[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Η πρόσφατη πολυσυζητημένη δήλωση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης
Β. Ζ. Ντ’ Εστέν για την Τουρκία («η Τουρκία δεν είναι ευρωπαϊκή χώρα…»)
μπορεί να ήταν διπλωματικά εσφαλμένη και άκαιρη. Ήταν όμως ειλικρινής. Ο κ.
Ντ’ Εστέν είπε αυτό που το σύνολο σχεδόν των Ευρωπαίων ηγετών (με ελάχιστες
εξαιρέσεις) σκέπτεται, αλλά δεν τολμά να πει. Η δήλωση Ντ’ Εστέν έχει επί
πλέον μια ιδιαίτερα ευεργετική συνέπεια: άνοιξε τη συζήτηση για την ταυτότητα,
τα όρια και τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τον άμεσο περίγυρό της. Είναι
μια αναγκαία και χρήσιμη συζήτηση. Η ταυτότητα της Ευρώπης είναι ένα ιδιαίτερα
περίπλοκο θέμα. Πώς ορίζεται και πώς μορφοποιείται;

Υπάρχουν πολλές προσεγγίσεις. Μια απ’ αυτές επιχειρεί να ορίσει την «ευρωπαϊκή
ταυτότητα» με πολιτιστικά, ιστορικά κριτήρια και αναφορές. Η προσέγγιση αυτή
καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ευρώπη αποτελεί λίγο πολύ μια «χριστιανική
λέσχη» με ρίζες στην ελληνορωμαϊκή πολιτιστική κληρονομιά. Αν και οι ρίζες
είναι όντως υπαρκτές, η συνολική τοποθέτηση της σχολής αυτής είναι εσφαλμένη.
Η Ευρώπη είναι – και οφείλει να είναι – ένας χώρος πολυπολιτισμικότητας μέσα
στον οποίο συνυπάρχουν διαφορετικά πολιτισμικά και θρησκευτικά μορφώματα.

Μια δεύτερη προσέγγιση ορίζει την ταυτότητα της Ευρώπης με βάση ένα σύνολο
πολιτικών αξιών που περιλαμβάνουν τον σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων, το
κράτος δικαίου, την ανοχή, τη δημοκρατία δηλαδή. Αυτή είναι η προσέγγιση που
σήμερα κάνει αποδεκτή η Ένωση. Ενσωματώνεται στη Συνθήκη της Ένωσης και
αποτυπώνεται στα κριτήρια για την ένταξη μιας χώρας στην Ε.Ε. («κριτήρια
Κοπεγχάγης»).

Με τα κριτήρια αυτά θα πρέπει επομένως να αξιολογηθεί η Τουρκία. Με το εάν
δηλαδή είναι επαρκώς δημοκρατική, με οτιδήποτε συνεπάγεται αυτό, προκειμένου
να ενταχθεί στην Ένωση. Μια δεύτερη όμως προϋπόθεση για την ένταξη της
Τουρκίας είναι ότι η ίδια η Ένωση θα πρέπει να αποκτήσει το θεσμικό και
πολιτικό εκείνο πλαίσιο που θα χωράει την Τουρκία. Θα πρέπει λίγο πολύ να
αποκτήσει μια περισσότερο ομοσπονδιακή θεσμική συγκρότηση ικανή να εγγυηθεί
την αποτελεσματική και δημοκρατική λειτουργία της.

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου
Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ) και αναπληρωματικό μέλος της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης.