ΕΥΠ: 50 χρόνια υπόγειες διαδρομές – απίστευτες γκάφες

Μπορεί σε όλο τον κόσμο οι μυστικές υπηρεσίες να εξασφαλίζουν με κάθε τρόπο
την ανωνυμία των πρακτόρων τους, όχι όμως και στην Ελλάδα. Εδώ και σ’ αυτόν
τον τομέα καταφέραμε να πρωτοτυπήσουμε. Σε μία από τις πλέον εντυπωσιακές
γκάφες σχεδόν πριν από δέκα χρόνια δόθηκαν στη δημοσιότητα περίπου 400 ονόματα
υπαλλήλων της ΕΥΠ, οι οποίοι μετατάχθηκαν σε άλλες υπηρεσίες.

Έναν χρόνο αργότερα η ΕΥΠ καταφέρνει να… πετύχει ένα ισχυρό πλήγμα εις
βάρος της. Ένας από τους πλέον ικανούς πράκτορές της, ο Στίβεν Λάλας, ο
Ελληνοαμερικανός λοχίας που συνεργαζόταν με την Υπηρεσία από το 1977,
συλλαμβάνεται γιατί κάποιοι δεν φρόντισαν να τον καλύψουν και να τον
προστατέψουν. Και να σκεφθεί κανείς ότι όλοι τον χαρακτήριζαν «πηγή
χρυσωρυχείο».

Από το 1953 που ιδρύθηκε η Υπηρεσία Πληροφοριών λειτούργησε με ειδικό
καθεστώς, το οποίο δεν ανταποκρινόταν στους σκοπούς της και στο εθνικό
συμφέρον. Και αυτή η λειτουργία της ανάγκασε πολλές φορές την πολιτική ηγεσία
του τόπου να επιχειρήσει να την αλλάξει. Σήμερα στις προθέσεις του υπουργείου
Δημόσιας Τάξης είναι ο εκσυγχρονισμός και ο επαναπροσανατολισμός της ΕΥΠ και η
προσαρμογή της δράσης της στις σύγχρονες συνθήκες.

Η κυβέρνηση δημοσίευσε τα ονόματα 400 πρακτόρων!

«Και έτσι ξαφνικά, εκεί που όλοι με γνώριζαν ως δημόσιο υπάλληλο, έμαθαν ότι
ήμουν πράκτορας της ΕΥΠ. Όλα άλλαξαν. Ακόμη και τα παιδιά μου δεν γνώριζαν πού
δούλευα. Αλλά αυτό ήταν το λιγότερο. Το πιο σοβαρό ήταν ότι για πρώτη φορά σε
παγκόσμιο επίπεδο κυβέρνηση, έδινε στο “πιάτο” των ξένων μυστικών υπηρεσιών
πληροφοριοδότες της». Ένας από τους υπάλληλους της ΕΥΠ που διώχθηκε, προσέφυγε
στη Δικαιοσύνη και επέστρεψε στην υπηρεσία του, ακόμη και σήμερα αδυνατεί να
εξηγήσει την ενέργεια τής τότε κυβέρνησης να προχωρήσει σε μετατάξεις
υπαλλήλων, δημοσιεύοντας μάλιστα τα ονόματά τους στην Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως. Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες γκάφες της ΕΥΠ από τότε που
ιδρύθηκε.

Ήταν την περίοδο 1991-1992, που η τότε κυβέρνηση «διαπιστώνει ότι στην ΕΥΠ το
προσωπικό είναι υπεράριθμο». Έτσι αποφασίζεται να μεταταγούν σε άλλες
υπηρεσίες, όπως για παράδειγμα στο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού
Εταιρείας Λιπασμάτων ή στο Επικουρικό Ταμείο Εργολάβων Μετάλλου και αλλού,
περίπου 400 υπάλληλοι.

«Παγώσαμε. Υπήρχαν συνάδελφοι που είχαν συγγενείς στην Τουρκία. Όπως μάθαμε
αργότερα, αμέσως η ΜΙΤ τούς έθεσε υπό παρακολούθηση». Εννοείται ότι και ο
ίδιος έπαψε για μεγάλο χρονικό διάστημα να τους επισκέπτεται, λέει στα «ΝΕΑ»
εν ενεργεία πράκτορας, ο οποίος έζησε από κοντά εκείνη την περίοδο.

«Απέραντο καφενείο». Ο τέως πρόεδρος της Ν.Δ. κ. Μιλτιάδης Έβερτ, ο οποίος
ενεπλάκη τότε στην υπόθεση ως υπουργός Προεδρίας της Κυβερνήσεως, διαφωνεί:

«Για ποιους πράκτορες μιλάμε… Η ΕΥΠ ήταν ένα απέραντο καφενείο. Τι δουλειά
είχαν οι πράκτορες στην Πλατεία Συντάγματος και την Ομόνοια. Παλιότερα, όταν
ήταν πρωθυπουργός ο Καραμανλής και συνεδριάζαμε, τού άφηναν στο γραφείο του
την ημερήσια έκθεση τής τότε ΚΥΠ. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι ο Καραμανλής την
έπαιρνε στα χέρια του και έλεγε: Ευχαριστώ, εφημερίδες διάβασα», λέει στα
«ΝΕΑ». Χαρακτηρίζει τραγική την κατάσταση που επικρατούσε: «Αντί οι πράκτορες
να είναι στο εξωτερικό και στις ευαίσθητες περιοχές, αυτοί ήταν στην Αθήνα.
Δεν έχουν καμιά δουλειά στην ΕΥΠ αστυνομικοί και στρατιωτικοί. Οι εποχές έχουν
αλλάξει».

«Χάθηκαν» πράκτορες. Δέκα χρόνια μετά, η υπόθεση μοιάζει κάπως μακρινή,
όμως δεν είναι έτσι: «Στους διαδρόμους των γραφείων της υπηρεσίας τότε
επικρατούσε πανικός. Οι κίνδυνοι πολλοί για όσους μετετάγησαν, αλλά και για
τις οικογένειές τους και βεβαίως για το μεγαλύτερο δίκτυο πληροφοριοδοτών.
Χάθηκαν πολύτιμοι πράκτορες, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις χειρίζονταν
ευαίσθητα θέματα στα Βαλκάνια», λέει στέλεχος της ΕΥΠ στα «ΝΕΑ».

Έκαναν μηνύσεις. Το θέμα δεν μένει εκεί. Οι υπάλληλοι αντιδρούν και
έχουμε μια ακόμη παγκόσμια πρωτοτυπία: Όσοι μετετάγησαν καταθέτουν μηνύσεις
κατά τού τότε διοικητή τής ΕΥΠ Παναγιώτη Μπαλέ και των τότε υπουργών Μιλτιάδη
Έβερτ και Σωτήρη Κούβελα, με το αιτιολογικό ότι «παρά τη σαφή επιταγή του
νόμου όμως, κατά την οποία απαγορευόταν η δημοσιοποίηση των ονομάτων μας, οι
μηνυόμενοι προχώρησαν και δημοσίευσαν αποφάσεις με άμεσο και δόλιο σκοπό μετά
την κατ’ αυτόν τον τρόπο πανηγυρική κοινοποίηση των ονομάτων μας, να
καταστήσουν πλέον αδύνατη την επιστροφή μας στο μέλλον στην υπηρεσία,
γνωρίζοντας παράλληλα πως μας εξέθεσαν έτσι αναγκαστικά σε παντοειδείς
κινδύνους». Οι δημοσιοποίηση ονομάτων και καταγγελιών συνεχίζεται, με
αποτέλεσμα να πλήττεται η ίδια η υπηρεσία.

Οι κύριοι Μπαλές, Έβερτ και Κούβελας απηλλάγησαν από το Συμβούλιο
Πλημμελειοδικών Αθηνών. «Εμείς δεν είχαμε κανέναν στόχο να πλήξουμε κανέναν
υπάλληλο ατομικά. Υπήρχε υπεράριθμο προσωπικό και έπρεπε να μετακινηθεί σε
άλλες υπηρεσίες που είχαν ελλείψεις. Εμείς φροντίσαμε να μεταταγούν σχετικά
νέοι υπάλληλοι για να μη δημιουργηθούν προβλήματα στην υπηρεσία», λέει στα
«ΝΕΑ» ο πρώην υπουργός κ. Σωτήρης Κούβελας. Ο κ. Κούβελας αρνείται ότι έγινε
λάθος με τη δημοσιοποίηση των ονομάτων: «Δεν καταλαβαίνω, οι Τούρκοι ή οι
άλλοι δεν γνώριζαν ποιοι ήταν οι πράκτορες; Αυτοί πώς προσελήφθησαν; Πώς θα
γινόταν η μετάταξη χωρίς να δημοσιευθεί η απόφαση στην Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως; Θέλετε και το άλλο; Τα ονόματά τους δεν είχαν δημοσιευθεί στην
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως όταν προσελήφθησαν;».

Υπό παρακολούθηση. Από την πλευρά τους, στελέχη της ΕΥΠ υποστηρίζουν
πως με νόμο (1645/1986) καμία πράξη διορισμού, μετάταξης, μετάθεσης ή κάθε
άλλης υπηρεσιακής μεταβολής που αφορά το προσωπικό τής ΕΥΠ δεν δημοσιεύεται
στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».

«Αυτές οι υπηρεσίες υποτίθεται ότι είναι μυστικές. Και όμως, με αυτή τους την
ενέργεια όλα άλλαξαν. Κατ’ αρχήν, εκείνη τη δύσκολη περίοδο για τα Βαλκάνια,
πολλοί πράκτορες με τις οικογένειές τους ετέθησαν υπό τη διακριτή
παρακολούθηση υπηρεσιών ξένων χωρών. Εκτός αν φαντάζεται κανείς ότι οι ξένες
μυστικές υπηρεσίες δεν θα αξιολογούσαν την κατάσταση. Βεβαίως, για να μη φανεί
υπερβολικό, δεν υποστηρίζω πως όλοι όσοι μετετάγησαν αντιμετώπισαν προβλήματα.
Αλλά όλοι οι επιχειρησιακοί βρέθηκαν μπροστά σε μια δύσκολη κατάσταση», λέει ο
κ. Ν.Μ., ο οποίος έχει πια εγκαταλείψει την ενεργό δράση.

Όπως λέει, «είχαμε και το τραγελαφικό: εκτός των ξένων υπηρεσιών, όσοι
μετετάγησαν παρακολουθούνταν και από τους ίδιους τους συναδέλφους τους, από
τον φόβο μήπως πάνω στην οργή τους αλλάξουν στρατόπεδο ή δημοσιοποιήσουν
μυστικά που αφορούσαν τη δράση της υπηρεσίας…».

Μετά τον Οτζαλάν δρομολογήθηκαν αλλαγές

Η υπόθεση Οτζαλάν πολλοί υποστηρίζουν ότι εξελίχθηκε και σε «κύκνειο άσμα» της
«παλιάς» ΕΥΠ. Από τότε αναπτύχθηκε έντονος προβληματισμός ακόμη και για τους
σκοπούς που εξυπηρετεί η Υπηρεσία και βεβαίως για την προσαρμογή της στα νέα
δεδομένα.

Με την υπαγωγή της πριν από έναν χρόνο στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης,
δρομολογήθηκαν και οι μεγάλες αλλαγές στην ΕΥΠ, οι οποίες κρίνονται αναγκαίες,
σύμφωνα με ανώτατο στέλεχός της. Όπως εξηγεί, μέχρι τώρα εξαιτίας της δομής
της δεν συνέβαλε σημαντικά στην αντιμετώπιση σύγχρονων προβλημάτων.

Η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η βιομηχανική κατασκοπεία, η οικονομική
διείσδυση στα Βαλκάνια, το λαθρεμπόριο όπλων, οι λαθρομετανάστες, η πορνεία,
τα ναρκωτικά, είναι τομείς στους οποίους η ΕΥΠ δεν έχει δραστηριοποιηθεί, όπως
συμβαίνει με άλλες χώρες. «Βεβαίως είναι σημαντικό να μάθουμε έγκαιρα για
παράδειγμα για τις επενδύσεις που γίνονται στα Βαλκάνια, από ποιες χώρες, από
ποιους επιχειρηματίες και με ποιο σκοπό. Αυτές οι πληροφορίες, αν η κυβέρνηση
τις αξιολογήσει σωστά, είναι πολύτιμες για τη χώρα, λέει στα «ΝΕΑ» στέλεχος
της Υπηρεσίας.

Ιδρύθηκε για «να αντιμετωπίσει τον κομμουνιστικό κίνδυνο»

Ανδρέας Παπανδρέου. Ανέλαβε ο ίδιος την ευθύνη της υπηρεσίας και από ΚΥΠ την μετονόμασε σε ΕΥΠ

Λίγα χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η στρατιωτική και η πολιτική
ηγεσία του τόπου εκτιμά ότι πρέπει να συγκροτηθεί μια ανεξάρτητη Υπηρεσία
Πληροφοριών. Όμως όλα μένουν στα χαρτιά. Για να φτάσουμε στο 1953 επί
παντοδυναμίας του Αμερικανού πρεσβευτή Πιουριφόι και του σταθμάρχη της CIA Τομ
Καραμεσίνη, όπου με σκοπό την καταπολέμηση του διεθνούς και ντόπιου
κομμουνιστικού κινήματος, ιδρύεται η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών η οποία
υπάγεται στον πρωθυπουργό.

Στην εισηγητική έκθεση αναφέρεται: «… Μόνον διά της ιδρύσεως μιας Κεντρικής
Υπηρεσίας Πληροφοριών θα καταστή δυνατή η αντιμετώπισις τής εν τη χώρα
εχθρικής κατασκοπείας, η οποία, στηριζομένη επί των κομμουνιστικών οργανώσεων,
έχει λάβει τελευταίως λίαν επικίνδυνον έκτασιν». Η δομή της είναι στρατιωτική
και στρατιωτικοί είναι εκείνοι που έχουν την ευθύνη για τη στελέχωσή της και
τη λειτουργία της.

Κωνσταντίνος Μητσοτάκης. Επί των ημερών της πρωθυπουργίας του δημοσιεύθηκαν τα ονόματα 400 πρακτόρων της ΕΥΠ

Οι «χαφιέδες». Τότε, και παρά τα προβλήματα στα εθνικά, η Υπηρεσία
δραστηριοποιείται για τον εντοπισμό διασυνδέσεων αριστερών με τα σοσιαλιστικά
καθεστώτα. Πέραν των στρατιωτικών και των αστυνομικών που την υπηρετούν, η ΚΥΠ
δημιουργεί το δικό της δίκτυο πληροφοριών στηριγμένο στους περιβόητους
«χαφιέδες». Αυτοί αντλούνται από τον υπόκοσμο, τους περιπτεράδες (αυτοί ήταν
οι μόνοι που γνώριζαν τι εφημερίδες διάβαζε κάποιος), αλλά και τους παπάδες
εξομολογητές. Η λογική για τη χρησιμοποίηση των παπάδων ήταν απλή: εάν σε
κάποιο σπίτι γινόταν μια παράνομη συγκέντρωση, εάν η σπιτονοικοκυρά θα
εξομολογείτο, θα έλεγε την αλήθεια.

Στελέχη της χούντας. Με τον τρόπο αυτό η ΚΥΠ είχε στήσει τον δικό της
κόσμο. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ως στελέχη της εργάστηκαν ο Παπαδόπουλος,
ο Λαδάς, ο Ρουφογάλλης, ο Γεωργαλάς, ο Μακαρέζος. Η ζάχαρη στα ρεζερβουάρ
στρατιωτικών οχημάτων στον Έβρο στη μονάδα όπου υπηρετούσε ο δικτάτορας
Παπαδόπουλος, η δίκη του «ΑΣΠΙΔΑ», το Κυπριακό, το σχέδιο «Περικλής», οι
εκλογές βίας και νοθείας του 1961 και άλλες ανάλογες ενέργειες κατ’ εντολήν
των Αμερικανών, περιλαμβάνονται στην «πλούσια δράση της». Μια δράση, για την
οποία η υπηρεσία θα κατηγορηθεί για συνεργασία με ξένα κέντρα και το πολιτικό
κατεστημένο. Κατά την περίοδο της επταετίας, ΚΥΠ και ΕΣΑ έχουν το πάνω χέρι.

Περιορίζεται. Με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, ο Καραμανλής
επιδιώκει να περιορίσει τη δράση της ΚΥΠ, η οποία υπάγεται πλέον στον υπουργό
Προεδρίας. Ο Καραμανλής δεν κάνει προσλήψεις και η Υπηρεσία περνάει δύσκολες
ημέρες. Ο ίδιος όμως ο τότε πρωθυπουργός φοβόταν μήπως ξυπνήσει ένα πρωί και
διαβάσει για παρακολουθήσεις συνεργατών του και πολιτικών αντιπάλων. Σύμφωνα
με στελέχη της Υπηρεσίας, ο φόβος των περισσότερων πολιτικών ήταν μήπως στηθεί
καμιά παρακολούθηση και δημοσιοποιηθεί επίτηδες για να εκτεθεί η κυβέρνηση.

Στον πρωθυπουργό. Μετά το 1981 η κατάσταση αλλάζει. Ο Αν. Παπανδρέου
αναλαμβάνει ο ίδιος την ευθύνη της Υπηρεσίας. Το 1986, ο τότε πρωθυπουργός
Ανδρέας Παπανδρέου αποφασίζει τη μετονομασία της σε ΕΥΠ.

Ο κ. Μητσοτάκης, όταν εκλέγεται πρωθυπουργός, αποφασίζει με τη σειρά του να
μεταβιβάσει τις αρμοδιότητες της ΚΥΠ στο υπουργείο Προεδρίας.

Από πέρυσι και εν όψει του 2004, η Υπηρεσία υπάγεται στο υπουργείο Δημόσιας
Τάξης.

Σήμερα στην ΕΥΠ απασχολούνται, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 1.800 άτομα ως
πολιτικό προσωπικό, 700 αστυνομικοί και περίπου 100 αξιωματικοί του Στρατού.
Πριν από την υπαγωγή της στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης, τα « απόρρητα κονδύλια»
δεν ξεπερνούσαν τα 500 εκατομμύρια δραχμές τον χρόνο. Τώρα το ποσό έχει
τριπλασιαστεί. «Είναι κάτι σημαντικό. Ας σκεφτεί όμως κανείς ότι η ΜΙΤ, η
αντίστοιχη υπηρεσία της Τουρκίας, διαθέτει περίπου 120 δισεκατομμύρια δραχμές.
Ο καθένας καταλαβαίνει τη διαφορά, όταν μάλιστα εμείς πλέον έχουμε εστιάσει
στον εξ Ανατολών κίνδυνο», λένε στελέχη της.

ΥΠΟΘΕΣΗ ΣΤΙΒΕΝ ΛΑΛΑΣ

«Αν δεν ήταν βλακεία, ήταν προδοσία»

Στίβεν Λάλας. Όλοι τον χαρακτήριζαν ως πηγή – χρυσωρυχείο. Δεν τον προστάτευσαν και τώρα εκτίει στην Αμερική ποινή φυλάκισης. Η σύλληψή του χαρακτηρίζεται από όλους ως μία από τις μεγάλες γκάφες της ΕΥΠ

Τα Βαλκάνια φλέγονται. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και οποιαδήποτε πληροφορία
απολύτως χρήσιμη ακόμη και για τη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής. Η ΕΥΠ
εκείνη την περίοδο 1990-1993 κρατάει στα χέρια της το δυνατό χαρτί: τον
Ελληνοαμερικανό λοχία Στίβεν Λάλας, ο οποίος, αν και εργάζεται στην πρεσβεία
των ΗΠΑ στην Αθήνα, δουλεύει για λογαριασμό της ΕΥΠ.

Και ενώ ο ίδιος έδειχνε σίγουρος για τον εαυτό του, δεν είχε υπολογίσει σωστά
τις «ικανότητες» της υπηρεσίας. Έτσι στις 3 Μαΐου του 1993 ο «Σταύρος», ο
οποίος «υπηρέτησε την πατρίδα από το 1977», κλήθηκε στις ΗΠΑ, όπου συνελήφθη
με την κατηγορία της κατασκοπείας εις βάρος των ΗΠΑ και συγκεκριμένα για
διαρροή απορρήτων εγγράφων και πληροφοριών που αφορούσαν την πολιτική των ΗΠΑ
σε Ελλάδα, Τουρκία και τις υπόλοιπες χώρες των Βαλκανίων.

Ο «χρυσός πράκτορας». Η 16χρονη διαδρομή του «χρυσού πράκτορα»
σταμάτησε ξαφνικά και όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων η ΕΥΠ φέρει σοβαρές
ευθύνες: «Έχουν ακουστεί πολλά. Αυτό που φαίνεται να έγινε είναι να
χρησιμοποιήθηκε έγγραφο ή πληροφορία άκομψα από κάποιον αξιωματούχο της
κυβέρνησης. Οι Αμερικανοί εντόπισαν από πού έγινε η διαρροή και προχώρησαν στη
σύλληψη. Είναι πάγια τακτική όλων των μυστικών να μη δίνουν αυτούσια τα
έγγραφα ή να μην αναφέρουν ακριβώς το περιεχόμενό τους για να μην εκτεθεί ο
πληροφοριοδότης. Όμως αυτό δεν έγινε στην περίπτωση του Λάλα», λέει στα «ΝΕΑ»
στέλεχος της ΕΥΠ.

Τότε κάποιοι καταλόγισαν το λάθος στην υφυπουργό κυρία Βιργινία Τσουδερού. Η
ίδια όμως, όπως λέει, ποτέ δεν γνώριζε την ύπαρξη του πράκτορα και βεβαίως δεν
γνώριζε από πού προέρχονταν οι όποιες πληροφορίες και αν ποτέ χρησιμοποίησε
κάποια από αυτές.

Κάρφωμα ή ανοησία; Άλλωστε, κανείς υπουργός δεν μπορούσε να γνωρίζει
την πηγή της πληροφορίας. Η ίδια η ΕΥΠ όφειλε να αλλοιώνει τα όποια στοιχεία
ώστε να αποφεύγονται τέτοιου είδους λάθη. Πολλοί μίλησαν τότε για
επιπολαιότητα της υπηρεσίας. Ενώ δεν έλειψαν και εκείνοι οι οποίοι, εξ αφορμής
του γεγονότος ότι δεν διαταράχτηκαν οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις, υποστήριζαν
πως κάποιος πράκτορας της ΕΥΠ κάρφωσε τον Λάλα έναντι αμοιβής.

Ο Λάλας δεν μίλησε γι’ αυτό και τα στελέχη της υπηρεσίας δεν θέλουν να
θυμούνται το περιστατικό. «Η περίπτωση του Λάλα, αν δεν ήταν βλακεία, ήταν
προδοσία. Ο άνθρωπος υπηρέτησε σε αρκετές χώρες των Βαλκανίων και βεβαίως σε
Τουρκία – Βελιγράδι. Σε επαφή μαζί του έρχονταν απευθείας οι διοικητές της ΕΥΠ
οι οποίοι τον συναντούσαν σε διαμερίσματα που είχαν νοικιαστεί στου Ζωγράφου
και αλλού, κοντά στο κέντρο της Αθήνας», είπε στα «ΝΕΑ» στέλεχος της ΕΥΠ που
έζησε από κοντά την υπόθεση.

Παρά τα μέτρα όμως, το κακό έγινε. Ο Λάλας κλήθηκε για υπηρεσιακούς λόγους
στην Αμερική, συνελήφθη, ανακρίθηκε, δικάστηκε και καταδικάστηκε σε φυλάκιση
14 χρόνων. Η ΕΥΠ έχασε έναν από τους πιο χρήσιμους πληροφοριοδότες που είχε
ποτέ, αποθαρρύνοντας ταυτόχρονα και όποιον άλλο ήθελε να συνεργαστεί μαζί της.