640 πέτρινα τόξα «γεφυρώνουν» την Ελλάδα

Με ύψος 20 μ. και μήκος 40 μ. το γεφύρι της Πλάκας στα Τζουμέρκα θεωρείται ως το μεγαλύτερο μονότοξο πέτρινο γεφύρι των Βαλκανίων. Η τύχη του σήμερα εξαρτάται από τα αναπτυξιακά σχέδια για την περιοχή

Τα πέτρινα γεφύρια της Ελλάδας υπολογίζονται σε 640 περίπου, αν και δεν
υπάρχει ακόμα επίσημη καταμέτρησή τους. Περί τα 230 απ’ αυτά προστατεύονται
ήδη από τον νόμο με την κήρυξή τους ως διατηρητέα μνημεία της ιστορικής ή
αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Οι συνέπειες είναι πολλές και διάφορες. Κανείς δεν
επιτρέπεται να επέμβει χωρίς άδεια και να τ’ αλλοιώσει, οπότε μπορούν να
γκρεμίζονται με την ησυχία τους. Τα γεφύρια αποτυπώνονται σαν έκφραση και
προέκταση του τόπου και του χαρακτήρα του. Υπάρχουν γεφύρια επιβλητικά, σαν
αυτό της Άρτας, με τις τέσσερις στιβαρές καμάρες και τα 145 μ. μήκος -με τις
333 παραλλαγές του τραγουδιού για το κτίσιμό του, που για να στεριώσει
απαιτούσε να «στοιχειώσουν» του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα.

Υπάρχουν γεφύρια παράτολμα, που νιώθεις ίλιγγο όταν τα βλέπεις. Τέτοιο
είναι το γεφύρι της Πλάκας, στα Τζουμέρκα. Μια στενή μονότοξη καμάρα
τεντώνεται 20 μέτρα πάνω από μια στενωπό του Αράχθου, με 40 μ. μήκος,
φτιαγμένη από εκατοντάδες χιλιάδες μικρά λιθαράκια που ισορροπούν σαν από
θαύμα. «Αν επιχειρούσαμε σήμερα να το αντιγράψουμε και να το κάνουμε από
μπετόν και σίδερα, ένα τέτοιο σχέδιο δεν θα έπαιρνε ποτέ την έγκριση άδειας
ανέγερσης», μας λέει ο μηχανικός Δημήτρης Κορρές, γεμάτος θαυμασμό για τους
καλούς μαστόρους και την αίσθηση της στατικής που είχαν.

Οι σύγχρονες περιπέτειες του ιστορικού γεφυριού της Πλάκας, που η τύχη
του μετεωρίζεται ακόμα αν θα παραμείνει στη θέση του πάνω από τη γη ή αν θα
«μεταφερθεί» αλλού είναι δείγμα χαρακτηριστικό ενός ακήρυχτου πολέμου που
μαίνεται σ’ όλη την Ελλάδα. Υπάρχουν γεφύρια πέτρινα, που έχουν καταδικασθεί –
όπως αυτό του Χατζηπέτρου που πρόκειται σύντομα να χαθεί στα νερά του
υδροηλεκτρικού φράγματος της Μεσοχώρας στον Αχελώο. Άλλα, σαν το γεφύρι
Μαϊνάκη στην Κουρέντα κοντά στη Δωδώνη, που έχουν μετακινηθεί για να
υλοποιηθούν τα αναπτυξιακά σχέδια.

Υπάρχουν πέτρινα γεφύρια παραμορφωμένα από το τσιμέντο, ετοιμόρροπα, ή
μισογκρεμισμένα, δύσβατα και τελείως εγκαταλελειμμένα. Πάντα, όμως, είναι
τοξωτά, και ικανά να προκαλούν τους νόμους της βαρύτητας και τα στοιχεία της
φύσης. Ξεχωριστές αποδείξεις της ικανότητας του νου να ανοίγει δρόμο
υπερπηδώντας τα εμπόδια για να φθάσει ώς εκεί που χρειάζεται αλλά και
μαρτυρίες για τον δρόμο που ακολούθησαν οι ιδέες, οι τέχνες, τα αγαθά. Γεφύρια
που διατηρούνται από τη μυκηναϊκή εποχή και τους ρωμαϊκούς χρόνους. Γι’ αυτά
μας μιλούν οι φωτογραφίες, μάρτυρες και συνήγοροι της επείγουσας ανάγκης να
επεκταθεί η προσπάθεια στερέωσης και αποκατάστασης των γεφυριών όχι μόνο στην
Ήπειρο, όπου σώζονται τα περισσότερα γεφύρια της Ελλάδας (330!), αλλά και στη
Θράκη, τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο, την Κρήτη.

Ο φωτογράφος Αργύρης Δημητρίου, που υπογράφει τις υποβλητικές εικόνες
στο λεύκωμα για τα «Πέτρινα Γεφύρια», γεννήθηκε σε μια πόλη με πλούσια νερά
και γεφύρια, τη Νάουσα, και σπούδασε ψυχολογία της φωτογραφίας σε μια μεγάλη
πόλη με γεφύρια, το Σαν Φρανσίσκο. Χαρακτηριστικό στις φωτογραφίες του είναι
ότι αναδεικνύουν την υποβλητική δύναμη του νερού. Φωτογραφίζει γεφύρια, από το
1978, κάνει πορτρέτα γεφυριών, ίσως κάπως εξωραϊσμένα από την ανάγκη του
σύγχρονου ανθρώπου να αποδράσει προς τα απάτητα, ξεχασμένα μέρη, να δοκιμάσει
τις δυνάμεις του, να καταλάβει πώς δημιουργήθηκαν.

Συσπείρωση 70 ερευνητών

Το Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών (με πρόεδρο τον Σπύρο Μαντά, πρωτοπόρο
στην έρευνα και καταγραφή των πέτρινων γεφυριών της Ηπείρου) ιδρύθηκε πριν από
ένα χρόνο και συσπειρώνει εβδομήντα ερευνητές και μελετητές των πέτρινων
γεφυριών, από πανεπιστημιακούς καθηγητές μέχρι απλούς επαγγελματίες, με στόχο
τη συστηματική καταγραφή, αποτύπωση, μελέτη και ανάδειξή τους. Πρόσφατα δε
οργανώθηκε και η πρώτη επιστημονική συνάντηση.

INFO

«Τα Πέτρινα Γεφύρια της Ελλάδας», Εκδόσεις Αδάμ – Πέργαμος (τηλ.
210-6778.440), Σελ. 280, Τιμή: 45 ευρώ.