Γραφή 5.000 χρόνων

Η ελληνική γραφή, όπως αποτυπώθηκε στους πρωτοποριακούς νόμους της κρητικής Γόρτυνος (αρχές 5ου αιώνα π.Χ.), που προσθέτουν τη δική τους ψηφίδα στην ιστορία της γραφής

Μικρές πήλινες πινακίδες, χάλκινοι πίνακες, χειρόγραφα σε πάπυρο, ξύλινα
τετράδια, λίθινες στήλες. Εβδομήντα οκτώ πρωτότυπα αρχαιολογικά ευρήματα, πλάι
σε ορισμένα αντίγραφα στέκονται δίπλα δίπλα για να διηγηθούν μια ιστορία που
ξεκίνησε το 3000 π.Χ. κάπου στη Μεσοποταμία και ακόμη συνεχίζεται. Εκείνη της
γραφής, όπως παρουσιάζεται στην έκθεση «Ιστορία της γραφής ανά τον κόσμο»
(3000 π.Χ. έως σήμερα), την οποία διοργανώνει το Εθνικό και Καποδιστριακό
Πανεπιστήμιο Αθηνών σε συνεργασία με το γερμανικό Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουγκ
και το Επιγραφικό Μουσείο υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού.

«Πρόκειται για μια έκθεση, που δίνει στους Έλληνες την ευκαιρία να δουν για
πρώτη φορά την εξέλιξη του φαινομένου της γραφής», επισημαίνει ο καθηγητής
Κλασικής Αρχαιολογίας και μέλος της οργανωτικής επιτροπής της έκθεσης Βασίλης
Λαμπρινουδάκης.

Μαθητικές ασκήσεις και άτεχνα σχέδια ενός αγγείου και ενός μοσχαριού
μαζί με ακαθόριστες ακόμη σφήνες υποδέχονται τους επισκέπτες, χαραγμένα πάνω
σε μικρά κομμάτια πηλού. Είναι οι «παππούδες» της σφηνοειδούς γραφής, της
πρώτης που εμφανίστηκε στον κόσμο περί το 3000 π.Χ. Στην ολοκληρωμένη της
μορφή όμως με τους 800 γνωστούς σήμερα χαρακτήρες εμφανίζεται περί το 2000
π.Χ. και αποκαλύπτεται μέσα από βαβυλωνιακούς πίνακες με προβλέψεις για τον
θάνατο του βασιλιά και χετιτικά κρατικά σύμφωνα. Το κάλυμμα μιας ανδρικής
μούμιας, φυλακτά, το εντυπωσιακό συνοριακό όριο του βασιλέως Σέσωτρι Γ’,
ξύλινα μαθητικά τετράδια, αλλά και ένα σπάνιο εύρημα, μία αιγυπτιακή πυξίδα
γραφής από ξύλο, αποκαλύπτουν τα μυστικά των τεσσάρων μορφών της ιερογλυφικής
γραφής (σεσυρμένη, ιερατική, μη κανονική, ιερατική και δημοτική), που
χαρακτηρίζεται από εικονογράμματα και ιδεογράμματα και «έζησε» χωρίς
σημαντικές αλλαγές από την 4η π.Χ. χιλιετία μέχρι τους πρώτους
μεταχριστιανικούς αιώνες.

Προχωρώντας στο μονοπάτι της Ιστορίας, ο Δίσκος της Φαιστού με τα τυπωμένα
ιερογλυφικά του στοιχεία (1700 π.Χ.), που δεν έχει ακόμη αποκαλύψει τα μυστικά
του καθώς δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί, προοιωνίζεται την εμφάνιση της Γραμμικής
Α’ (περ. 1800 π.Χ.) της γραφής των Μινωιτών, αλλά και της Γραμμικής Β’ των
Μυκηναίων (περ. 1450 π.Χ.).

Στο επόμενο βήμα, η ελληνική, «μία γραφή με κομβική σημασία για εξέλιξη του
φαινομένου, καθώς μέχρι την εμφάνισή της δεν είχαμε αποτύπωση της ομιλούμενης
γλώσσας», εξηγεί ο κ. Λαμπρινουδάκης. Ανάμεσα στα δείγματα της ελληνικής
γραφής, στήλες με ψηφίσματα για τη Σικελική Εκστρατεία, την εκκένωση της
Αθήνας πριν από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας την απόδοση λογαριασμών για τα έργα
της Ακρόπολης.

«Duenos me fecid» («Ο καλός με έφτιαξε») γράφει μία από τις δύο αρχαιότερες
λατινικές επιγραφές του κόσμου (6ος π.Χ. αιώνας) χαραγμένη σε πήλινο αγγείο,
που ήταν πιθανόν κέρνος ή λυχνάρι, και παρουσιάζεται ανάμεσα σε ιατρικά
χειρόγραφα, δείγματα της γερμανικής γλώσσας, της σλαβικής, και με τη συνύπαρξη
μουσικών συμβόλων και γραπτού λόγου που ακολουθούν.

Μάγιας και Κινέζοι

«Μία μέρα» γράφει η απεικόνιση της λίθινης πλάκας στη γλώσσα των Μάγιας

Και αν η Μεσόγειος είναι η μήτρα της γραφής, τούτο δεν σημαίνει πως δεν
υπάρχουν αξιόλογα δείγματα και αλλού. Κινεζικές κυβικές σφραγίδες και
εκτυπωτικοί πίνακες, «που αποτελούν το ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ τυπογραφίας με
πλάκα και εκείνης με κινητά στοιχεία», δίνουν το στίγμα της κινεζικής γραφής
του 20ού αιώνα με τα 40.000 σύμβολα. Και λίγο πιο δίπλα μία λίθινη πλάκα από
τη σκάλα ενός πόδιου ναών των Μάγιας, στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, μέσα
από μια περίτεχνη παράσταση δηλώνει τη φράση «μία μέρα».

INFO

Η έκθεση «Ιστορία της γραφής ανά τον κόσμο» φιλοξενείται στο κτίριο «Κωστής
Παλαμάς» (Σίνα 48 και Ακαδημίας) από σήμερα έως και τις 30 Νοεμβρίου. Είσοδος
ελεύθερη. Πληροφορίες στο τηλ. 010.3689724.