Διαστάσεις Συνύπαρξη επιθυμιών

«Σεβαστείτε με! Είμαι ένα έργο τέχνης»: οι διαδηλωτές της Φλωρεντίας είναι εφευρετικοί

Δεκάδες διασκέψεις, συζητήσεις, σεμινάρια και εκδηλώσεις σε μια ιστορική
ευρωπαϊκή πόλη. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι προβληματίζονται, προτείνουν,
αρνούνται, καταγγέλλουν, γιορτάζουν, διαδηλώνουν. Να βρισκόμαστε μπροστά σε
ένα τεράστιο κοινωνικό κίνημα που λειτουργεί με τις αρχές της άμεσης
δημοκρατίας; Όχι κατ’ανάγκη, απαντά ο Γάλλος φιλόσοφος και κοινωνιολόγος
Ζαν-Πιερ Λε Γκοφ. Η ελεύθερη έκφραση διαφόρων οργανώσεων εναντίον του
ηγεμονικού μοντέλου της αγοράς είναι μέρος της λειτουργίας της δημοκρατίας. Το
μεγάλο στοίχημα όμως για τις οργανώσεις αυτές είναι να υπερβούν τη διάσταση
της «κάθαρσης» και να διατυπώσουν εποικοδομητικές και αξιόπιστες προτάσεις.

Το κίνημα αυτό, λέει ο συγγραφέας της «Μετα-ολοκληρωτικής δημοκρατίας» (εκδ.
La Decouverte) στον Νουβέλ Ομπζερβατέρ, εξακολουθεί να αμφιταλαντεύεται
ανάμεσα σε δύο πόλους. Ένα τμήμα του κάνει εναλλακτικές προτάσεις και
υποστηρίζει τη μεταρρύθμιση των θεσμών, ένα άλλο οχυρώνεται πίσω από την
απόλυτη άρνηση που δεν οδηγεί πουθενά. Όχι στον πόλεμο, όχι στην
παγκοσμιοποίηση, όχι στις πολυεθνικές, όχι στα γενετικά μεταλλαγμένα προϊόντα.
Η αναγκαία κριτική της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας αναμιγνύεται με μια στείρα
άρνηση τής νεωτερικότητας και του πολύπλοκου κόσμου στον οποίο έχουμε μπει. Ο
όρος «κοινωνικό κίνημα» δεν ανταποκρίνεται έτσι στην πραγματικότητα. Πρόκειται
μάλλον για μια συνύπαρξη διαφορετικών ιδεών, διεκδικήσεων και επιθυμιών, για
ένα συνονθύλευμα που αρκείται σε ηθικού τύπου καταγγελίες, καθώς στερείται
ενός ιστορικού και πολιτικού σχεδίου.

Βρισκόμαστε σε μια ιστορική περίοδο κατά την οποία τα σχήματα του παρελθόντος,
οι παλιοί τρόποι συλλογικής δράσης, δεν μπορούν να λειτουργήσουν πια, παρά
μόνο σε περιθωριακό επίπεδο. Αντί να φεύγεις προς τα εμπρός χρησιμοποιώντας
σύμβολα και εμβλήματα μιας ταυτότητας σε κρίση, ίσως να είναι καλύτερα να
κάνεις μια στάση για ανάλυση και ανασύνταξη. Αντί να καταγγέλλεις γενικά και
αόριστα τη «δικτατορία των αγορών», είναι προτιμότερο να αναρωτηθείς ποια
αγαθά πρέπει να διαφύγουν από την κυρίαρχη λογική της αγοράς. Το «κοινωνικό
αίτημα», αυτό που μπορεί σε μια συγκεκριμένη στιγμή να προτείνει η κοινωνία,
δεν συνδέεται ευθέως με το πολιτικό πεδίο. Οι δύο αυτές σφαίρες είναι
διακριτές, η καθεμιά πρέπει να διατηρεί την αυτονομία και την ιδιαιτερότητά
της. Το ζητούμενο είναι μια διαλεκτική ανάμεσα στην πολιτική και στην
κοινωνική σφαίρα, όχι η απορρόφηση της μιας από την άλλη.

Οι κίνδυνοι που μας απειλούν δεν είναι μόνο οικονομικής φύσης, επισημαίνει ο
Λε Γκοφ. Εξίσου ανησυχητική είναι και η πολιτική αποσύνθεση του κόσμου, που
δεν είναι αποτέλεσμα (μόνο) της «δικτατορίας των αγορών». Αυτό που πρέπει να
καταλάβουμε είναι γιατί το μοντέλο της αγοράς εισχώρησε τόσο εύκολα σε όλες
τις σφαίρες της κοινωνικής δραστηριότητας από τη δεκαετία του ’80 κι ύστερα,
με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε στη σημερινή πολιτική και πολιτιστική κρίση.