Και το Αιγαίο έχει τα τσουνάμι του

Αναπόσπαστο – αν και άγνωστο – κομμάτι του Αιγαίου Πελάγους είναι τα
τσουνάμι του. Τα μεγάλα παλιρροϊκά κύματα, δηλαδή, που από την αρχαιότητα
μέχρι σήμερα έχουν αφήσει τα «ίχνη» τους στις ελληνικές θάλασσες.

Ερευνητές του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης (ΙΘΑΒΙΚ) έχουν βάλει στο
μικροσκόπιο τα τσουνάμι και έχουν καταλήξει σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα τόσο
για την παρουσία τους στο Αιγαίο όσο και για την συμπεριφορά τους.

Η τελευταία φορά που ένα μεγάλο, τέτοιο κύμα, έκανε την εμφάνισή του, στο
νοτιοδυτικό Αιγαίο, ήταν το 1997. Ένας σεισμός μεγέθους 6,9 βαθμών της
κλίμακας Ρίχτερ είχε συγκλονίσει τότε την Ανατολία. Ο σεισμός είχε σαν
αποτέλεσμα να σηκωθεί παλιρροϊακό κύμα ύψους δεκάδων μέτρων.

«Τα τσουνάμι του Αιγαίου οφείλονται αποκλειστικά στη σεισμική δράση που
υπάρχει στην περιοχή», εξηγεί ο βιολόγος κ. Γιώργος Τριανταφύλλου, επικεφαλής
της ομάδας έρευνας του ΙΘΑΒΙΚ. «Η σεισμική δράση που παρατηρείται από την
αρχαιότητα έως και σήμερα στο Αιγαίο, οφείλεται στο γεγονός ότι εδώ
συναντώνται η ευρωπαϊκή και η αφρικανική πλάκα. Έχει διαπιστωθεί ότι η
αφρικανική πλάκα διεισδύει κάτω από την ευρωπαϊκή. Αυτό το φαινόμενο
δημιουργεί, βέβαια, σεισμική δράση σε ακαθόριστες χρονικές κλίμακες. Μπορεί να
περάσουν και σαράντα ή πενήντα χρόνια για να εκδηλωθεί αυτή η δράση, μπορεί
όμως να συμβεί και σε πολύ μικρά χρονικά διαστήματα», εξηγεί ο καθηγητής.

100 μέτρα το δευτερόλεπτο

Τα κύματα του Αιγαίου, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να είναι μικρά και
ασθενή, μπορεί όμως να είναι και τεράστια. Υπάρχει περίπτωση να εκτονώνονται
εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο που δημιουργούνται. «Κινούνται με
ταχύτητα 100 μέτρα ανά δευτερόλεπτο όταν το βάθος της θάλασσας φτάνει τα 1.000
μέτρα και πάνω, ενώ σε ρηχές – σχετικά – θάλασσες (έως και 100 μέτρα βάθους) η
ταχύτητα δεν ξεπερνάει τα 31,6 m/sec», συμπληρώνει ο κ. Τριανταφύλλου.

Από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα έχουν κάνει την εμφάνισή τους πολλές
φορές. «Στο πρόσφατο παρελθόν τέτοια κύματα προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές».
Στις 9 Ιουλίου 1956, κύμα ύψους 20 μέτρων σάρωσε τις Κυκλάδες και το Νότιο
Αιγαίο ύστερα από σεισμό μεγέθους 7,5 Ρίχτερ, ενώ τον Φεβρουάριο του 1963
σεισμικό παλιρροϊκό κύμα 6 μέτρων προκάλεσε καταστροφές στην περιοχή του
Κορινθιακού, έπειτα από υποβρύχια κατολίσθηση.

Το ηφαίστειο της Σαντορίνης

Το πιο «γνωστό» ωστόσο τσουνάμι παραμένει αυτό της Σαντορίνης. Το 1630 π.Χ.
ένα τεράστιο παλιρροϊκό κύμα «είχε σηκωθεί» στο Αιγαίο, αποτέλεσμα της έκρηξης
του ηφαιστείου της Σαντορίνης. Παρέσυρε στο πέρασμά του τα πάντα. Εκτόνωσε τη
μανία του στην Κρήτη. Ο Μινωικός Πολιτισμός καταστράφηκε ολοσχερώς μέσα σε
τόνους νερού και λάσπης…

Αποκαλυπτικά στοιχεία για τα κύματα έχουν φέρει στην επιφάνεια – κατά το
παρελθόν – επιστήμονες από όλον τον κόσμο. Το 1997 μια μεγάλη έρευνα είχε
πραγματοποιήσει στις ακτές της Ελλάδας και της Τουρκίας το Πανεπιστήμιο
Τοχόκου της Ιαπωνίας. Οι επιστήμονες είχαν παρουσιάσει, μάλιστα, ενδείξεις
σύμφωνα με τις οποίες μια άγνωστη, σφοδρή, ηφαιστειακή έκρηξη συγκλόνισε γύρω
στο 3000 π.Χ. τη Σαντορίνη – 1.400 χρόνια πριν από την γνωστή ιστορικά έκρηξη.

Δυνατότητα πρόβλεψης με αισθητήρες

Εκείνο που απασχολεί τους επιστήμονες του ΙΘΑΒΙΚ είναι οι δυνατότητες
πρόβλεψης αυτών των κυμάτων. Ήδη επεξεργάζονται μοντέλο που θα μπορεί να
προσδιορίσει τον χώρο, αλλά και τον χρόνο, εκδήλωσης αυτών των κυμάτων.
Σύμφωνα με αυτό, ειδικοί αισθητήρες, που μπορεί να εγκατασταθούν σε
συγκεκριμένες περιοχές, στο Νοτιοδυτικό Αιγαίο θα καταγράφουν μέσα σε περίπου
τριάντα δευτερόλεπτα όλα τα χαρακτηριστικά ενός επερχόμενου σεισμού και θα
«προειδοποιούν» για το ενδεχόμενο να κινηθούν προς τις ακτές καταστροφικά
παλιρροϊκά κύματα.

Το δίκτυο προειδοποίησης, σύμφωνα πάντα με το μοντέλο που εφαρμόζεται ήδη στην
Ιαπωνία, αποτελείται από δύο υποσυστήματα, ένα σεισμογραφικό και ένα
παλιρροιαγραφικό. Το πρώτο αποτελείται από πέντε ψηφιακούς σεισμογράφους. «Όλα
τα όργανα θα είναι συνδεδεμένα με ένα επιχειρησιακό κέντρο – το οποίο μπορεί
να εγκατασταθεί είτε στο ΙΘΑΒΙΚ είτε στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Αθηνών»,
εξηγεί ο κ. Τριανταφύλλου. «Εκεί, ηλεκτρονικός υπολογιστής θα παραλαμβάνει και
θα επεξεργάζεται αυτόματα όλα τα σήματα. Δηλαδή, τον χρόνο και το μέγεθος του
σεισμού, την περιοχή, αλλά και όλες τις μεταβολές στη στάθμη της θάλασσας».