ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η Ιστορία είναι απούσα

«Ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι αγώνας της μνήμης
ενάντια στη λήθη»

(Μ. Κούντερα).

Σε πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε μαθητές Γυμνασίων έγινε φανερό ότι
ένα μέρος των ερωτηθέντων δεν γνώριζε τι ακριβώς γιορτάζουμε την 28η
Οκτωβρίου, την 17η Νοεμβρίου και την 25η Μαρτίου. Μάλιστα, ένα μέρος των
μαθητών μπέρδευε, μέσα σ’ ένα «σύννεφο» ιστορικής άγνοιας, τα γεγονότα των
τριών επετείων, άλλοι θεωρώντας ότι την 28η Οκτωβρίου γιορτάζουμε τη νίκη των
Ελλήνων απέναντι στους Τούρκους και άλλοι ότι στο Πολυτεχνείο πολέμησαν οι
Έλληνες με τους Γερμανούς.

Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου, ο ηρωικός αγώνας του ελληνικού λαού εναντίον
των Ιταλών και των Γερμανών κατακτητών το 1940, η Εθνική Αντίσταση το ’41-’45
και η επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου του ’73 αναδεικνύουν εκτός των
άλλων την απουσία της πρόσφατης ιστορίας από το ελληνικό σχολείο. Μπορεί οι
αξίες και τα ιδανικά της Εθνικής Αντίστασης και του Πολυτεχνείου να
εξακολουθούν να έχουν αντίκρυσμα στη σημερινή εποχή, όπως φαίνεται και από τις
απαντήσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των μαθητών που «διψούν» να μάθουν γι’
αυτά, ωστόσο είναι φανερή η αδυναμία του σχολείου και ειδικότερα του μαθήματος
της Ιστορίας να διαμορφώσει αυριανούς πολίτες με ουσιαστική γνώση των
γεγονότων που σηματοδοτούν τον 20ό αιώνα.

Επτά στους δέκα μαθητές του Γυμνασίου και οι έξι στους δέκα μαθητές του
Λυκείου θεωρούν ότι το σχολείο τους έχει βοηθήσει λίγο ή καθόλου να
σχηματίσουν μια σαφή εικόνα της πρόσφατης Ιστορίας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
και μετά. Μόνο το 24% των μαθητών του Γυμνασίου και το 38% του Λυκείου απαντά
ότι το σχολείο τους έχει βοηθήσει αρκετά ή πάρα πολύ.

Για την ιστορική εξέγερση του Πολυτεχνείου, που αποτέλεσε την αρχή των
εξελίξεων που οδήγησαν στην πτώση της δικτατορίας, το 62% των μαθητών του
Γυμνασίου και το 56% του Λυκείου δηλώνει ότι λίγο ή καθόλου γνωρίζει γι’ αυτήν
και το νόημά της. Είναι χαρακτηριστικό ότι πλήρη εικόνα έχει σχηματίσει μόλις
το 34% και 41% αντίστοιχα.

Ίσως, δεν πρέπει να ξενίζουν τα υψηλά ποσοστά ιστορικής άγνοιας αν
συνυπολογίσουμε τα παρακάτω:

Στο Γυμνάσιο οι μαθητές διδάσκονται σύγχρονη ιστορία στην τελευταία τάξη (Γ’)
από το βιβλίο «Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη» του Β. Σφυρόερα. Η διαμόρφωση,
όμως, της ύλης είναι τέτοια που μόνο κατ’ εξαίρεση οι μαθητές διδάσκονται
ιστορικά γεγονότα μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο
ελληνοϊταλικός πόλεμος και το Έπος του ’40 βρίσκονται μετά τη σελίδα 350 του
βιβλίου και δεν διδάσκονται. Πολύ περισσότερο τα γεγονότα της περιόδου 1967 –
1974 και το Πολυτεχνείο (για το οποίο υπάρχει αναφορά μόλις τριών σειρών στη
σελίδα 373 σ’ ένα βιβλίο 390 σελίδων) δεν αποτελούν μέρος της διδαχθείσης
σχολικής ύλης. Όμως και στο Λύκειο ο αγώνας της μνήμης εναντίον της λήθης
είναι άνισος, αφού η σχολική ιστορία είναι προσανατολισμένη στο παρελθόν. Το
σχολικό βιβλίο της Γ’ Λυκείου, θεωρητικής κατεύθυνσης, «Θέματα νεοελληνικής
ιστορίας» αναφέρεται σε γεγονότα μέχρι το 1930! Γι’ αυτό και το αίτημα να
περάσει όλη η νεότερη ιστορία μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες στα σχολεία,
χωρίς στρεβλώσεις και σκόπιμες αποσιωπήσεις, είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε.
Ίσως, μόνον αυτό δεν αρκεί, αφού πάντοτε ελλοχεύει ο «φετιχισμός του
εγχειριδίου» (text book fetichism) που οδηγεί στην άκριτη απομνημόνευση και
την υπονόμευση της κατανόησης των ιστορικών γεγονότων. Το τελευταίο
επισημαίνεται από πολλούς εκπαιδευτικούς οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η
«αναγκαστική επικέντρωση της διδασκαλίας στην προετοιμασία των μαθητών για
τις εξετάσεις» είναι μια ακόμη βασική αιτία «για την αδυναμία
κατανόησης των ιστορικών γεγονότων».

Η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών στο Γυμνάσιο και το Λύκειο δηλώνει ότι η
νεοελληνική ιστορία μέχρι τις μέρες μας και ιδιαίτερα τα πρόσφατα γεγονότα
πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για το μάθημα της Ιστορίας και το σχολείο.
Αυτό σηματοδοτεί την αναγκαιότητα αναθεώρησης των αναλυτικών προγραμμάτων και
των σχολικών βιβλίων, έτσι ώστε να παρέχονται σύγχρονες και επιστημονικές
γνώσεις για όλα τα μεγάλα γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας.

Γι’ αυτό και οι λογαριασμοί για μια παιδεία που θα μορφώνει και δεν θα
παραμορφώνει παραμένουν ανοιχτοί…