ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κυπριακό: το τελικό λάθος;

Περισσότερο από πενήντα χρόνια συνεχίζεται η κυπριακή τραγωδία. Γιατί; Επειδή
η μόνη ορθή και βιώσιμη λύση, η σύμφωνη με την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών
και με τις διακηρύξεις του ΟΗΕ, δηλαδή η Ένωση του νησιού με την Ελλάδα
(με ταυτόχρονη ρητή κατοχύρωση των πολιτικών, κοινωνικών και πολιτισμικών
δικαιωμάτων της τουρκικής μειονότητας) δεν πραγματοποιήθηκε. Αιτίες; Οι
δολοπλοκίες των Άγγλων, στη συνέχεια των ΗΠΑ, και τα λάθη της ελληνικής και
της κυπριακής ηγεσίας. Έτσι φθάσαμε να «διαπραγματευόμαστε» για άλλη μια φορά!
Να διαπραγματευτούμε τι; Ένα σχέδιο, προϊόν των ΗΠΑ, που σημαίνει ουσιαστική
διχοτόμηση. Να διαπραγματευτούμε ένα σχέδιο που ανατρέπει τις προηγούμενες
αποφάσεις του ΟΗΕ. Και να διαπραγματευτούμε κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη του
Ανάν, δηλαδή των ΗΠΑ, με ποιους; Με τη γνωστή δολιότητα και αρπακτικότητα της
τουρκικής διπλωματίας!

Πώς φθάσαμε λοιπόν εδώ; Ας θυμίσουμε τις κρίσιμες «στιγμές» μιας σισύφειας
πορείας που για πολλούς δεν συμφέρει να τις θυμόμαστε. Το 1950 το σχέδιο του
Χάρτινγκ παρέχει ένα αόριστο δικαίωμα αυτοδιάθεσης σε ένα απροσδιόριστο
μέλλον. Η αντίσταση των Κυπρίων αντιμετωπίζεται με κρεμάλες. Το 1955 η
ελληνική κυβέρνηση στέλνει στην Κύπρο τον φασίστα Γρίβα, να ηγηθεί του ένοπλου
κινήματος της ΕΟΚΑ. Με τη βαρβαρότητα και τις δολοφονίες, ο Γρίβας κατορθώνει
να δημιουργήσει μια εχθρότητα ανάμεσα σε δύο κοινότητες που επί αιώνες είχαν
συμβιώσει ειρηνικά. Με τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου (11 και 19
Φεβρ. 1959) ιδρύεται η Κυπριακή Δημοκρατία. Το σπέρμα της διχοτόμησης
ενυπάρχει ήδη σ’ αυτές τις προδοτικές συμφωνίες τις οποίες υπέγραψε ο νέος
«εθνάρχης» Καραμανλής. Πράγματι, το Σύνταγμα της νέας Δημοκρατίας προέβλεπε
συγκυριαρχία με την τουρκική μειονότητα και απέκλειε την ένωση με την Ελλάδα.
Πρόεδρος ο Μακάριος, αντιπρόεδρος ο Κιουτσούκ και δικαίωμα βέτο για τους
Τουρκοκυπρίους.

Το θνησιγενές Σύνταγμα καταρρέει το 1964. Δέκα χρόνια μετά, το πραξικόπημα των
χουντικών έδωσε το πρόσχημα στους Τούρκους να καταλάβουν το 1/3 του νησιού.
Κάτω από την πίεση της πραγματικότητας ο Μακάριος δέχεται το 1977 μια διζωνική
ομοσπονδία. Το δεύτερο βήμα για τη διχοτόμηση είχε γίνει. Αλλά αυτό δεν
ικανοποιεί τα μακροπρόθεσμα σχέδια της τουρκικής αστικής τάξης και του
τουρκο-κυπριακού κατεστημένου. Έτσι το 1983 ο Ντενκτάς ανακηρύσσει το
«ψευδοκράτος» του, πραγματοποιώντας ντε φάκτο (όχι ακόμα ντε γιούρε) τη
διχοτόμηση.

Έκτοτε εγκαινιάζεται μια περίοδος ηττοπάθειας και άθλιων συμβιβασμών: Το 1999
η Ελλάδα δέχεται να τεθεί η υποψηφιότητα της Τουρκίας στην Ε.Ε., χωρίς να
απαιτήσει την εφαρμογή των αποφάσεων του ΟΗΕ για απομάκρυνση των ξένων
στρατευμάτων και την ενοποίηση της νήσου. Χωρίς να θέσει το θέμα των 1.649
«αγνοουμένων». Χωρίς να αξιώσει τη στοιχειώδη αποκατάσταση των δημοκρατικών
θεσμών στην Τουρκία και το σταμάτημα της γενοκτονίας του κουρδικού λαού.

Συνεχίσαμε να διαχέουμε φρούδες ελπίδες από επίσημα στόματα. Τέλος, προέκυψε ο
κύριος Ανάν! Λοιπόν να διαπραγματευτούμε! Οι ψόφιοι πάλι στο προσκήνιο: Χάσαμε
έναν πόλεμο, τι να κάνουμε! Υπέστημεν δύο ήττες στη Ζυρίχη και το 1974. Τι να
κάνουμε! Όσοι διαφωνούν: εθνικιστές! Από κοντά και ο Μπους προς τον κ. Σημίτη:
«Στηρίξτε την Τουρκία»! Βοηθήστε την ευρωπαϊκή προοπτική της!!

Να διαπραγματευτούμε λοιπόν με το πιστόλι στον κρόταφο. Να διαπραγματευτούμε
το μη διαπραγματεύσιμο! Το σχέδιο Ανάν, κατ’ αρχήν, ανατρέπει όλες τις
προηγούμενες αποφάσεις του ΟΗΕ για ενιαία και ανεξάρτητη Κύπρο. Τις ανατρέπει
προωθώντας την οριστική διχοτόμηση, με ισότιμο και κυρίαρχο το κράτος του
Ντενκτάς. Όπως προκύπτει από το «σχέδιο» και όπως ανέλυσαν ειδικοί, η
διχοτόμηση καλύπτεται με την αχλύ ενός ομοσπονδιακού συστήματος που δεν είναι
άλλο από χαλαρή συνομοσπονδία. Το «σχέδιο» αναφέρεται σε «συστατικά κράτη» και
σε κοινό κράτος. Και το «συστατικό κράτος» των Τουρκοκυπρίων θα είναι ισότιμο,
θα ασκεί όλες τις εξουσίες που δεν αποδίδονται στο κοινό κράτος, θα έχει δική
του σημαία, δικό του εθνικό ύμνο, δική του υπηκοότητα, θα συνάπτει διεθνείς
συμφωνίες, θα έχει δικαίωμα βέτο στη λήψη αποφάσεων, θα προεδρεύει περιοδικά
στο Υπουργικό Συμβούλιο κ.λπ. Το οιονεί κράτος που ετοιμάζεται δεν θα
λειτουργήσει, λόγω των άλυτων προβλημάτων (έποικοι, ελεύθερη διακίνηση,
κωλυσιεργία, αξιώσεις κ.λπ.). Λοιπόν;

Λοιπόν, για άλλη μια φορά: Διαπραγματεύσεις με βάση τα ψηφίσματα του ΟΗΕ για
ενιαία και ανεξάρτητη Κύπρο. Ουτοπία; Ο Ανάν ετοιμάζει τους κεραυνούς του
(made in USA). Οι Τούρκοι δεν θα δεχτούν. Στην καλύτερη περίπτωση: ατέρμονες
διαπραγματεύσεις χωρίς λύση. Αν λοιπόν η κυβέρνηση των Κυπρίων δεν τολμήσει
και αν σ’ αυτό συνεπικουρείται από την ελληνική, τότε αυτό που
πραγματοποιήθηκε και υπάρχει ντε φάκτο, ας μετατραπεί σε ντε γιούρε. Σε
καθαρή, διαπραγματεύσιμη διχοτόμηση, με δύο κράτη που θα συνυπάρχουν χωρίς να
μπερδεύονται και θα αναπτύξουν εμπορικές και άλλες σχέσεις συνύπαρξης.

Και μετά; Ή τα δύο κράτη πορεύονται παράλληλα, ή το τουρκοκυπριακό
ενσωματώνεται στην Τουρκία και το ελληνοκυπριακό, μειωμένο κατά 25%, ενώνεται
με την Ελλάδα. Λύση επώδυνη, αλλά η μόνη βιώσιμη. Και μόνοι που θα
αποφασίσουν: οι δύο κοινότητες.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.