ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι γονείς σε… ανασφάλεια

Δεν έχουν περάσει και πολλά χρόνια από την εποχή που η λαϊκή και μικροαστική
οικογένεια του αστικού κέντρου και της περιφέρειας θεωρούσε την εκπαίδευση σαν
το βασικό κανάλι μέσα από το οποίο οι γόνοι της θα εξασφάλιζαν την
επαγγελματική τους αποκατάσταση και την κοινωνική άνοδο.

Στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 και μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του
’80, ήταν κοινή πεποίθηση ότι η ασφαλέστερη και πιο προστατευμένη από τον
πληθωρισμό επένδυση που μπορούσε να κάνει η ελληνική οικογένεια ήταν η
επένδυση στην εκπαίδευση των παιδιών της.

Η καθολικότητα της προσδοκίας για ανώτατες σπουδές ήταν, μάλιστα, τέτοια που
δρομολογούσε την – με οποιαδήποτε θυσία – διοχέτευση ενός ικανού μέρους των
οικογενειακών πόρων στην εκπαίδευση των παιδιών έτσι ώστε να «προγραμματιστεί»
με βεβαιότητα η επαγγελματική κατοχύρωσή τους.

Στα πλαίσια αυτά παραμένουν κλασικά τα λόγια του αγρότη «χορτάρι να βοσκήσω,
αλλά να σπουδάσουν» που λιπαίνονται πάνω στο έδαφος των υπαρκτών
αντικειμενικών δυνατοτήτων για κοινωνική άνοδο μέσω του σχολείου.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει αρκετά. Υπάρχει κλονισμός της εμπιστοσύνης
των γονέων για το σχολείο, κοντολογίς, διάβρωση του κύρους και της αξιοπιστίας
του σχολικού συστήματος.

Η συντριπτική πλειοψηφία των γονέων θεωρούν ότι η εκπαίδευση των παιδιών τους
ενώ τους στοιχίζει πολύ ακριβά δεν είναι ικανή να τα προετοιμάσει για την
ομαλή ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Ουσιαστικά οι 7 στους 10 γονείς
μέμφονται το σχολείο για αναποτελεσματικότητα η οποία, σύμφωνα με την άποψή
τους, εκφράζεται μ’ ένα διπλό τρόπο: από τη μια αναγκάζονται να ξοδεύουν πολλά
χρήματα για την εκπαίδευση των παιδιών τους έξω από το σχολείο και από την
άλλη οι τίτλοι που παρέχονται είναι υποβαθμισμένοι κοινωνικά, κοντολογίς, δεν
προοιωνίζονται επαγγελματική κατοχύρωση και αποκατάσταση.

Εδώ, βέβαια, είναι αναγκαίο να επισημάνουμε ότι η κοινωνικο-οικονομική θέση
της οικογένειας προσδίδει μια διαφορετική σημασία στο «κόστος» και το «όφελος»
που αφορούν την πρόσβαση σε ένα δεδομένο επίπεδο σπουδών. Η αναφορά που
κάνουμε αφορά κυρίως τα μικροαστικά και ένα μέρος των λαϊκών στρωμάτων, που σε
μια προηγούμενη περίοδο είχαν τη δυνατότητα και επένδυαν στην εκπαίδευση των
παιδιών τους, με στόχο την επαγγελματική και κοινωνική άνοδό τους.

Εδώ η εκπαίδευση, εκ των πραγμάτων, αντιμετωπίζεται ως καταναλώσιμο αγαθό και
βέβαια, έτσι, είναι αδύνατο να διαχωριστεί από το «επενδυτικό στοιχείο» που
παραπέμπει στη μελλοντική «εισοδηματική απόδοση». Και όσο η ανεργία απειλούσε
και έθιγε μόνο τους μη εκπαιδευμένους νέους που στη συντριπτική τους
πλειοψηφία προέρχονταν από τις πιο φτωχές οικογένειες, η κριτική του σχολείου
παρέμενε εντός κάποιων ορίων, καθώς το ίδιο θεωρούνταν «ανεύθυνο». Από τη
στιγμή, όμως, που η επαγγελματική ανασφάλεια άρχισε να «σαρώνει» και τα
διαπιστευτήρια του σχολείου, τα απολυτήρια και τα πτυχία, οι επικρίσεις
εναντίον του διευρύνονται αφού η μείωση της κοινωνικής απόδοσης των τίτλων
στην αγορά εργασίας, το εύρος της ετεροαπασχόλησης και της ανεργίας των νέων
πτυχιούχων βιώνεται, πλέον, σαν ανικανότητα του ίδιου του σχολείου που
φαίνεται αναποτελεσματικό σε σχέση με τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.

Ποια πραγματικότητα, αλήθεια, απεικονίζεται στην εκφρασμένη δυσαρέσκεια των
γονέων;

Από τη μια ο «αγώνας δρόμου» για την κατάκτηση μιας θέσης στην Ανώτατη
Εκπαίδευση κοστίζει πάρα πολύ ακριβά στην ελληνική οικογένεια και από την άλλη
η «τιμή» του πτυχίου στην αγορά εργασίας μειώνεται συνεχώς.

Πράγματι, αν παρακολουθήσουμε την εξέλιξη των αμοιβών κατά επίπεδο
εκπαίδευσης, τα τελευταία 15 χρόνια, θα διαπιστώσουμε τη σημαντική και σταθερή
χειροτέρευση της πρώην πλεονεκτικής θέσης των αμοιβών ατόμων με ανώτατη
εκπαίδευση.

Κοντολογίς, το επενδυόμενο κεφάλαιο για σπουδές (φροντιστήρια, ιδιαίτερα
μαθήματα κ.λπ.) δεν έχει πια την ίδια «αποδοτικότητα» αφού μάλιστα, ήδη,
χιλιάδες πτυχιούχοι πυκνώνουν τα ποσοστά ανεργίας.

Όταν, λοιπόν, η φοίτηση στην κατ’ επίφαση ονομαζόμενη δωρεάν Μέση Εκπαίδευση
(Γυμνάσιο – Λύκειο) συνοδεύεται από υπέρογκες ιδιωτικές εκπαιδευτικές δαπάνες,
την ίδια στιγμή που το σύστημα απασχόλησης απαξιώνει το εκπαιδευτικό της
«προϊόν», τον απολυτηριούχο του Λυκείου…

Όταν η πρόσβαση στο Πανεπιστήμιο κοστίζει στην ελληνική οικογένεια περίπου 3
χιλιάδες ευρώ τον χρόνο για κάθε παιδί και η έξοδος από αυτό δεν προοιωνίζεται
βέβαιες επαγγελματικές και κοινωνικές προοπτικές…

Είναι φυσικό η ελληνική οικογένεια με παιδιά σχολικής ηλικίας να βρίσκεται σε
κατάσταση… γενικευμένης ανασφάλειας, τόσο περισσότερο, όσο ασθενέστερη
οικονομικά είναι.