ο υποψήφιος Εξεταστέα ύλη, οι φωτογραφίες και οι λεζάντες τους

Κλωνοποίηση. Μεταλλαγμένα τρόφιμα. DNA. Βιολογικές καλλιέργειες. Ανθρώπινα
όργανα από ζώα. Κληρονομικότητα και γονίδια. Περιβάλλον. Γονότυπος και
φαινότυπος.

Αυτές τις λέξεις θα τις έχετε δει σε εφημερίδες είτε ακούσει στην
τηλεόραση. Είναι έννοιες που απασχολούν πλέον καθημερινά τη σύγχρονη κοινωνία.
Ξέρετε όμως τι σημαίνουν; Σημαίνουν, ότι αν αγαπήσετε τη βιολογία δεν θα σας
βοηθήσει απλώς να περάσετε στα ΑΕΙ και ΤΕΙ, αλλα να κατανοήσετε τον κόσμο γύρω
σας.

Ιδιαίτερα έμπειροι καθηγητές και μια άριστη μαθήτρια αναλύουν τη Βιολογία
της Γ’ Λυκείου μιλώντας στον «Υποψήφιο».

Το βιβλίο βοηθά στην οργάνωση της μελέτης

Η Μαριάννα Καλαϊτζιδάκη, επίκουρος καθηγήτρια Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Οι συγγραφείς της αναμορφωμένης έκδοσης του βιβλίου Βιολογίας γ’ τάξης Γενικής
Παιδείας, κ. Μαριάννα Καλαϊτζιδάκη, επίκουρος καθηγήτρια Βιολογίας στο
Πανεπιστήμιο Κρήτης και Γιώργος Πανταζίδης, ιδιωτικός εκπαιδευτικός,
επισημαίνουν:

«Στο σύντομο χρονικό διάστημα που είχαμε στη διάθεσή μας για τη ριζική
αναμόρφωση του βιβλίου, με τη συνεργασία του Τμήματος Βιολογίας του
Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, καταβάλλαμε κάθε προσπάθεια ώστε να ανταποκρίνεται
στις προδιαγραφές ενός μαθήματος Γενικής Παιδείας το οποίο εξετάζεται
πανελλαδικά. Οι βιολογικές έννοιες παρουσιάζονται με σαφήνεια, με γλώσσα απλή
και κατανοητή. Υπάρχει γραμμική ροή στην ανάπτυξη των εννοιών σε κάθε ενότητα.
Η έκταση των διδακτικών ενοτήτων είναι συμβατή με την ωριαία διδασκαλία. Στο
τέλος κάθε ενότητας υπάρχει κατάλογος με τις βασικές έννοιες (Λέξεις-
Κλειδιά). Το εποπτικό υλικό (φωτογραφίες, σχήματα, διαγράμματα) είναι πλούσιο
και σύγχρονο και υποστηρίζει παιδαγωγικά το κυρίως κείμενο. Η καλή
προετοιμασία παρέχει αίσθημα ασφάλειας στον υποψήφιο και μειώνει το επίπεδο
άγχους για τις εξετάσεις. Δεν πρέπει να στηρίζεται στην απομνημόνευση αλλά
στην κατανόηση των επιστημονικών εννοιών και στην εφαρμογή αυτών των γνώσεων
στην επίλυση προβλημάτων.

Ο Γιώργος Πανταζίδης, ιδιωτικός εκπαιδευτικός, ένας από τους συγγραφείς του βιβλίου Βιολογίας της Γ’ τάξης

Οι ερωτήσεις, οι ασκήσεις και τα προβλήματα του βιβλίου θα δώσουν την ευκαιρία
στους μαθητές να αξιολογήσουν τις γνώσεις τους και να τις εφαρμόσουν σε μια
σειρά περιστάσεων. Τα θέματα των εξετάσεων γίνεται προσπάθεια τελευταία να
είναι κλιμακούμενης δυσκολίας για να είναι δικαιότερη η αξιολόγηση των
μαθητών. Οι ερωτήσεις που τίθενται στις εξετάσεις είναι πολλαπλής επιλογής
(Θέμα 1ο) και ανοικτού τύπου δηλαδή ανάπτυξης (Θέμα 2ο και 3ο). Οι απαντήσεις
τους απαιτούν συνδυαστική σκέψη αφού βρίσκονται διάσπαρτες σε διαφορετικά
σημεία του βιβλίου. Τέλος στο 4ο Θέμα καταβάλλεται προσπάθεια να αξιολογηθεί η
κριτική ικανότητα του μαθητή μέσα στα πλαίσια της εξεταστέας ύλης. Το σχολικό
βιβλίο βοηθά τον μαθητή να οργανώσει τη μελέτη του, να αναπτύξει κριτική
ικανότητα και να εξοικειωθεί με το ύφος και την αντίληψη των θεμάτων των
εξετάσεων – και ιδιαίτερα εκείνων που απαιτούν σχολιασμό διαγραμμάτων που
ταλαιπώρησαν τους μαθητές στις εξετάσεις των δύο τελευταίων ετών – όμως δεν
είναι «μέθοδος άνευ διδασκάλου».

Αντώνης Καστορίνης. Κριτής του βιβλίου Βιολογίας Κατεύθυνσης της Γ’ Λυκείου

Η αλληλεπίδραση με τον εκπαιδευτικό και τους άλλους μαθητές στην τάξη
δημιουργεί το κατάλληλο κλίμα και τις μαθησιακές ευκαιρίες για την κατάκτηση
της γνώσης. Βασικές γνώσεις από την επιστήμη της Βιολογίας είναι απαραίτητες
όχι μόνο για την επιτυχία στις εξετάσεις, αλλά για την υπόλοιπη ζωή. Τα θέματα
που πραγματεύεται, όπως υγεία και ασθένεια, λειτουργία οικοσυστημάτων,
επιδράσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον αποτελούν κρίσιμα ζητήματα της
καθημερινότητάς μας».

Κατεύθυνση

Το βιβλίο Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης έγραψαν οι καθηγητές πανεπιστημίου Β.
Αλεπόρου, Α. Αργυροκαστρίτης, Α. Κομητοπούλου και οι καθηγητές Λυκείου Π.
Πιαλόγλου και Β. Σγουρίτσα. Στην ομάδα κρίσης συμμετείχαν οι Β. Γαλανόπουλος,
Α. Καμπούρη και Α. Καστορίνης, που μιλάει στον «Υποψήφιο».
Υπεύθυνη για το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ήταν η σύμβουλος Β. Περάκη.

«Το βιβλίο αυτό, όταν πρωτοδιδάχθηκε, πριν από τέσσερα χρόνια, προκάλεσε
αίσθηση για το πρωτοποριακό περιεχόμενό του.

Η γνώση της Βιολογίας δεν είναι μόνο απαραίτητο εφόδιο για την πρόσβαση στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αλλά χρήσιμη και στην καθημερινή ζωή. Βοηθάει στην
κατανόηση εννοιών που παρουσιάζονται συχνά στα ΜΜΕ, όπως είναι η γονιδιακή
θεραπεία, η κλωνοποίηση, οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, η σύγκριση
δειγμάτων γενετικού υλικού κ.ά.

Προϋπόθεση για την πλήρη κατανόηση της ύλης είναι να έχουν ήδη διδαχθεί οι
μαθητές της β’ Λυκείου τα κεφάλαια για τη μίτωση και τη μείωση, πράγμα που,
στα περισσότερα σχολεία, δεν γίνεται.

Θα έπρεπε λοιπόν η διδασκαλία να αρχίσει από τις σελίδες 134 – 144 της
Βιολογίας Γενικής Παιδείας β’ Λυκείου. Σωστή μελέτη του μαθήματος σημαίνει
αφενός πλήρη αξιοποίηση του βιβλίου και αφετέρου έγκαιρη ολοκλήρωση της ύλης,
ώστε να εξασφαλιστεί χρόνος για επαναλήψεις. Η αξιοποίηση του βιβλίου πρέπει
να περιλαμβάνει και την επεξεργασία των εικόνων (να τονιστεί ότι οι εικόνες
και οι λεζάντες τους αποτελούν εξεταστέα ύλη) και το παράρτημα “τεχνικές
που χρησιμοποιούνται στη Βιολογία”.

Στο ένθετο αυτό παρουσιάζονται πληροφορίες που αφορούν, μεταξύ άλλων, τον
καρυότυπο, την ιχνηθέτηση και την τεχνική PCR.

Μετά την ολοκλήρωση της διδασκαλίας της ύλης, θα πρότεινα η επανάληψη να
αρχίσει από το κεφ. 5, να συνεχιστεί με τα κεφ. 1, 2 και 6 και να ολοκληρωθεί
με τα 4, 7, 8 και 9.

Πρέπει να προσεχθούν ορισμένοι όροι που εμφανίζονται σε πολλά σημεία του
βιβλίου, όπως ο μετασχηματισμός, ο καρυότυπος, τα επιδιορθωτικά ένζυμα, η
ιχνηθέτηση κ.ά.».

Λάθος η αναζήτηση βιβλίων με «έτοιμες συνταγές» απαντήσεων

Ο κ. Νίκος Τσούλιας, πρόεδρος της ΟΛΜΕ και έμπειρος βιολόγος

Ο κ. Νίκος Τσούλιας είναι ευρύτερα γνωστός ως πρόεδρος της ΟΛΜΕ.
Ταυτόχρονα όμως είναι και έμπειρος βιολόγος.

«Η βιολογία είναι μια δυναμικώς αναπτυσσόμενη, γοητευτική επιστήμη. Η
επιστημονική τεκμηρίωση και η σαφήνεια είναι χαρακτηριστικά της. Στις
εξετάσεις πάντα τίθενται συνδυαστικές ερωτήσεις. Απαιτείται, επομένως, καλή
γνώση όλης της διδακτέας ύλης και οξεία κριτική σκέψη. Ταυτόχρονα, πρέπει να
γνωρίζουμε με καθαρότητα τις έννοιες της επιστημονικής ορολογίας, γιατί συχνά
γίνεται σύγχυση από την έλλειψη αφομοίωσης γνώσεων. Δεν πρέπει να διστάζουμε
να ρωτάμε τους καθηγητές για οποιαδήποτε απορία. Η ημιμάθεια στοιχίζει πολύ –
ιδιαίτερα στις εξετάσεις. Η βιολογία θέλει συστηματικό προσωπικό διάβασμα, με
σημειώσεις και υπογραμμίσεις, με συσχετίσεις και συγκριτικές αναφορές, με
άνεση χρόνου. Δεν έχει κανένα μυστικό, που θα μας το αποκαλύψει δήθεν κάποιο
φροντιστήριο. Η επιλογή των όποιων εξωσχολικών βιβλίων θα πρέπει να γίνεται με
βάση το αναλυτικό πρόγραμμα του σχολείου. Είναι μεγάλο λάθος η αναζήτηση
βιβλίων με “έτοιμες συνταγές” τυποποιημένων απαντήσεων ή βιβλίων με
εξειδικευμένες γνώσεις που δεν αντιστοιχούν στο επίπεδο των γενικών γνώσεων
του Λυκείου.

Οι ασκήσεις έχουν συνήθως “κλειδιά” επιβεβαίωσης της ορθότητας και πρέπει να
τα κατέχουμε. Στις εξετάσεις πάντοτε γράφουμε πρώτα τα θέματα που είναι
μεγαλύτερης ευκολίας ή είμαστε απόλυτα σίγουροι για τις απαντήσεις. Δεν
παρουσιάζουμε επιπλέον στοιχεία, που δεν ζητούνται. Δεν προσθέτουν τίποτα στη
βαθμολογία και μας αφαιρούν πολύτιμο χρόνο.

Κανένα κομμάτι της ύλης δεν είναι ασήμαντο

Η Γεωργία Κουβέλη έγραψε πέρυσι 19,2 στη Βιολογία

Η Γεωργία Κουβέλη, φοιτήτρια σήμερα στο ΕΜΠ, έγραψε πέρυσι 19,2 στη
Βιολογία:

«Πρώτα απ’ όλα είναι απαραίτητο ο μαθητής να προσπαθεί να καταλαβαίνει το
νόημα κάθε κεφαλαίου, κάθε σελίδας που διαβάζει και όχι να αποστηθίζει
κείμενα. Σε περίπτωση που έχει απορίες πρέπει να τις σημειώνει και να ρωτήσει
τους καθηγητές, γιατί στις εξετάσεις μπαίνουν και ερωτήσεις κρίσεως που
απαιτούν πλήρη κατανόηση του μαθήματος. Η Βιολογία δεν πρέπει να διαβάζεται
“παπαγαλία”, ούτε μαθαίνεται σε μία ημέρα. Είναι καλύτερα ο μαθητής να κάνει
συχνές επαναλήψεις (αναγνώσεις) του μαθήματος. Ένα λάθος που συχνά γίνεται
είναι να θεωρούνται κάποια κομμάτια της ύλης ασήμαντα και να παραλείπονται, με
αποτέλεσμα να χάνονται στις εξετάσεις μονάδες από θέματα καθαρά θεωρητικά.
“SOS” θέματα δεν υπάρχουν και δεν πρέπει ο μαθητής να στηρίζεται στις διάφορες
απόψεις σχετικά με αυτά, αλλά να διαβάζει με την ίδια προσοχή όλα τα κεφάλαια
της ύλης. Ειδικά στη Βιολογία κατεύθυνσης τα κεφάλαια είναι αλληλένδετα και αν
δεν έχουν διαβαστεί τα προηγούμενα, είναι δύσκολο να κατανοηθούν τα επόμενα.
Ακόμα και οι αρχικές σελίδες της ύλης που φαίνονται εύκολες δεν πρέπει να
αφήνονται για να διαβαστούν αργότερα, γιατί είναι απαραίτητες για την
κατανόηση των υπολοίπων κεφαλαίων. Τέλος, οι μαθητές προβληματίζονται συχνά
για τις ασκήσεις, κυρίως της κατεύθυνσης. Καλό είναι πέρα από τις ασκήσεις του
σχολικού βιβλίου να λυθούν αρκετές ακόμα, είτε από κάποιο βοήθημα είτε
ασκήσεις που οι περισσότεροι καθηγητές δίνουν επιπλέον».

Προσοχή στις ερωτήσεις συνδυαστικού τύπου

Ο Στέργιος Σαλαμαστράκης, υπεύθυνος βαθμολογητών Βιολογίας

Ο κ. Στέργιος Σαλαμαστράκης, καθηγητής Βιολογίας πάνω από 20 χρόνια –
σήμερα στο 1ο Λύκειο Αχαρνών – είναι και υπεύθυνος βαθμολογητών Βιολογίας.

«Τα κυριότερα σφάλματα που παρατηρούμε στα γραπτά Βιολογίας είναι:

– Έλλειψη ακρίβειας και σαφήνειας στη διατύπωση εννοιών και στην περιγραφή των
διαδικασιών.

– Έλλειψη τάξης και λογικής σειράς.

– Λανθασμένη σειρά των βημάτων στην περιγραφή μιας διαδικασίας.

– Αδυναμία συσχέτισης και συγκέντρωσης διαφορετικών δεδομένων από το βιβλίο,
ώστε να δοθεί ολοκληρωμένη απάντηση σε ερωτήσεις συνδυαστικού τύπου.

– Δυσκολία στην κατανόηση των ερωτήσεων των θεμάτων, με αποτέλεσμα λανθασμένη
ή εκτός θέματος απάντηση.

-Παράλειψη αιτιολόγησης επειδή η απάντηση θεωρείται αυτονόητη, και

-Δυσκολία στον καθορισμό ορίων απάντησης μιας ερώτησης, με αποτέλεσμα να
περιέχει πλεονάζοντα είτε ελλιπή στοιχεία.

Σε ό,τι αφορά τη μελέτη, ένας αποδοτικός τρόπος περιλαμβάνει:

1. Μελέτη όλου του κειμένου χωρίς να υποτιμούνται τμήματα επειδή
εικάζεται ότι περιέχουν στοιχεία δευτερεύουσας σημασίας.

2. Επεξεργασία του κειμένου με πολλές ερωτήσεις και ασκήσεις-προβλήματα
όλων των τύπων.

3. Κωδικοποίηση της γνώσης κατά τη μελέτη, για καλύτερη εμπέδωση.

4. Συχνές επαναλήψεις.

5. Συσχετίσεις των δεδομένων διαφορετικών ενοτήτων, για την απάντηση
ερωτήσεων συνδυαστικού τύπου.

Μάθημα… ζωής

Η υπεύθυνη του τομέα Παιδείας της Πανελλήνιας Ένωσης Βιολόγων κ. Μαρία Μπουγά

Η κ. Μαρία Μπουγά, υπεύθυνη του τομέα Παιδείας της Πανελλήνιας Ένωσης
Βιολόγων, εξηγεί πώς κάποιος μαθητής θα μπορούσε να ενθουσιαστεί με τη
Βιολογία.

«Η απάντηση των υποψηφίων για όλα τα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα είναι
ότι το άμεσο ενδιαφέρον τους είναι να πάρουν υψηλό βαθμό. Άρα, η βασική
παράμετρος για να τους “αρέσει” ένα μάθημα είναι να είναι εύκολο και να
μπαίνουν προσιτά θέματα. Σε ένα λοιπόν τέτοιο πλαίσιο, που ειδικά για τη
Βιολογία δυσκολεύει περισσότερο λόγω της έλλειψης υποδομής (εργαστήρια), του
μικρού αριθμού ωρών που διδάσκεται, της ασυνέχειας στο Πρόγραμμα Σπουδών και
του γεγονότος ότι δεν διδάσκεται πάντα από ειδικούς, είναι δυνατόν να
απαντήσει κανείς σε ένα τέτοιο ερώτημα; Και όμως εάν συνειδητοποιήσουμε ότι,
πέρα από τον ίδιο τον οργανισμό μας, όλα γύρω μας έχουν σχέση με τη Βιολογία,
η απάντηση είναι ότι πρόκειται για εντυπωσιακό μάθημα. Η αλματώδης εξέλιξη τα
τελευταία χρόνια σε πολλούς τομείς της Βιολογίας, την κάνουν αναπόσπαστο
κομμάτι της καθημερινότητάς μας: περιβάλλον, τρόφιμα, φάρμακα κ.λπ. Είναι
ιδιαίτερα ενδιαφέρον και αναγκαίο να μπορούμε να καταλάβουμε και να
ερμηνεύουμε τα φαινόμενα γύρω μας. Μία βασική αρχή ερμηνείας των βιολογικών
φαινομένων είναι το τρίπτυχο: γενότυπος – περιβάλλον – φαινότυπος. Δηλαδή, οι
γενετικές πληροφορίες που φέρει κάθε οργανισμός, η επίδραση του περιβάλλοντος
και τα χαρακτηριστικά που τελικά εμφανίζονται. Σήμερα το 30% των σχολών
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης απαιτούν βιολογικές γνώσεις. Κατακλυζόμαστε
καθημερινά από γεγονότα και πληροφορίες που απαιτούν αυτές τις γνώσεις και ως
υπεύθυνοι πολίτες πρέπει να παίρνουμε θέση στα τεκταινόμενα. Προϋπόθεση για να
τις αποκτήσουμε είναι να μην αντιμετωπίζεται το μάθημα αυτό ως “αγγαρεία”,
αλλά ως πηγή πληροφόρησης για την ίδια μας την επιβίωση. Και το κλειδί για την
απόκτηση αυτών των γνώσεων είναι να θέλουμε και να βοηθηθούμε από τους
διδάσκοντες στο να τις καταλάβουμε και όχι με στείρο τρόπο να τις μαθαίνουμε
απ’ έξω».

* Από παραδρομή, στον προηγούμενο «Υποψήφιο», το όνομα του αριστούχου
στα Μαθηματικά καταγράφηκε ως Δημήτρης Πολύζος, ενώ είναι Δημήτρης
Πουλόπουλος.