Περισσότερα κεφάλαια για να ανακάμψει η Αργεντινή

Τα πρώτα δείγματα ανάκαμψης της Αργεντινής έχουν αρχίσει να κάνουν την
εμφάνισή τους. Για πολλούς, αυτά που συνέβησαν και αυτά που συμβαίνουν στην
Αργεντινή αποτελούν ένα μυστήριο. Το σύστημα σταθερής ισοτιμίας του πέσο με το
δολάριο υποτίθεται ότι θα έφερνε την καταστροφή. Και την έφερε. Το οικονομικό
προϊόν της Αργεντινής συρρικνώθηκε και η ανεργία αυξήθηκε δραματικά. Ο φόβος
γι’ αυτό το κόστος, σε συνδυασμό με τα πακέτα οικονομικής διάσωσης από το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, έκαναν απρόθυμη την Αργεντινή να εγκαταλείψει το
σύστημα σταθερής ισοτιμίας, παρά το γεγονός ότι ήταν ξεκάθαρο ότι δεν μπορούσε
να διατηρηθεί. Αυτή η εμμονή επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Ωστόσο, αυτό που κατά κύριο λόγο κράτησε την Αργεντινή δεμένη με ένα σύστημα
το οποίο πλέον ήταν άχρηστο, ήταν ο φόβος του υπερπληθωρισμού. Όταν, κατά τη
διάρκεια επίσκεψής μου στο Μπουένος Άιρες, ρώτησα ανθρώπους για τους λόγους
που η χώρα επέμενε σε αυτή την παράλογη οικονομική επιλογή, έπαιρνα μία και
μόνο απάντηση: «Ναι, όταν η Βραζιλία αποδέσμευσε το νόμισμά της, ο πληθωρισμός
παρέμεινε ελεγχόμενος. Ωστόσο, η Βραζιλία είναι Βραζιλία και εμείς είμαστε
Αργεντινή».

Ο φόβος του υπερπληθωρισμού

Ο Joseph Stiglitz είναι Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, έχει διατελέσει επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον και επικεφαλής οικονομολόγος και αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας. Το 2002 του απενεμήθη το βραβείου Νόμπελ Οικονομίας.

Ήταν σχεδόν υπερηφάνεια για τους Αργεντινούς να μην έχουν εμπιστοσύνη στους
θεσμούς τους και στην ικανότητά τους να διαχειρίζονται την οικονομία χωρίς να
έχουν δεμένο το νόμισμά τους με το δολάριο.

Οι φόβοι για υπερπληθωρισμό δεν έχουν ακόμη βγει αληθινοί. Για να είμαστε
ακριβείς, υπάρχει μια λογική αύξηση του πληθωρισμού που σχετίζεται με τις
μεγάλες αυξήσεις των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων, λόγω της μεγάλης
υποτίμησης του πέσο. Ωστόσο, αντί να ακολουθεί συνεχώς ανοδική πορεία, ο
πληθωρισμός φαίνεται να εξασθενεί. Η Αργεντινή φαίνεται να μπαίνει στην ομάδα
των χωρών (Βραζιλία, Κορέα, Ρωσία, Ταϊλάνδη και Ινδονησία) οι οποίες
διαχειρίστηκαν υποτιμήσεις χωρίς να προκαλέσουν υπερπληθωρισμό.

Η ανάκαμψη δεν είναι έκπληξη

Για έναν οικονομολόγο, η ανάκαμψη της Αργεντινής δεν αποτελεί έκπληξη. Η
υποτίμηση ενεργοποιεί πολλές δυνάμεις εξισορρόπησης. Οι εξαγωγές γίνονται
φθηνότερες και τα έσοδα από τις εξαγωγές (όταν αποτιμώνται σε πέσο) έχουν
σημειώσει θεαματική αύξηση. Ο τουρισμός και άλλοι σχετιζόμενοι με αυτόν κλάδοι
της οικονομίας αναπτύσσονται ταχύτατα. Η υποκατάσταση των εισαγωγών συμβαίνει
μπροστά στα μάτια των Αργεντινών: τα καταστήματα που έως πέρυσι πωλούσαν μόνο
εισαγόμενα ρούχα, τώρα πωλούν ρούχα μόνο εγχώριας παραγωγής.

Όπως στην Ανατολική Ασία, μετά την κρίση του 1998, αυτό που εμποδίζει την
ανάπτυξη είναι η έλλειψη ρευστού. Η ξένη ιδιοκτησία των τραπεζών υποτίθεται
ότι θα εξασφάλιζε τη σταθερότητά τους. Αναμενόταν ότι οι ξένες τράπεζες θα
έσπευδαν να διασώσουν τις θυγατρικές τους στην Αργεντινή αν οι τελευταίες
χρειάζονταν χρήμα. Οι καταθέσεις σε υποκαταστήματα αμερικανικών τραπεζών στο
Μπουένος Άιρες υποτίθεται ότι θα ήταν τόσο ασφαλείς όσο οι καταθέσεις στο
Μαϊάμι. Δυστυχώς, οι καταθέτες στην Αργεντινή έζησαν κάτι εντελώς διαφορετικό.
Από την άλλη, οι ξένες τράπεζες δεν μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκή πίστωση σε
μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της Αργεντινής. Αυτή η έλλειψη πιστώσεων
συμπιέζει την ανάπτυξη, η οποία προκάλεσε τα οικονομικά προβλήματα της χώρας.
Και τώρα η πίστωση έχει σχεδόν στεγνώσει.

Δυσπιστία για τράπεζες

Οι κάτοικοι της Αργεντινής έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις τράπεζες της χώρας τους. (Στιγμιότυπο από καταθέτες που κάνουν ουρές στις τράπεζες για να πάρουν τα χρήματά τους)

Για να είμαστε ακριβείς, ορισμένες εγχώριες τράπεζες εξακολουθούν να
προσφέρουν δάνεια. Ωστόσο, για να διατηρηθεί η ανάκαμψη η πίστωση πρέπει να
διευρυνθεί, είτε μέσω της δημιουργίας νέων πιστωτικών ιδρυμάτων είτε με την
επέκταση των υφισταμένων. Σε αυτό το σημείο, οι συνεταιριστικές τράπεζες
παροχής δανείων είναι σημαντικές, καθώς ο παραδοσιακός τραπεζικός τομέας της
Αργεντινής δεν έχει την εμπιστοσύνη των κατοίκων της χώρας. Η αναγέννηση της
πίστωσης προς το εμπόριο είναι επίσης επιτακτική ανάγκη – η σημασία της
αναγνωρίστηκε κατά τη διάρκεια της ασιατικής κρίσης, όπου η Ιαπωνία παρείχε
στους γείτονές της 30 δισεκατομμύρια δολάρια προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το
εμπόριο και να μπουν και πάλι σε λειτουργία οι οικονομίες τους.

Η κεντρική ιδέα είναι πολύ απλή: Οι πραγματικοί πόροι της Αργεντινής, οι
άνθρωποί της με τις πολύτιμες δεξιότητές τους, η γόνιμη γη της και τα
κεφαλαιουχικά αγαθά της παραμένουν. Αυτό που χρειάζεται η οικονομία είναι
επαναδραστηριοποίηση και η κυβέρνηση πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτό το
καθήκον. Αν ο ιδιωτικός τομέας δεν μπορεί από μόνος του να βελτιώσει το ύψος
των παρεχόμενων πιστώσεων και κανείς γείτονας δεν μπορεί να βοηθήσει, (όπως η
Ιαπωνία έκανε στην ασιατική κρίση), η κυβέρνηση πρέπει να αναλάβει έναν
περισσότερο ενεργό ρόλο στην αναδιάρθρωση των πιστωτικών ιδρυμάτων όπως και
στη δημιουργία νέων.

Μήπως η εμπλοκή της κυβέρνησης στην αύξηση της ροής των πιστώσεων θα ανεβάσει
τον πληθωρισμό σε επικίνδυνα επίπεδα; Η διαχείριση της πίστωσης προκειμένου να
αυξηθεί η προσφορά αγαθών, δεν είναι κατ’ ανάγκη πληθωριστική. Αντίθετα, η
αύξηση της προσφοράς εγχώριων παραγόμενων προϊόντων μπορεί να είναι ένα
αποτελεσματικό όπλο εναντίον του πληθωρισμού. Η σωστή διαχείριση, με το
διαχωρισμό των δημοσίων δαπανών για την παροχή κεφαλαίων στις τράπεζες από τις
τυπικές δημόσιες δαπάνες, όπως αυτές που χρειάζονται για να λειτουργήσουν τα
νοσοκομεία και τα σχολεία, θα κάνει ξεκάθαρο ότι αυτές οι δαπάνες δεν είναι
από μόνες τους πληθωριστικές.

Σε μια οικονομία με μεγάλα προβλήματα, με την υποεκμετάλλευση των πόρων της
και τη μαζική έλλειψη πίστωσης, μια λογική πιστωτική επέκταση δεν θα οδηγήσει
σε υψηλότερο πληθωρισμό.

Λάθος η εμπιστοσύνη στο ΔΝΤ

Η επικέντρωση στην επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας δείχνει ξεκάθαρα γιατί
η εστίαση στην οικονομική βοήθεια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είναι
λανθασμένη. Η πίστωση του ΔΝΤ θα χρησιμοποιηθεί για να αποπληρωθεί το ΔΝΤ, και
όχι για να επαναδραστηριοποιηθεί η οικονομία. Ας υποθέσουμε ότι η πίστωση του
ΔΝΤ θα «αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη» στην οικονομία. Αλλά το κατά πόσο θα το
κάνει αυτό εξαρτάται από τις συνθήκες στις οποίες εφαρμόζεται. Αν το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο επιβάλει δημοσιονομικό περιορισμό ή μια λανθασμένη
στρατηγική για την αναδιάρθρωση του χρηματοπιστωτικού τομέα (όπως έκανε στην
Ινδονησία), τότε η οικονομία θα εξασθενήσει και θα οδηγηθεί σε περαιτέρω
μείωση της εμπιστοσύνης.

Αν, από την άλλη, η πίστωση του ΔΝΤ δίδεται με λογικούς όρους, θα βοηθήσει
πραγματικά. Δεν θα είναι όμως πανάκεια. Πράγματι η πίστωση του ΔΝΤ θα κάνει
ελάχιστα για την επίλυση βασικών οικονομικών ζητημάτων. Βοηθά βέβαια στο βαθμό
που απελευθερώνει κεφάλαια από διεθνείς πηγές και αυτά τα κεφάλαια
χρησιμοποιούνται για να επαναδραστηριοποιήσουν την οικονομία.

Η πραγματική βοήθεια

Η διεθνής κοινότητα μπορεί να βοηθήσει την Αργεντινή με το άνοιγμα των θυρών
της για τα προϊόντα της, παίρνοντας σοβαρά τη ρητορική περί ελεύθερου εμπορίου
και αναγνωρίζοντας ότι το εμπόριο μπορεί να είναι ένα σημαντικό εργαλείο όχι
μόνο για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, αλλά και για οικονομική ανάκαμψη. Οι εξαγωγές
θα βοηθήσουν στην επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας της Αργεντινής, ενώ οι
καταναλωτές στην Ευρώπη και την Αμερική θα ωφεληθούν από υψηλής ποιότητας
προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές. Αυτός είναι ένας τρόπος για να δουλέψει η
παγκοσμιοποίηση προς όφελος αυτών που έχουν πραγματικά ανάγκη.

(c) Project Syndicate, Σεπτέμβριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σ. Δημητρέλης, Γ. Κανελλόπουλος