Βαρύ το κόστος ενός πολέμου με το Ιράκ

Ο πόλεμος με το Ιράκ φαίνεται αναπόφευκτος, με ή χωρίς την υποστήριξη των
Ηνωμένων Εθνών. Οι οικονομικές συνέπειες αυτού του πολέμου ενδέχεται να είναι
τεράστιες, τόσο άμεσα – από αμερικανικές πολεμικές δαπάνες – όσο και έμμεσα –
από τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Αυτός ο πόλεμος θα λάβει χώρα σε
περίοδο που οι παγκόσμιες οικονομικές συνθήκες έχουν επιδεινωθεί και, κατά
πάσα πιθανότητα, θα τις επιδεινώσει ακόμη περισσότερο, οδηγώντας την παγκόσμια
οικονομία ακόμη και σε ύφεση. Το οικονομικό αποτέλεσμα του πολέμου θα
εξαρτηθεί, σε μεγάλο βαθμό, από τη διπλωματία. Αν η Αμερική δράσει μόνη της,
το κόστος του πολέμου θα είναι υψηλότερο, σε σχέση με την περίπτωση να
εξασφαλίσουν οι ΗΠΑ την υποστήριξη των Ηνωμένων Εθνών.

Το κόστος του πολέμου θα πρέπει να «ζυγιστεί» σε σχέση με το κόστος των
εναλλακτικών λύσεων. Ένα υψηλό κόστος πολέμου σίγουρα δεν θα πρέπει να
αποτελεί λόγο αδράνειας, ειδικότερα εν όψει ενός τόσο σημαντικού κινδύνου (να
αποκτήσει το Ιράκ και, βεβαίως, να χρησιμοποιήσει όπλα μαζικής καταστροφής).
Ωστόσο, η πραγματοποίηση πολέμου εκεί που τα διπλωματικά μέσα – επιθεωρήσεις
οπλισμού, απειλή αντιμέτρων στην επιθετικότητα του Ιράκ, ετοιμότητα από την
πλευρά των Ηνωμένων Εθνών για δράση στην περίπτωση που ενισχυθούν οι κίνδυνοι
από το Ιράκ – επαρκούν για να αποφευχθεί, μπορεί να προκαλέσει τεράστια
οικονομική ζημιά.

Η θεωρία

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης στο αμερικανικό πανεπιστήμιο Harvard

Η παραδοσιακή θεωρία λέει ότι ο πόλεμος κεντρίζει μια οικονομία, τουλάχιστον
βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο, αυτή η απλοϊκή θεωρία για την πολεμική οικονομία είναι
πολύ στενή για να περιγράψει τις πιθανές επιπτώσεις ενός πολέμου με το Ιράκ.
Πρέπει, επίσης, να αναγνωρίσουμε ότι ένας πόλεμος με το Ιράκ, ακόμη κι αν
είναι περιορισμένος, μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στη διεθνή ροή
αγαθών, υπηρεσιών και επενδύσεων, στην οποία βασίζεται σήμερα – σε μεγάλο
βαθμό – η παγκόσμια οικονομία.

Αυτά τα προβλήματα μπορεί όχι μόνο να μειώσουν την παγκόσμια παραγωγή αλλά και
να υπονομεύσουν την επενδυτική και καταναλωτική εμπιστοσύνη, με συνέπεια να
περιοριστούν οι επενδύσεις και η κατανάλωση. Το άμεσο δημοσιονομικό κέντρισμα
της οικονομίας που θα προκύψει από τις στρατιωτικές δαπάνες μπορεί να
αντισταθμιστεί από τις αβεβαιότητες και τα προβλήματα που θα δημιουργήσει η
πολεμική σύγκρουση.

Τέτοιου είδους αβεβαιότητες είναι ήδη ορατές. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν
αυξηθεί σημαντικά από τα τέλη του καλοκαιριού. Από τον Ιούνιο, το αμερικανικό
και τα διεθνή χρηματιστήρια έχουν σημειώσει σημαντική πτώση. Κάθε αύξηση της
πιθανότητας πολέμου τείνει να πιέζει τις τιμές των μετοχών στα χρηματιστήρια.

Απειλή

Η σύγχρονη παγκόσμια οικονομία έχει οικοδομηθεί πάνω σε ένα περίπλοκο
παγκόσμιο δίκτυο οικονομικών διασυνδέσεων και αυτές οι διασυνδέσεις
απειλούνται ευθέως από έναν πιθανό πόλεμο. Ο πόλεμος θα δημιουργήσει προφανείς
και άμεσους κινδύνους στη ναυτιλία και κυρίως στη θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου
από τη Μέση Ανατολή.

Τα αυξημένα κόστη θα συμπιέσουν ακόμη περισσότερο τη μείωση των διασυνοριακών
ροών κεφαλαίου που σημειώνεται τα τελευταία δύο χρόνια, μετά τον τερματισμό
της αμερικανικής χρηματιστηριακής έκρηξης. Η μείωση στις διασυνοριακές ροές
κεφαλαίων εντάθηκε μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Οι άμεσες ξένες επενδύσεις σε πολλές αναπτυσσόμενες περιοχές έχουν στεγνώσει
και οι αναδυόμενες αγορές, οι οποίες εξαρτώνται από αυτές τις επενδύσεις,
κυρίως στη Νότια Αμερική, έχουν δει τις οικονομίες τους να βυθίζονται σε
χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Ακόμη και αν η αμερικανική οικονομία παρουσιάσει μια βραχυπρόθεσμη αύξηση της
ζήτησης, λόγω της αύξησης των στρατιωτικών δαπανών, δεν θα συμβεί το ίδιο και
στον υπόλοιπο κόσμο. Οι περισσότερες χώρες θα νιώσουν μόνο τις αρνητικές
επιδράσεις – επιπλοκές στο εμπόριο, υψηλότερες τιμές πετρελαίου, απόσυρση
διεθνών κεφαλαίων, μείωση επενδύσεων – χωρίς κανέναν αντισταθμιστικό
μηχανισμό.

Ανησυχητική είναι και η μακροοικονομική κατάσταση στις ΗΠΑ. Η δημοσιονομική
πολιτική της κυβέρνησης Μπους, σε συνδυασμό με την έκρηξη της
χρηματοπιστωτικής φούσκας στις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη της δεκαετίας του
’90, έχει ωθήσει την Αμερική σε ένα ασταθές δημοσιονομικό υπόβαθρο. Σε
αντίθεση με τα δημοσιονομικά πλεονάσματα που είχε στο παρελθόν, η Αμερική έχει
τώρα μεγάλα ελλείμματα, που θα διατηρηθούν για πολλά χρόνια. Ο πόλεμος με το
Ιράκ είναι πιθανό ότι θα αυξήσει σημαντικά αυτά τα ελλείμματα.

Περικοπές

Η αύξηση των ελλειμμάτων των προϋπολογισμών θα δηλητηριάσει την αμερικανική
πολιτική κατάσταση και θα οδηγήσει σε περικοπές των δημοσίων δαπανών. Αυτό, με
τη σειρά του, θα οδηγήσει σε μείωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Αφού η
καταναλωτική εμπιστοσύνη είναι το τελευταίο έμβολο στον κινητήρα της
αμερικανικής οικονομίας μετά την κατάρρευση της χρηματοπιστωτικής φούσκας,
ένας πόλεμος με το Ιράκ θα εξαφανίσει και το τελευταίο στήριγμα σταθερότητας
της αμερικανικής οικονομίας.

Βεβαίως, οι ιθύνοντες της αμερικανικής πολιτικής έχουν κρυμμένο έναν άσο στο
μανίκι τους. Πιστεύουν ότι ο πόλεμος θα είναι σύντομος, σχεδόν χωρίς ιδιαίτερη
προσπάθεια, και αυτοχρηματοδοτούμενος, καθώς οι ΗΠΑ θα πάρουν τον έλεγχο των
ιρακινών πετρελαίων. Αυτό θα οδηγήσει σε χαμηλότερα επίπεδα τις τιμές του
πετρελαίου και θα χρηματοδοτήσει τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση του Ιράκ.
Πρόκειται για μια καλή προοπτική, αλλά ίσως όχι και τόσο πιθανή. Ο πόλεμος
μπορεί να μην είναι σύντομος. Το μεταπολεμικό Ιράκ μπορεί να είναι ασταθές,
ακόμη και αν ο πόλεμος είναι σύντομος. Ένα εναλλακτικό σενάριο είναι η
επικράτηση αβεβαιότητας και αστάθειας σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, με διακοπή
της ροής πετρελαίου για πολιτικούς ή και στρατιωτικούς λόγους.

Το γεωπολιτικό κόστος ενός μονομερούς αμερικανικού πολέμου θα είναι ακόμη
μεγαλύτερο. Ένας σύντομος και επιτυχημένος πόλεμος που θα υποστηρίζεται από τα
Ηνωμένα Έθνη, προσφέρει τη μεγαλύτερη πιθανότητα αποφυγής του κινδύνου
οικονομικής κρίσης. Ένας πόλεμος, όμως, που θα φέρει την Αμερική αντιμέτωπη με
τον υπόλοιπο κόσμο, θα υπονομεύσει την πορεία της παγκοσμιοποίησης και,
κυρίως, τις διαπραγματεύσεις για την απελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου.
Επιπλέον, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες δράσουν μόνες τους, είναι σίγουρο ότι το
μεταπολεμικό κόστος που θα αναλάβουν θα είναι επίσης υψηλότερο. Τέλος, μπορεί
να προκληθούν χάσματα μεταξύ της Αμερικής και άλλων μεγάλων κρατών που θα
οδηγήσουν σε μείωση της εμπιστοσύνης των επενδυτών, υπονομεύοντας την
παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.

(c) Project Syndicate, 2002