Δίας Σωτήρας… και πολιτικός

Το δρομάκι ανάμεσα στην πίσω πλευρά του κοίλου του θεάτρου και την κρήνη Αρσινόη ακολούθησε ο Παυσανίας τον 2ο αι. μ.Χ. για να μπει στην Αγορά της Μεσσήνης από τα βορειοδυτικά και να αντικρύσει το μεγαλοπρεπές τέμενος του Διός Σωτήρος

Εκεί που άλλοτε δέσποζε ένα από τα μεγαλοπρεπέστερα ιερά της Μεσσήνης, εκείνο
του Διός Σωτήρος, στη βορειοδυτική γωνία της αγοράς της αρχαίας πόλης, σήμερα
δεν υπάρχουν παρά σκόρπια κολοσσιαία αρχιτεκτονικά μέλη, που έφερε πρόσφατα
στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Λείψανα αρκετά για να δώσουν, 24 αιώνες μετά,
την εντυπωσιακή εικόνα του τεμένους και να προσθέσουν ένα ακόμη κομμάτι του
παζλ της πόλης που ίδρυσε ο Επαμεινώνδας το 369 π.Χ.

Από τον δωρικό ναό, που χρονολογείται τον 3ο αι. π.Χ. έχουν αποκαλυφθεί τα
θεμέλια και η κρηπίδα σε ύψος 80 εκ., σπόνδυλοι κιόνων, κιονόκρανα και
επιστύλια από ψαμμίτη, πέντε βάθρα αγαλμάτων καθώς και τα κατάλοιπα μιας στοάς
στη δυτική πλευρά του με σημάδια φθοράς από την άροση της γης. Όσο για την
ταυτότητά του, θεωρείται βέβαιη, καθώς σε μία αναθηματική επιγραφή αναφέρεται
το όνομα «Διί Σωτήρι».

Τρία ανδρικά πορτρέτα, κεφάλι Αφροδίτης (αντίγραφο της Κνιδίας του Πραξιτέλη), πέντε ζευγάρια ποδιών και τρία χέρια από αγάλματα που βρέθηκαν σε αποθέτη κοντά στο Γυμνάσιο και ανήκουν στο πρώτο εργαστήριο γλυπτικής που εντοπίζεται στη Μεσσήνη (1ος αι. π.Χ.)

«Ο ναός, ο δεύτερος σημαντικότερος της πόλης έπειτα από εκείνον του πολιούχου
Διός Ιθωμάτα στην Ακρόπολη, πρέπει να ήταν περίπτερος με 15 τουλάχιστον κίονες
στις μακρές και έξι στις στενές πλευρές του, ενώ το μήκος του ξεπερνά τα 30
μ.», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Πέτρος Θέμελης, που διευθύνει από το 1987
την ανασκαφή στην αρχαία Μεσσήνη.

Η στοά στη δυτική πλευρά οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο ναός περιβαλλόταν από
ανάλογες στοές μήκους τουλάχιστον 70 μ. που εκφράζουν την τάση της
ελληνιστικής περιόδου για σκηνογραφική διαμόρφωση των χώρων, αλλά «δεν
αποκλείεται να σχετίζονται και με τον τρόπο λατρείας».

Ο ναός του Διός Σωτήρος, όμως, δεν είχε μόνον θρησκευτικό χαρακτήρα,
επισημαίνει ο κ. Θέμελης. «Το γεγονός ότι βρισκόταν στην Αγορά (οικονομικό και
πολιτικό κέντρο) σε συνδυασμό με τα πέντε βάθρα, που άλλοτε έφεραν
ορειχάλκινους ανδριάντες ιερειών, ευεργετών, μελών της αυτοκρατορικής
οικογένειας των Αντωνίνων και ήταν στημένα γύρω από τον ναό μαρτυρούν και τον
πολιτικό του χαρακτήρα».

Η πρώτη λατινική επιγραφή

Ενδείξεις για την ύπαρξη του τεμένους του Διός Σωτήρος υπήρχαν ήδη, καθώς
παλαιότερα είχαν αποκαλυφθεί θωράκια με κεραυνούς-σύμβολα του Διός και
ανάγλυφες μετόπες με θέματα σχετικά με τον ναό, στον οποίο αναφέρεται ο
Παυσανίας. Η έκπληξη ήταν μεγάλη όμως όταν εντοπίστηκε η πρώτη λατινική
επιγραφή της Μεσσήνης (ανάμεσα στις 500 ελληνικές), χαραγμένη στο βάθρο της
αυτοκράτειρας Φαυστίνας της Πρεσβύτερης.

Η ανάδειξη της αρχαίας Μεσσήνης χρηματοδοτείται με 1,5 δισ. δρχ. από το Γ’
Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης.

INFO

Έως το καλοκαίρι, που θα αποκαλυφθεί το σύνολο του ναού, αναμένεται να
εντοπιστεί το εντυπωσιακό λατρευτικό άγαλμα, που «πρέπει να απεικόνιζε τον Δία
όρθιο με ιμάτιο και σκήπτρο, όπως και στα νομίσματα της πόλης»