Κινηματογραφικό ποίημα ουμανισμού κι ελπίδας

Σκηνή από την ταινία «Ο άνθρωπος χωρίς παρελθόν» του Άκι Καουρισμάκι, που θα προβληθεί την Κυριακή από το Cine Club των «ΝΕΩΝ»

Ένας άγνωστος κατεβαίνει από το τρένο, πέφτει πάνω σε συμμορία του δρόμου,
τραυματίζεται, χάνει τη μνήμη του και στη συνέχεια κάνει παρέα με τα
απομεινάρια της θατσερικής Ευρώπης. Η δεύτερη ευκαιρία, η δεύτερη ζωή, το
κέρδισμα της αξιοπρέπειας, της επιβίωσης και του έρωτα αρχίζουν από το μηδέν.
Οι έσχατοι έσονται πρώτοι. Σας ορκίζομαι. Ποτέ άλλοτε δεν είδα να
περιγράφονται με τόσο ανατριχιαστική αξιοπρέπεια και με τόσο σεβασμό τα
ανθρώπινα «σκουπίδια» της παγκοσμιοποίησης. Το ρομάντζο των δύο φτωχών
εραστών, τα μουσικά στιγμιότυπα και η αλληλεγγύη αυτών των πλασμάτων είναι
ικανά να προκαλέσουν ντροπή ακόμα και τους πετρελαιάδες τού Τέξας. Και αν το
άρωμα της «Αμελί» κέρδισε πέρυσι τον θαυμασμό μας, τούτο εδώ το ποίημα
ουμανισμού και ελπίδας θα κατακτήσει εφέτος τις καρδιές μας.

Το όνομα Άκι Καουρισμάκι δεν λέει απολύτως τίποτα σε κανέναν ανυποψίαστο
θεατή. Μέχρι πρότινος ήταν συλλεκτικό κομμάτι μερικών αδιόρθωτων σινεφίλ. Τα
χαρίσματά του ήταν αναμφισβήτητα και κατοχυρωμένα σε μερικές από τις πιο
πνευματώδεις και ιδιαίτερες παρουσίες της τελευταίας δεκαετίας. Τώρα, όμως,
ξεπέρασε τον εαυτό του. Απλότητα, αφαιρετικότητα, πυκνότητα, χιούμορ,
λαϊκότητα και αισθήματα που κάνουν όλα τα ρομάντζα των τελευταίων χρόνων να
μοιάζουν με γερασμένο σελιλόιντ. Ο απίστευτος αυτός Φινλανδός είναι η ζωντανή
ενσάρκωση των ιστοριών του. Κόντρα σε όλους και σε όλα. Καπνίζει αρειμανίως,
πίνει σαν Σιβηριανός, χλευάζει το χρήμα και τη δόξα σαν τον Άγιο Φραγκίσκο της
Ασίζης και κάνει το δικό του, ως συνεπής παλαιοημερολογίτης τής διεθνούς
κομμουνιστικής… συνωμοσίας. Ladies and gentlemen, ο Άκι Καουρισμάκι, όπως
τον άκουσα πριν από πέντε μήνες στο φεστιβάλ των Καννών:

Τι είναι κινηματογράφος;

«Άρχισε σαν ιστορία μ’ ένα αγόρι, ένα κορίτσι, έναν τοίχο κι έναν προβολέα.
Στη συνέχεια πρώτα έφυγε το κορίτσι, ύστερα το αγόρι, κατόπιν ο τοίχος και στο
τέλος αποχώρησε και ο προβολέας. Τώρα έχουν μείνει σκιές, που κυκλοφορούν στο
χώμα».

Δηλαδή, σκέτη απελπισία…

«Γιατί, εσείς είστε ευτυχισμένος με όσα συμβαίνουν γύρω μας;».

Όμως η ταινία τελειώνει με χάπι εντ!

«Αφού παράδεισος δεν υπάρχει επί της Γης, είπα να τον φέρω στον κινηματογράφο.
Αλλά, για να πω την αλήθεια, το πραγματικό μου κίνητρο ήταν το ταμείο. Η
διαφορά που με χωρίζει από το Χόλιγουντ είναι το χρήμα».

Πόσον καιρό χρειάζεστε για να γράψετε ένα σενάριο;

«Μία εβδομάδα και ούτε. Επειδή σ’ αυτή την ταινία είμαι και παραγωγός,
επιτάχυνα τους χρόνους και το έγραψα μέσα σ’ ένα Σαββατοκύριακο. Μπας, δηλαδή,
και εξοικονομήσω μερικές πενταροδεκάρες».

Και τα γυρίσματα;

«Ούτε τριάντα ημέρες».

Και οι πρόβες;

«Ποιος είπε πως κάνω πρόβες; Κάθε σκηνή μια κι έξω. Μονοκοπανιά. Σαν να πίνω
μια γουλιά βότκα. Κατά τη γνώμη μου, όσο λιγότερα ξέρουν οι ηθοποιοί τόσο το
καλύτερο. Έτσι και τους τσακώσω να κάνουν πρόβες πίσω από την πλάτη μου,
τους… μαστιγώνω!».

Κάπου οι δύο πρωταγωνιστές λένε πως για ν’ αγαπήσεις πρέπει πρώτα ν’
αγαπήσεις τον εαυτό σου.

«Ψέματα; Στη Φινλανδία όποιος μισεί τον εαυτό του μισεί και τον διπλανό του».

Έτσι εξηγείται το γεγονός πως οι ήρωές σας είναι γεμάτοι από αισθήματα;

«Όταν η τσέπη σου είναι γεμάτη και η κοιλιά σου χορτάτη, τότε γίνεσαι
καχύποπτος, μισάνθρωπος και άπληστος. Όποιος δεν έχει τίποτα, δεν έχει να
μοιράσει τίποτα. Οι φτωχοί με τις αξίες και οι κοιλαράδες με το χρήμα».

Κάτι που σας εντυπωσίασε;

«Πως όλα αυτά που βλέπω και ζω είναι μόνο εφιάλτης».

INFO

Η ταινία «Άνθρωπος χωρίς παρελθόν» θα προβληθεί στον κινηματογράφο «Πλάζα»,
την Κυριακή στις 12 το μεσημέρι.