Διαστάσεις Ο Αϊνστάιν δεν έγινε Καρούζο

«Γίναμε σιγά-σιγά αστέρια χωρίς συναγωνισμό. Έχουμε φίλους μεταξύ των
μεγάλων, μας παίρνουν συνεντεύξεις, μας βγάζουν φωτογραφίες, κι εγώ νιώθω πως
αν συνεχίσω αυτή την μπλόφα για μερικά ακόμη χρόνια θα γίνω ένα είδος Καρούζο
στην ειδικότητά μου».

Καρλ Αϊνστάιν: ο Γερμανοε-βραίος συγγραφέας με μία από τις ερωμένες του, τη φωτογράφο Φλοράνς Ανρί

Αυτά έγραφε το 1932 σε μια επιστολή του ο Καρλ Αϊνστάιν. Οκτώ χρόνια αργότερα,
στις 5 Ιουλίου 1940, έδωσε τέλος στη ζωή του, πηδώντας από μια γέφυρα στον
χείμαρρο Πω, στα Πυρηναία. Ήταν συγγραφέας, δοκιμιογράφος, ιστορικός και
κριτικός τέχνης. Είχε υπάρξει Σπαρτακιστής στη Γερμανία και είχε πολεμήσει
στην ταξιαρχία Ντουρούτι στον ισπανικό εμφύλιο. Ήταν Γερμανός και Εβραίος. Για
όλους αυτούς τους λόγους, εκείνη την 5η Ιουλίου ήξερε ότι δεν είχε πια καμιά
ελπίδα. Αν περνούσε τα σύνορα με την Ισπανία, θα τον τουφέκιζε ο Φράνκο. Αν
έμενε στην κατεχόμενη Γαλλία, αργά ή γρήγορα θα έβρισκε τον θάνατο στα χέρια
της Γκεστάπο ή της αστυνομίας του Βισύ. Προτίμησε λοιπόν να αυτοκτονήσει.

Την ίδια στιγμή, στην άλλη άκρη των Πυρηναίων, στο Πορ-Μπου, έδινε τέλος στη
ζωή του ένας άλλος Γερμανοεβραίος φιλόσοφος, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Για τους
ίδιους περίπου λόγους: φοβόταν ότι θα τον παραδώσουν στους Ναζί. Οι δύο
αυτόχειρες είχαν πολλά κοινά σημεία: θαύμαζαν τους ίδιους ζωγράφους (Πικάσο,
Κλέε), είχαν κοινούς γνωστούς (Μπατάιγ, Κανβαιλέρ) και θάφτηκαν στο χώμα της
χώρας που θεωρούσαν ασφαλές καταφύγιο. Αλλά είχαν και διαφορές. Ο Μπένγιαμιν
ήταν αντικοινωνικός, ο Αϊνστάιν ήταν ένας άνθρωπος της περιπέτειας. Ο πρώτος
κατέκτησε μια θέση στην Ιστορία, ο δεύτερος επισκιάστηκε από τον διάσημο
συνονόματό του.

Χάρις στις πολυετείς έρευνες της γερμανίστριας Λιλιάν Μεφρ, που κορυφώθηκαν με
την έκδοση του βιβλίου «Καρλ Αϊνστάιν, 1885-1949. Δρομολόγια μιας σύγχρονης
σκέψης» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Σορβόννης), μαθαίνουμε πολύτιμες πληροφορίες
γι’ αυτόν τον μεγάλο άνδρα του 20ού αιώνα. Ήταν ο συγγραφέας των βιβλίων
«Ερασιτέχνες του θαύματος» (1912), «Negerplastik» (1915) και «Η Τέχνη του 20ού
αιώνα» (1926), που προκάλεσαν μεγάλο θόρυβο στην εποχή τους. Μετά τον πόλεμο,
υπήρξε θερμός προπαγανδιστής του κυβισμού και παραγωγικός φορέας ιδεών μεταξύ
Γερμανίας και Γαλλίας. Είχε πολλές συζύγους, κι ακόμη περισσότερες ερωμένες.
Αλληλογραφούσε με τα πιο λαμπρά πνεύματα της μεσοπολεμικής Ευρώπης. Ίδρυσε την
επιθεώρηση Documents μαζί με τον Μπατάιγ και τον Λεϊρίς. Πειραματίστηκε στον
κινηματογράφο. Στη ζωή του, γράφει ο βιβλιοκριτικός της Μοντ, υπήρξαν
τόσα γεγονότα, τόσα ονόματα, τόσα ταξίδια και τόσα άρθρα, που κινδυνεύει
κανείς να χαθεί.

Σε ποιον Θεό πίστευε ο Καρλ Αϊνστάιν; Δύσκολο να του αποδώσει κανείς κάποια
ιδεολογία. Η πολιτική στάση που του πήγαινε περισσότερο ήταν ο ατομιστικός
αναρχισμός. Αλλά αμφέβαλλε συνεχώς για τα πάντα. Δεν έγραψε ποτέ παρά αυτό που
πίστευε. Δεν είπε ψέματα ποτέ, ούτε στους ομοίους του ούτε στον ίδιο.