται όχι μόνο ως ανεξάρτητο από το μέλλον των άλλων, αλλά και ως
ανταγωνιστικό, ο ατομικισμός, η σύγκριση των επιδόσεων και η βαθμοθηρία, που
καλλιεργούν στάσεις και πρακτικές θεμιτού ή αθέμιτου ανταγωνισμού, δημιουργούν
στη σχολική ζωή συνθήκες περιθωριοποίησης όχι μόνο στις ουσιαστικές
διαδικασίες μάθησης, αλλά και στη συνεργασία και την αλληλεγγύη.

Αυτό ακριβώς είναι το έδαφος στο οποίο αναπτύσσεται η περιχαράκωση μαθητών και
εκπαιδευτικών, ενώ παράλληλα εμφανίζεται ένας κάθετος και βαθύς διχασμός του
μαθητικού πληθυσμού σε δύο υποσύνολα – στους «ουραγούς» και τους
«μπροστάρηδες»: σε αυτούς που από τα πρώτα τους βήματα στις λυκειακές τάξεις,
στιγματισμένοι με τη σχολική αποτυχία, εσωτερικεύουν την πεποίθηση ότι
βρίσκονται σε εχθρικό έδαφος, και σε αυτούς που λειτουργούν σαν «άλογα
κούρσας», μέσα σε ένα έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον το οποίο, βεβαίως, δεν
είναι συμβατό με τις προδιαθέσεις της ηλικίας τους.

Από τη μια, με τη μετατροπή του σχολείου σε διαρκές εξεταστικό κέντρο,
ολόκληροι πληθυσμοί μαθητών, που δεν έχουν τη μορφωτική και οικονομική
υποστήριξη από την οικογένεια, καθώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στην
εξεταστική καταιγίδα, βρίσκονται αμέσως στα δίχτυα της «εκπαιδευτικής ΥΠΕΔΑ»
και υφίστανται ένα είδος «σχολικού διωγμού» με τη μορφή της απόρριψης, της
απαξίωσης, της υποτίμησης. Ο χώρος του σχολείου μαζί με ό,τι έχει σχέση με
αυτόν θα θεωρηθεί περισσότερο ξένος και εχθρικός από ποτέ.

Από την άλλη, ένα σχολικό περιβάλλον που υπηρετεί τη λογική των επιδόσεων,
«αρένα» άγριου ανταγωνισμού, κάθε άλλο παρά ελκτικό είναι, καθώς αποτυγχάνει
να υποκινήσει το ενδιαφέρον των μαθητών. Η υπερφόρτωσή τους με διδακτική ύλη,
με περιορισμένο χρόνο και με πολλές άλλες υποχρεώσεις (φροντιστήρια, ξένες
γλώσσες κ.λπ.) στοιχειώνει τη σχολική ζωή με πρόσθετο άγχος και ένταση,
ανασφάλεια και αρνητισμό. Το σχολείο προβάλλει ακόμη και για τους
πρωταγωνιστές του ως χώρος θυσίας και όχι ως χώρος ικανοποίησης και νοήματος.

Στο πλαίσιο αυτό ο «εσωτερικός εχθρός» της παραίτησης, της ήττας και της
αδιαφορίας από τη μια και του αδιέξοδου ανταγωνισμού από την άλλη, αποτελεί το
«εκρηκτικό μείγμα» της μαθητικής αντίδρασης που ηγεμονεύει ως «πνεύμα και ως
σώμα» στα όρια του σχολικού και εξωσχολικού χώρου, «βάζοντας πάγο» σε κάθε
προοπτική συνεργασίας και επικοινωνίας.