Όταν η ζωγραφική συναντά τη λογοτεχνία

Στον άριστα διαμορφωμένο εκθεσιακό χώρο της «Εταιρείας Εικαστικών Τεχνών Α. Τάσσος» παρουσιάζονται τα 64 (!) βιβλία που φιλοτέχνησε ο μεγάλος χαράκτης, σχολικά, λογοτεχνικά, ιστορικά. Υψηλότατης δεξιοτεχνίας χειρισμός της χάραξης σε ξύλο, εμπνευσμένη προσωπική φόρμα, συνομιλία εικόνων με το παράπλευρο κείμενο που αναδεικνύει το κοινό πολιτισμικό υπόβαθρο. Μια σπουδαία κληρονομιά, εθνικών διαστάσεων, υποδειγματική και για τις μέρες μας

Ασυνήθιστη ανταπόκριση είχε το κριτικό σημείωμα της προηγούμενης Τετάρτης με
θέμα «Γλώσσα, Εικόνα και Υποσυνείδητο». Η διελκυστίνδα Λόγου – Εικόνας στον
20ό αιώνα και ο προβληματισμός των σουρεαλιστών ποιητών μας, Α. Εμπειρίκου και
Ν. Εγγονόπουλου, ίσως είναι και σήμερα ένα μείζον θέμα για την Παιδεία μας.
«Καμαρώνοντας και καλλιεργώντας αποκλειστικά και μόνο την ελληνική γλώσσα,
ουσιαστικά ευνουχίζουμε τους νέους, αφού δεν τους δίνουμε όργανο που να
εκφράζει τον νέο κόσμο, ούτε καν τον παλιότερο, τον δικό μας» σημειώναμε
προκλητικά ίσως, με βασικούς αποδέκτες τους εκπαιδευτικούς μας οι οποίοι συχνά
είναι «οπτικώς αγγράμματοι» και κατηγορούν άδικα τους νέους ως αμόρφωτους,
επειδή απλώς οι ίδιοι δεν κατανοούν ότι στις μέρες μας το όργανο αποθήκευσης
και διαχείρισης της μνήμης είναι τόσο η γλώσσα όσο και η εικόνα, ακόμη και με
τις «ταπεινές» εκδοχές της, π.χ. η ενδυμασία ή οι στάσεις του σώματος.

Οι γενικεύσεις βέβαια έχουν εξαιρέσεις και σ’ αυτές αναφερόμαστε σήμερα, καθώς
το επιβάλλει η εκθεσιακή και εκδοτική επικαιρότητα. «Τα Βιβλία του Α. Τάσσου»
τιτλοφορείται η έκθεση με τις δεκάδες εκδόσεις που φιλοτέχνησε ο μεγάλος
Έλληνας χαράκτης, «Θάλασσα Επαγγελίας» το όμορφο λεύκωμα με σχέδια του Τάκη
Κατσουλίδη και ποιήματα του Τίτου Πατρίκιου, «Ζηλιάρικα, Λαίμαργα και Άλλα
Αινιγματικά Ποιήματα» ένα από τα τρία βιβλία της Μαρίας Μαμαλίγκα (με
ζωγραφική Μελίνας Δεσφινιώτου ή Λάζαρου Ζήκου) που μόλις εκδόθηκαν ενώ της
ίδιας συγγραφέως τυπώνεται το «Ψάρι που Ακολούθησε το Όνειρό του», παιδικό
παραμύθι εμπνευσμένο από πίνακες γνωστών Ελλήνων ζωγράφων.

Η ευτυχής εξαίρεση λοιπόν έγκειται καταρχάς στις δεκαετίες 1940 και 1950, όταν
κορυφαίοι Έλληνες ζωγράφοι ασχολήθηκαν με τις εκδόσεις. Πρώτος και καλύτερος ο
Α. Τάσσος (Τάσος Αλεβίζος), αλλά επίσης και οι άλλοι δύο σπουδαίοι συμμαθητές
του στο εργαστήρι χαρακτικής του Γ. Κεφαλληνού, στην ΑΣΚΤ, ο Κ. Γραμματόπουλος
και η Β. Κατράκη. Εμμέσως, το μεράκι απλώθηκε ευρύτερα, σχεδόν σ’ όλους τους
ζωγράφους αυτής της ασύγκριτης γενιάς, στον Σπ. Βασιλείου, τον Ν.
Χατζηκυριάκο-Γκίκα κ.ά. Κεντρικό αίτημα, να συνοδευτεί η λογοτεχνική
κληρονομιά μας με την αντίστοιχη εικαστική, να μορφωθεί ο νέος κόσμος
ταυτόχρονα και στα δύο επικοινωνιακά «συστήματα», Λόγο και Εικόνα. Ήταν βέβαια
όλοι τους πνευματικοί άνθρωποι ολοκληρωμένοι, όχι ξιπασμένοι, μοντέρνοι και
παραδοσιακοί μαζί, διεθνείς και ντόπιοι, υπεύθυνοι. Κατά βάθος, συνέχιζαν τον
«σημειολογικό» προβληματισμό του στρατηγού Μακρυγιάννη, που θέλησε να
«μιλήσει» με τις ζωγραφιές του Π. Ζωγράφου κι όχι μόνο με τα «Απομνημονεύματά»
του.

Τον άριστα διαμορφωμένο εκθεσιακό χώρο της «Εταιρείας Εικαστικών Τεχνών Α.
Τάσσος» πρωτοεπισκεφθήκαμε για την έκθεση των 64 (!) βιβλίων που φιλοτέχνησε,
σχολικά, λογοτεχνικά, ιστορικά. Η εικαστική γραφή του μοναδική, με διεθνές
κριτήριο. Υψηλότατης δεξιοτεχνίας χειρισμός της χάραξης σε ξύλο, εμπνευσμένη
προσωπική φόρμα με διακριτικό στήριγμα τον Κ. Παρθένη, τον Φ. Κόντογλου και
την αρχαιοελληνική αγγειογραφία, συνομιλία εικόνων με το παράπλευρο κείμενο
που αναδεικνύει το κοινό πολιτισμικό υπόβαθρο. Μια σπουδαία κληρονομιά,
εθνικών διαστάσεων, υποδειγματική και για τις μέρες μας.

Αλήθεια, τι αντίστοιχο μπορεί να γίνει στα χρόνια του Ίντερνετ; Ποιοι
εικαστικοί (και όχι μόνο, εδώ χωρά και μουσική, βίντεο – η εποχή είναι
Multimedia) θα μεταφέρουν στις ηλεκτρονικές σελίδες την εντόπια άποψη για τον
κόσμο και τον εαυτό μας;

Ξαναγυρνώντας στις «χάρτινες» σελίδες, προσέξαμε τη δουλειά μιας νέας
συγγραφέως, της Μαρίας Μαμαλίγκα. Γράφει ποιήματα σε παιδικό ύφος, που εξαρχής
συνδυάζονται με εικονογραφήσεις, στην παράδοση του Εξυπερύ.

Εκτός από τα τρία νέα βιβλία της, είχα το προνόμιο να δω συμβουλευτικά το
«Ψάρι που ακολούθησε το Όνειρό του», συγκινήθηκα. Είναι ένα παραμύθι που
γράφτηκε με βάση ζωγραφικά έργα επιλεγμένα από τις συλλογές του Μουσείου
Νεοελληνικής Τέχνης, της Ρόδου, με συνεργασία της μουσειολόγου Μίκας Παυλίδου.
Μια πρωτότυπη, αποκαλυπτική και ελκυστική, μουσειοπαιδαγωγική μέθοδος. Γλαφυρή
αφήγηση βασισμένη σε κοινά οπτικά γνωρίσματα 25 πινάκων, με τον Λόγο να
προκύπτει συνειρμικά από τη ζωγραφική Εικόνα, εμπλουτίζοντας και τη φαντασία
και την Τέχνη.

INFO

«Τα Βιβλία του Α. Τάσσου», «Εταιρεία Εικαστικών Τεχνών Α. Τάσσος»,
Αρδηττού 34, Μετς, τηλ. 210-9243.100, μέχρι 21 Δεκεμβρίου

Τάκης Κατσουλίδης, «Θάλασσα Επαγγελίας», Σχέδια και Λιθογραφίες με
ποιήματα του Τ. Πατρίκιου, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Νεοφ. Δούκα 4, τηλ.
210-7228.321, μέχι 12 Δεκεμβρίου

Μαρία Μαμαλίγκα, «Ζηλιάρικα, Λαίμαργα και άλλα Αινιγματικά Ποιήματα»,
Εικονογράφηση Μ. Δεσφινιώτου, Εκδόσεις Εστία