ΤΖΕΡΕΜΙ ΡΙΦΚΙΝ «Εμπρός για μια νέα οικονομία υδρογόνου»

Τζέρεμι Ρίφκιν: «Η δυτική κοινωνία έχει τους τελευταίους δύο αιώνες καταναλώσει περισσότερη κατά κεφαλήν ενέργεια απ’ ό,τι όλες οι κοινωνίες που έχουν ζήσει σ’ αυτόν τον πλανήτη»

Πετρέλαιο, στοπ. Ο κόσμος μας βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού. Σε είκοσι
χρόνια θα έχουν εξαντληθεί όλα τα αποθέματα, εκτός απ’ αυτά της Μέσης Ανατολής
– κυρίως του Ιράκ. Γι’ αυτό και θα γίνει άμεσα πόλεμος εναντίον του Ιράκ.
Μέχρι τότε, κάθε ημέρα θα ανεβαίνει κατακόρυφα η τιμή του πετρελαίου. Το
κόστος ζωής θα είναι ιλιγγιώδες. Μονάχα οι πολύ πλούσιοι θα μπορούν να
επιβιώσουν. Η οικονομία, η τεχνολογία, ο πολιτισμός και ο τρόπος ζωής μας θα
καταρρεύσουν. Οι κοινωνικές δομές θα σπάσουν. Η αναρχία θα βασιλεύσει. Ο
κόσμος, όπως τον γνωρίζουμε τους τελευταίους δύο αιώνες, θα πάψει να υπάρχει.
Εκτός εάν προλάβουμε να αντικαταστήσουμε το πετρέλαιο με ένα άλλο καύσιμο. Ένα
πάμφθηνο και προσιτό. Το υδρογόνο.

Το παραπάνω εφιαλτικό σενάριο που προδιαγράφεται για το μέλλον μας, αναλύει
στο νέο του επιστημονικό έργο ο διάσημος οικονομολόγος Τζέρεμι Ρίφκιν,
πρόεδρος του Foundation On Economic Trends των ΗΠΑ. Και από τον τίτλο του
βιβλίου του προτείνει τη λύση – προς την οποία ήδη κινείται η Ευρωπαϊκή Ένωση:
μια νέα οικονομία του υδρογόνου. The Hydrogen Economy.

Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου σας, τον αναγνώστη τον πιάνει μια έντονη
αγωνία ότι ο πολιτισμός μας βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Ότι το
γεγονός πως μειώνονται διαρκώς τα αποθέματα πετρελαίου θα οδηγήσει σε
κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική κατάρρευση, σε αναρχία, πρωτογονισμό. Τι
ακριβώς συμβαίνει;

«Σήμερα ζούμε εποχές ταραγμένες. Ζούμε σε εποχές όπου τα δόγματα που μέχρι
τώρα γνωρίζαμε και βάσει των οποίων είχαμε δομήσει την εργασία, τις κοινωνίες,
και τις ζωές μας καταρρέουν και αποτυγχάνουν, ενώ νέες ριζικές ευκαιρίες
ξεπροβάλλουν. Αυτή η κατάσταση γίνεται εύκολα ορατή σε όλους τους τομείς ζωής
– στην εργασία, στη βιομηχανική παραγωγή, στη βιοτεχνολογία, στο Διαδίκτυο και
τη “νέα οικονομία”, στην ιδιοκτησία, ακόμα και στον πολιτισμό, που διαρκώς
ομογενοποιείται και μεταλλάσσεται από τις πολυεθνικές εταιρείες που τον
εκμεταλλεύονται, σε άυλο εμπορικό είδος.

Τώρα μια εξίσου ριζική αλλαγή πρόκειται να γίνει στην ενέργεια. Στο είδος της
ενέργειας που χρησιμοποιούμε, και στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε αυτήν
την ενέργεια. Χωρίς καμία εξαίρεση, όποια πρόοδος έχει γίνει στην ιστορία της
ανθρωπότητας κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, είναι με κάποιον τρόπο
συνδεδεμένη με την τεράστια ώθηση από ενέργεια που έδωσε στην ανθρωπότητα το
κάψιμο των ορυκτών καυσίμων και, τελευταία, κυρίως του πετρελαίου.

Σύμφωνα με στοιχεία, η δυτική κοινωνία έχει τους τελευταίους δύο αιώνες
καταναλώσει περισσότερη κατά κεφαλήν ενέργεια απ’ ό,τι όλες οι κοινωνίες που
έχουν ζήσει σ’ αυτόν τον πλανήτη. Μάλιστα, έχουμε φθάσει να θεωρούμε ως
δεδομένο ένα πολύ συγκεκριμένο επίπεδο ζωής και ξεχνούμε ότι αυτό το επίπεδο
ζωής, καθώς και όλος ο πολιτισμός μας, βασίζεται στην καλή μας τύχη. Στην καλή
μας τύχη που αντλείται από τα αποθέματα πετρελαίου που σχηματίσθηκαν κάτω από
τη γη πριν από εκατομμύρια χρόνια. Αυτό όμως που ξεχάσαμε, είναι ότι κάποτε η
καλή τύχη τελειώνει. Και εάν δεν έχουμε προνοήσει – όσο την έχουμε – για το
ενδεχόμενο αυτό, τότε, να το πω λαϊκά, την βάψαμε. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει
τώρα. Μόνο που έχουμε ακόμα λίγο καιρό, πριν φθάσουμε στο σημείο μηδέν».

Δηλαδή, πόσο καιρό έχουμε ακόμα;

«Μέχρι το 2020 – σύμφωνα με κορυφαίους πετρο-γεωλόγους – θα έχουν εξαντληθεί
όλα τα διαθέσιμα αποθέματα πετρελαίου στον δυτικό κόσμο. Και τότε, σχεδόν όλα
τα αποθέματα που μπορούν να αντληθούν θα βρίσκονται αποκλειστικά και μόνο στις
μουσουλμανικές χώρες της Μέσης Ανατολής – κάτι που φυσικά και θα αλλάξει τη
γεωπολιτική του κόσμου.

Το ότι ενώ γνωρίζουν μεγάλη δημοτικότητα οι ακραίοι Ισλαμιστές ηγέτες στη Μέση
Ανατολή, ενώ εντείνεται η διαμάχη Ισραηλινών – Παλαιστινίων, ενώ, μετά την 11η
Σεπτεμβρίου μοιάζει να διαγράφεται ένα χάσμα, ένας πόλεμος μεταξύ Ανατολής και
Δύσης με τον πιο ανησυχητικό τρόπο, διαθέσιμο πετρέλαιο θα υπάρχει μονάχα στη
Μέση Ανατολή, είναι φυσικά κάτι που συνδέεται άμεσα με το ερώτημα ποιοι θα
είναι οι ισχυροί και ποιοι οι αδύναμοι του κόσμου μας στο άμεσο μέλλον.

Γι’ αυτό και οι Αμερικανοί θέλουν να κάνουν τον πόλεμο στο Ιράκ – για να
πάρουν τα πετρέλαια που βρίσκονται εκεί. Οι δεύτερες μεγαλύτερες και πιο
πλούσιες πετρελαιοπηγές σε όλο τον κόσμο είναι στο Ιράκ!

Αυτό, όμως, φυσικά δεν λύνει το πρόβλημα. Μάλιστα το εντείνει, γιατί οξύνει
την αντιπαράθεση μεταξύ Βορείων και Νοτίων και οδηγεί σε ακόμα πιο έντονη
πολιτική αποσταθεροποίηση την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Αλλά ακόμα
και τα αποθέματα πετρελαίου και της περιοχής αυτής θα έχουν εξαντληθεί σε
περίπου τριάντα χρόνια.

Το υδρογόνο όμως βρίσκεται παντού στην ατμόσφαιρα, “εγκλωβισμένο” σε μια
χημική ένωση που εύκολα διασπάται, υπό τη μορφή νερού, και άρα είναι μια
πάμφθηνη μορφή ενέργειας, διαθέσιμη παντού – αρκεί μονάχα να έχουν
δημιουργηθεί οι κατάλληλες ενεργειακές υποδομές από τα κράτη. Η δε διάσπαση
του υδρογόνου δεν εκλύει κανένα απολύτως ρυπαντικό στοιχείο – το πολύ πολύ να
σχηματίσει καμιά σταγόνα νερού!».

«Ιδού η ευκαιρία να γίνει η Ευρώπη υπερδύναμη»

«Μέχρι το 2020 – σύμφωνα με κορυφαίους πετρο-γεωλόγους – θα έχουν εξαντληθεί όλα τα διαθέσιμα αποθέματα πετρελαίου στον δυτικό κόσμο. Και τότε, σχεδόν όλα τα αποθέματα που μπορούν να αντληθούν θα βρίσκονται αποκλειστικά και μόνο στις μουσουλμανικές χώρες της Μέσης Ανατολής – κάτι που φυσικά και θα αλλάξει τη γεωπολιτική του κόσμου», προειδοποιεί ο Τζέρεμι Ρίφκιν

Χωρίς πετρέλαιο, ο μελλοντικός κόσμος θα είναι αφόρητος. Ωστόσο, στο βιβλίο
σας «The Hydrogen Economy» διαφαίνεται ότι κάτι τέτοιο δεν είναι
προδιαγεγραμμένο και ότι το αντίδοτο σ’ αυτήν τη μοίρα μας είναι η πολιτική.
Πιστεύετε ότι οι σημερινοί πολιτικοί και ηγέτες της Δύσης είναι άξιοι να
χειριστούν την κατάσταση;

«Σήμερα, η διαφορά μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής ως προς τον τρόπο που η καθεμία
αντιμετωπίζει αυτήν την κατάσταση – τον επικείμενο κίνδυνο και την
αποτελεσματική αντιμετώπισή του -, καθρεφτίζεται στις εντελώς διαφορετικές
στάσεις που έχουν υιοθετήσει οι “μεγάλες αδελφές” – οι κολοσσιαίες βιομηχανίες
ενέργειας του κόσμου (μέχρι σήμερα γνωστές ως “πετρελαϊκές”).

Οι εταιρείες αυτές που βασίζονται στην Ευρώπη – πρόκειται για τη βρετανική ΒΡ
και την Royal Dutch/Shell – έχουν αναλάβει μία μακροχρόνια δέσμευση για να
κάνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στο καύσιμο υδρογόνου, γι’ αυτό και
ξοδεύουν τεράστια χρηματικά ποσά σε τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας και σε
έρευνα για το υδρογόνο ως ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και στην ανάπτυξη υποδομών
υδρογόνου.

Η Ευρώπη λοιπόν μοιάζει να έχει ξυπνήσει, και είμαι σε θέση να γνωρίζω ότι και
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ήδη αρχίσει να κινητοποιεί τον
βιομηχανικό της τομέα, τα ερευνητικά ινστιτούτα της, καθώς και τον κόσμο, για
να μπορέσει να πετύχει τη μετατροπή όλων των υποδομών της, για να μπορέσει να
στηρίξει τη μετάβαση από την εποχή του πετρελαίου και των υπόλοιπων ορυκτών
καυσίμων στην εποχή των ανανεώσιμων καυσίμων και σε ένα μέλλον υδρογόνου και
οικονομίας του υδρογόνου.

Την ώρα που η Ευρώπη κοιτάζει το μέλλον και φροντίζει γι’ αυτό, οι ΗΠΑ
αναλώνονται σε μία ολοένα και πιο απελπισμένη τακτική, για να εξασφαλίσουν την
πρόσβασή τους σε νέες πετρελαϊκές πηγές – π.χ. στο Ιράκ».

Είναι δυνατόν να δημιουργήσουμε εγκαίρως τις αναγκαίες υποδομές για ένα νέο
ενεργειακό καθεστώς, που θα αντικαταστήσει αυτό των ορυκτών καυσίμων;

«Ακόμα, είναι. Και είναι πάρα πολύ μεγάλη τώρα η ευκαιρία που προβάλλει για
την Ευρώπη. Γιατί σε αντίθεση με την Ευρώπη και την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ακόμα καθεύδουν και δεν έχουν μπει στη
διαδικασία αναθεώρησης του ενεργειακού τους μέλλοντος. Πολύ σύντομα όμως θα
ξυπνήσουν.

Και τότε οι ΗΠΑ θα δράσουν αστραπιαία. Εάν αυτό συμβεί, και οι ΗΠΑ πάρουν
επιτέλους μπρος, η Ευρώπη δεν θα έχει καμία απολύτως ευκαιρία να ανταγωνιστεί
την Αμερική – θα μείνει εκεί, να την βλέπει να απομακρύνεται – από απόψεως
τεχνολογικής και άρα οικονομικής και άρα ισχύος.

Τώρα είναι λοιπόν η μία και μοναδική ευκαιρία της Ευρώπης – συγκεκριμένα
αναφέρομαι στην Ευρωπαϊκή Ένωση – να γίνει όχι απλά μια υπερδύναμη εξίσου
ισχυρή με τις ΗΠΑ, αλλά να γίνει, επιτέλους, όπως πάντα επιθυμούσε: Η
ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΗ. Η πρώτη τη τάξει και φυσικά τη ισχύ υπερδύναμη. Και ο μόνος τρόπος
που η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να πετύχει κάτι τέτοιο, θα ήταν να είναι η
πρώτη που θα κάνει την μακροπρόθεσμη μετάβαση από τα καύσιμα που βασίζονται
στο κάρβουνο, το πετρέλαιο, και τα υπόλοιπα ορυκτά, σε μια νέα εποχή
υδρογόνου. Και εάν τα επόμενα 50 χρόνια επιτευχθεί μια τόση μεγάλη αλλαγή στο
καθεστώς της ενέργειας, θα έχει εξίσου μεγάλες συνέπειες – τεχνολογικές,
οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και πολιτισμικές – στον
κόσμο μας, όπως είχε η επανάσταση της ατμομηχανής και του άνθρακα.

Και αυτή η αλλαγή θα καθορίσει τον κόσμο στον οποίο θα ζήσουμε εμείς αλλά και
οι μελλοντικές γενιές, στον μέγιστο δυνατό βαθμό».

Το πρώτο δημοκρατικό ενεργειακό καθεστώς

Ο Κέινς έλεγε ότι η αιτία του πλούτου και της φτώχειας των εθνών, το μεγάλο
αντικείμενο όλων των ερευνών στην πολιτική οικονομία, είναι η ενέργεια. Η
σημερινή κοινωνία μας, που οικονομικά και κοινωνικά μοιάζει πλέον με κλεψύδρα,
διοικείται από την κεντρική εξουσία και βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα, έχει
γεννήσει δύο από τα σημαντικότερα προβλήματα που σήμερα την απειλούν άμεσα:
την καταστροφή του περιβάλλοντος και την τρομοκρατία. Πιστεύετε ότι μια
οικονομία υδρογόνου θα οδηγήσει τελικά στην πραγμάτωση της ειρήνης και της
ευημερίας όλου του κόσμου, και μιας αληθινής δημοκρατίας;

«Ναι, ναι, ναι!! Ένα αποκεντρωμένο καθεστώς που βασίζεται στο υδρογόνο ως
μορφή ενέργειας προσφέρει την ελπίδα, τουλάχιστον, της σύνδεσης των μη
συνδεδεμένων και της ενδυνάμωσης των ανίσχυρων. Όταν κάτι τέτοιο συμβεί, θα
μπορέσει, εάν υπάρχει η κατάλληλη θέληση από την ευρεία μεσαία τάξη, να συμβεί
η “επαναπαγκοσμιοποίηση” – αυτήν τη φορά όμως, από τη βάση προς τα επάνω, με
όλους τους ανθρώπους να συμμετέχουν στη διαδικασία. Γιατί, θα αναρωτηθείτε,
και ορθότατα.

Γιατί, αφού το υδρογόνο ως στοιχείο βρίσκεται παντού στην ατμόσφαιρα και είναι
ατελείωτο, εάν δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές – πράγμα πολύ εύκολο και
φθηνό – κάθε άνθρωπος επάνω στη Γη θα μπορέσει να “ενδυναμωθεί” – κάτι που θα
κάνει την ενέργεια υδρογόνου να είναι το πρώτο και αληθινά δημοκρατικό
ενεργειακό καθεστώς στην ιστορία. Έτσι λοιπόν, όταν ο κάθε άνθρωπος ξεχωριστά
μπορεί να γίνει – και θα γίνει – ο ίδιος ο παραγωγός και συνάμα ο καταναλωτής
της ενέργειας που χρειάζεται και δαπανά, για όλες τις λειτουργίες της ζωής και
του επαγγέλματός του, σπάει ο έλεγχος και η ισχύς που μέχρι σήμερα είχαν οι
γιγάντιες εταιρείες ενέργειας στο παρόν και μέλλον του κόσμου.

Τονίζω όμως, ότι έτσι μπορεί να εξελιχθεί ο κόσμος μας την εποχή του
υδρογόνου. Μπορεί και όχι όμως. Αυτό θα πρέπει να το διασφαλίσουν οι
κυβερνήσεις, οι θεσμοί και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις: να μην ξαναπέσει ο
κόσμος μας στα νύχια κάποιας κολοσσιαίας πολυεθνικής επιχείρησης. Αυτή είναι η
ευθύνη, το καθήκον, και ο ρόλος τους».

Ποιος είναι ο Τζέρεμι Ρίφκιν

Γεννήθηκε στην Αμερική, την οποία λατρεύει. Αλλά ελπίζει κυρίως στην
Ευρώπη ότι θα σώσει την ανθρωπότητα.

Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες και
εκτός από μπέστ σέλλερ, έχουν γίνει εγχειρίδια σε πολλά πανεπιστήμια. Πολλά
απ’αυτά, όπως το «Τέλος της Εργασίας», «Ο Αιώνας της Βιοτεχνολογίας», «Η Εποχή
της Πρόσβασης» έχουν συμβάλει στην διαμόρφωση του σύγχρονου παγκόσμιου
διαλόγου για θέματα οικονομίας, βιοτεχνολογίας, γενετικής, και κοινωνιολογίας.

Λειτουργεί ως σύμβουλος πολλών κυβερνήσεων ευρωπαϊκών χωρών και
αμερικανικών ιδρυμάτων.

Ενθουσιάζεται να τσακώνεται σε συνέδρια με τον αγαπημένο φίλο του
Νίκολας Νεγκροπόντε, τον γκουρού του Media Lab του ΜΙΤ, με τον οποίο συμφωνούν
στα στοιχεία, αλλά πάντοτε διαφωνούν στην ερμηνεία τους.

Εκτιμά την συζυγό του που αγωνίζεται ενεργά και με πάθος για την
αναγνώριση των στοιχειωδών δικαιωμάτων της ζωής και της υγείας των ζώων.

INFO

Jeremy Rifkin «The Hydrogen Economy» Polity Press, 2002 Σελ. 304, τιμή: 20 ευρώ