ΝΤΟΜΠΡΙΤΣΑ ΤΣΟΣΙΤΣ «Όλοι οι ζωντανοί Σέρβοι είναι…”τραυματίες”»

«Τα βαλκανικά έθνη έχουν συμπεριφορά νεόπλουτου. Δεν υπάρχει λόγος να νιώθουμε μειονεκτικά απέναντι στην Ευρώπη. Το σύμπλεγμα κατωτερότητας δείχνει ότι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε ποιοι είμαστε. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν γεννήθηκε στις Άλπεις, αλλά στα Βαλκάνια», λέει ο Ντόμπριτσα Τσόσιτς

«Η εποχή της εξουσίας» – μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά – είναι ένα
μυθιστόρημα που «ζωγραφίζει» μια ολόκληρη εποχή. Διαδραματίζεται στη
Γιουγκοσλαβία του 1948 και βασικός ήρωας είναι ο Ιβάν Κάτιτς, που φυλακίζεται
για τρίτη φορά στη ζωή του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Είναι «η τραγική
ιστορία ενός διανοούμενου του 20ού αιώνα. Ο Ιβάν Κάτιτς είναι αυτό που ονομάζω
ο άνθρωπος-θύμα του πολιτισμού των στρατοπέδων συγκέντρωσης», λέει στα «ΝΕΑ» ο
συγγραφέας Ντόμπριτσα Τσόσιτς.

Η εξουσία δεν είναι απλά ένα ιστορικό φαινόμενο, γράφει ο Τσόσιτς. Είναι η
καθαρή ενσάρκωση της Ιστορίας. Επιθυμούμε και παράλληλα υφιστάμεθα την
εξουσία. «Πρόκειται για έναν αντικατοπτρισμό της ανθρώπινης μοίρας», τονίζει.
«Κι αυτό δεν είναι σερβικό, ούτε γιουγκοσλαβικό χαρακτηριστικό. Ο άνθρωπος
είναι καθορισμένος απ’ αυτήν τη μοίρα. Η επιθυμία για εξουσία είναι βασικό
ένστικτο: ο άνθρωπος θέλει να νικά, να επιβάλει τη θέλησή του. Σε μερικούς
ανθρώπους η θέληση αυτή δεν είναι έντονη, γι’ αυτό υποτάσσονται, ανέχονται την
επιβολή. Από τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε αυτό το υπαρξιακό δεδομένο
καταγραφόμαστε στην Ιστορία ή βγαίνουμε απ’ αυτήν. Κι αυτό ισχύει στην
πολιτική, σ’ ένα κράτος, σε μια οικογένεια, στον έρωτα ή στη φιλία».

Η εξουσία υπάρχει σε όλους τους τόπους και όλους τους χρόνους, λέει ο
Ντόμπριτσα Τσόσιτς. Γιατί «ακόμα και σε δημοκρατικά καθεστώτα υπάρχει υποταγή
στη θέληση των περισσοτέρων. Αλλά και στον οικονομικό κόσμο, όλοι υποτάσσονται
στον πλουσιότερο».

Γιατί πιστεύει ότι ήταν τόση η δύναμη του κομμουνισμού στη Γιουγκοσλαβία του
τότε; «Ο ένας λόγος ήταν κοινωνικός: η μεγάλη φτώχεια και η απελπισία μετά τον
Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο δεύτερος ήταν η απελευθέρωση των εθνών, ο πόλεμος
εναντίον του φασισμού. Και το Κ.Κ. Γιουγκοσλαβίας ήταν το πιο ενεργητικό
κομμάτι στη μάχη εναντίον του φασισμού. Και ο τρίτος ήταν η συνάντηση της
Γιάλτας, όπου έγινε το μοίρασμα των περιοχών και η Γιουγκοσλαβία κατετάγη από
άποψη επιρροής στην ανατολική πλευρά».

Ο ίδιος συμμετείχε στο γιουγκοσλαβικό αντάρτικο κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τότε ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας. Μετά την
απελευθέρωση εξελέγη βουλευτής στη Βουλή της Σερβίας και της Γιουγκοσλαβίας.
Αργότερα, συγκρούστηκε με το Κομμουνιστικό Κόμμα για ιδεολογικούς λόγους και
αποχώρησε. Από τότε συμμετείχε ενεργά στην εσωτερική αντιπολίτευση εναντίον
του Τίτο. Γιατί; «Υπήρξα κομμουνιστής ιδεαλιστής. Ξεκίνησα από το ’41 να
πολεμάω τον φασισμό. Όταν τα ιδανικά στα οποία πίστευα έπρεπε να
πραγματοποιηθούν στην κοινωνία, κατάλαβα ότι δεν πραγματοποιούνται. Κατάλαβα
ότι η πολιτική ηγεσία του Τίτο ουσιαστικά τα προέδιδε».

Ο μοναδικός λόγος που δεν κατέληξε στη φυλακή, είναι, όπως λέει, «το
γεγονός ότι ήμουν συγγραφέας. Ο Τίτο είχε σκοπιμότητα στην πολιτική του και
δεν θα ήθελε με τίποτα έναν Σολζενίτσιν. Όμως, δεν μπορούσα να μιλήσω δημόσια,
βρισκόμουν υπό την συνεχή παρακολούθηση της αστυνομίας, ενώ δύο βιβλία μου
απαγορεύθηκαν. Το γεγονός ότι έγινα μέλος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και
Τεχνών με προστάτευσε. Επειδή όμως είχα το μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό στη
Γιουγκοσλαβία, ο στρατός των αναγνωστών μου λειτούργησε σαν ασπίδα
προστασίας».

Το 1984 ίδρυσε την Επιτροπή για την Υπεράσπιση της Ελευθερίας της Σκέψης και
του Λόγου, τη μοναδική τέτοια επιτροπή στη Γιουγκοσλαβία πριν από τη διάλυσή
της, ενώ το 1992 εξελέγη πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της
Γιουγκοσλαβίας, χωρίς να έχει δικό του κόμμα. «Ο λόγος ήταν η αντιπάθειά μου
απέναντι στην εξουσία. Δέχθηκα να γίνω πρόεδρος γιατί ήθελα να σταματήσει ο
εμφύλιος στην Κροατία και τη Βοσνία, ήθελα να προσπαθήσω ν’ απελευθερώσω τη
χώρα από τις κυρώσεις και να αλλάξω ριζικά το Τιτοϊκό καθεστώς. Η πολιτική μου
φιλοσοφία ήταν αυτή του δημοκρατικού και ιστορικού συμβιβασμού, γι’ αυτό
κήρυξα εκλογές. Κι όταν λέω δημοκρατικός συμβιβασμός, εννοώ τη συμφωνία
κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στα βασικά εθνικά ζητήματα. Ήμουν εναντίον του
κομματικού κράτους».

Κοινωνία με ειδικές ανάγκες

Έχουν συμπληρωθεί περισσότερα από τρία χρόνια από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ
στο Βελιγράδι. Στο μεταξύ, οι Σέρβοι πέρασαν δέκα χρόνια πολέμου και κυρώσεων,
δέκα χαμένα χρόνια, έτη απομόνωσης αλλά και καταπίεσης. Οι δρόμοι και τα
σπίτια ξαναχτίζονται. Η σερβική κοινωνία πώς θα ανοικοδομηθεί; «Όλοι οι
ζωντανοί Σέρβοι είναι τραυματίες», λέει χαρακτηριστικά ο κ. Τσόσιτς.

«Η σερβική κοινωνία έχει διαλυθεί: από τους βομβαρδισμούς, από τη
μετανάστευση, από τους Σέρβους που ήρθαν μετά τους διωγμούς και δεν έχουν
ενσωματωθεί ακόμα στην κοινωνία. Έχουμε μείνει χωρίς κράτος, χωρίς οικονομία,
χωρίς μορφωμένους νέους, αφού έχουν μεταναστεύσει όλοι. Είμαστε μια κοινωνία
με… ειδικές ανάγκες! Τα δέκα χρόνια του αποκλεισμού ήταν καταστροφικά, ενώ
οι βομβαρδισμοί μάς έχουν πληγώσει ακόμα περισσότερο. Η σερβική κοινωνία τώρα
αρχίζει να συνέρχεται, αλλά θα χρειαστούν δεκαετίες ώσπου να ολοκληρωθεί
αυτό».

Πάντως, οι ίδιοι οι Βαλκάνιοι κάνουν ό,τι μπορούν για να μη θεωρηθούν…
Βαλκάνιοι. Μάλλον προτιμούν να θεωρούνται Ευρωπαίοι ή έστω… Κεντροευρωπαίοι.
Έτσι δεν είναι; Ο Ντόμπριτσα Τσόσιτς δεν μπορεί να συγκρατήσει τα γέλια του…
«Τα βαλκανικά έθνη έχουν τη συμπεριφορά νεόπλουτου», λέει.

«Όμως, είμαστε λαός με μεγάλη παράδοση και δεν υπάρχει κανένας λόγος να
αισθανόμαστε μειονεκτικά απέναντι στην Ευρώπη. Ποιος είναι ο ευρωπαϊκός λαός
που έχει μεγαλύτερο πολιτισμό από τους Έλληνες ή τους Σέρβους; Το σύμπλεγμα
κατωτερότητας δείχνει ότι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε ποιοι είμαστε. Ο
ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν γεννήθηκε στις Άλπεις, ούτε στα… Ιμαλάια»,
τονίζει, ενώ πιστεύει ότι «οι Σέρβοι και οι Έλληνες έχουν μια φιλελεύθερη
ηρωική παράδοση που είναι πιο ισχυρή από τη «νοοτροπία των ραγιάδων». Τα
Βαλκάνια είναι πίσω στις υλικές αξίες και όχι στα πνευματικά ζητήματα».

Δίκη της Ιστορίας

Για τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς δεν θέλει να μιλήσει. Κι ας είχε συγκρουστεί
μαζί του το 1992, γεγονός που οδήγησε στην καθαίρεσή του από το αξίωμα του
προέδρου. Μιλά, όμως, για το Δικαστήριο της Χάγης. «Το Δικαστήριο αυτό
πλαστογραφεί την Ιστορία. Με βάση την πλαστογραφία, δεν μπορεί να επιτευχθεί
το δίκαιο. Το Δικαστήριο της Χάγης δεν είναι δικαστήριο δικαίου. Είναι
πολιτικό δικαστήριο. Είναι ένα δικαστήριο τιμωρίας και εκδίκησης. Δικάζει
ολόκληρη τη Σερβία ως κατακτητή που επιτέθηκε στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την
Κροατία. Επρόκειτο για έναν εμφύλιο, όπου δεν υπήρχε κατακτητής. Όλες οι
πλευρές έχουν διαπράξει εγκλήματα και τελικά δεν ήταν οι Σέρβοι που έδιωξαν
τους Κροάτες από τη Σερβία, αλλά οι Κροάτες έδιωξαν τους Σέρβους από εκεί που
έμεναν για αιώνες. Αυτό το δικαστήριο δικάζει την Ιστορία…».

INFO

Ντόμπριτσα Τσόσιτς, «Η εποχή της εξουσίας», Εκδ. Καστανιώτη, Τιμή: 25 ευρώ.
Σήμερα, στις 12.30 μ.μ, ο συγγραφέας παρουσιάζει το βιβλίο στην Αίθουσα Λόγου
της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Στοά του Βιβλίου, Πεσμαζόγλου 5). Θα μιλήσουν
ο υπουργός Πολιτισμού κ. Ευάγγελος Βενιζέλος, ο βουλευτής του ΣΥΝ κ. Φώτης
Κουβέλης και ο μεταφραστής Ράντοβαν Μπρκόβιτς.