Ελεύθερη η αγορά, αλλά για τους κερδοσκόπους

Το πρόβλημα με τον πληθωρισμό στην Ελλάδα είναι η δυνατότητα που εξακολουθούν
να έχουν κυκλώματα και μεμονωμένοι επιχειρηματίες και επαγγελματίες να
κερδοσκοπούν με οποιαδήποτε εξωγενή αφορμή, όπως το ευρώ ή η αύξηση της τιμής
του πετρελαίου, σε πείσμα των υποτιθέμενων κανόνων ανταγωνισμού.

Το τέρας του πληθωρισμού, που γνωρίσαμε στους χαλεπούς καιρούς της δεκαετίας
του 1980, όταν έφτανε στο σημείο να εξανεμίζει μέσα σε έναν χρόνο το ένα
τέταρτο του εισοδήματός μας, δεν είναι ασφαλώς συγκρίσιμο με το σημερινό.

Ούτε όμως και η σημερινή οικονομία της Ελλάδας συγκρίνεται με εκείνη των
μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων και των υποτιμήσεων του εθνικού νομίσματος.
Σήμερα, το κοινό νόμισμα επιβάλει χαμηλά επίπεδα πληθωρισμού για να βρίσκουν
αγοραστές στις ευρωπαϊκές αγορές τα ελληνικά προϊόντα της, αλλά και για να μην
εξανεμίζονται οι χαμηλές αυξήσεις στους μισθούς – που επίσης δεν συγκρίνονται
με τη δεκαετία του 1980.

Τα καύσιμα, ο πληθωρισμός

Κατ’ αναλογία, το πρόβλημα είναι όχι ίσως εξίσου, αλλά ήδη αρκετά σοβαρό. Όπως
έδειξαν, βέβαια, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας για τον
Αύγουστο του 2001 όλη η Ευρώπη επηρεάστηκε από την αύξηση της τιμής των
καυσίμων, με αποτέλεσμα ο πληθωρισμός να ανέβει στο 2,1%. Αυτό, όμως, δεν
είναι διόλου καθησυχαστικό για την Ελλάδα, η οποία βιώνει πολύ εντονότερα τα
πληθωριστικά φαινόμενα, με αποτέλεσμα να ακολουθεί πορεία απόκλισης από τους
εταίρους της. Συγκεκριμένα, με το 3,5%, η Ελλάδα βρίσκεται στο διπλάσιο σχεδόν
επίπεδο του μέσου όρου, χάνοντας συνεχώς ανταγωνιστικότητα. Και αυτό σημαίνει
ότι υπονομεύει σήμερα τις εξαγωγές και τον τουρισμό της και αύριο τις ίδιες
τις θέσεις εργασίας των απασχολουμένων στους κλάδους αυτούς.

Ο πληθωρισμός, επομένως, επανήλθε ως «τέρας», έστω και με μικρότερα δόντια από
ό,τι προ εικοσαετίας και χρειάζεται συστηματική αντιμετώπιση.

Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει πρώτη η κυβέρνηση να κάνει μια ειλικρινή
αξιολόγηση των αιτιών που προκαλούν το πρόβλημα. Τα καύσιμα είναι ασφαλώς μια
βασική αιτία, αλλά όπως φαίνεται και από τη σύγκριση με τις άλλες ευρωπαϊκές
χώρες δεν δικαιολογεί από μόνη της το άλμα στο 3,5%.

Οι αυθαίρετες αυξήσεις

Αυτοί που γνωρίζουν την εικόνα της ελληνικής αγοράς και παρακολουθούν χρόνια
την εξέλιξη των τιμών υποστηρίζουν ότι αυτό που έγινε ήταν ότι ορισμένοι
επικαλέσθηκαν δήθεν την αύξηση της τιμής του αργού, για να προχωρήσουν σε
αυθαίρετες αυξήσεις των τιμών των προϊόντων τους, πέρα από κάθε επιβάρυνση
κόστους που ίσως είχαν. Αυτό είναι που πρέπει να διερευνήσουν, επομένως, οι
αρχές του ανταγωνισμού, όπως επίσης και να προχωρήσουν στη συνέχεια σε κάποια
μορφής καταγγελία του φαινομένου, όπου επιβεβαιωθεί.

Οφείλει, επίσης, η πολιτεία να διασφαλίσει επιτέλους τη δυνατότητα να φθάνουν
σε προσιτές τιμές στο τραπέζι του καταναλωτή τα είδη πρώτης ανάγκης, όπως
είναι τα τρόφιμα, όχι παρεμβαίνοντας με διατιμήσεις, αλλά επιβάλλοντας τους
κανόνες του ανταγωνισμού. Αν οι ντομάτες μπορούν να βρεθούν φθηνότερες στις
αγορές της Ευρώπης, ας παρέμβει επιτέλους, ώστε να γίνουν ελεύθερα εισαγωγές
και όχι με τα γνωστά κυκλώματα που τις εμποδίζουν.

Αναγκαίες οι παρεμβάσεις

Παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν ασφαλώς και στον τομέα των υπηρεσιών, ο οποίος
έχει οργιάσει στις αυξήσεις. Γεγονός, βεβαίως, είναι ότι η κυβέρνηση έχει
περιορισμένα περιθώρια να συγκρατήσει τις αμοιβές των γιατρών ή τα τιμολόγια
των εστιατορίων. Σ’ αυτό πρέπει ο ίδιος ο πολίτης να πάρει πρωτοβουλίες και να
μην καταβάλει αδιαμαρτύρητα ότι ποσό τού ζητηθεί. Αλλά υπάρχουν και τομείς ή
επαγγέλματα, όπως τα πάρκινγκ, όπου η νομοθεσία προβλέπει κανόνες π.χ. για
χρονοχρέωση, οι οποίοι δεν τηρούνται. Εκεί δεν αρκεί να παρέμβει, όπως ήδη
έκανε με τα πάρκινγκ, αλλά να συστηματοποιήσει τους ελέγχους της, για να μην
ενσωματώσουν οι εν λόγω επιχειρηματίες το πρόστιμο στο κόστος τους και
συνεχίσουν την ίδια πρακτική.

Εκτός από το πετρέλαιο, προσφιλής στόχος που ενοχοποιήθηκε για την ακρίβεια
υπήρξε και το ευρώ. Αλλά τι σημαίνει φταίει το ευρώ; Στην πραγματικότητα
σημαίνει ότι κάποιοι ασυνείδητοι επιχειρηματίες και έμποροι εκμεταλλεύθηκαν τη
δυσκολία του κόσμου να υπολογίζει την αξία των προϊόντων με το νέο νόμισμα και
αύξησαν τις τιμές τους. Πιθανότατα οι ίδιοι θα έκαναν κάποιες, έστω μικρότερες
αυξήσεις και χωρίς το ευρώ. Αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι και
πάλι βρέθηκε ένας μεγάλος αριθμός επιχειρηματιών και επαγγελματιών που
εκμεταλλεύθηκε ένα εξωγενές γεγονός – την εισαγωγή του ευρώ ή την άνοδο της
τιμής των καυσίμων – για να κερδοσκοπήσει.

Η απαξίωση του ευρώ

Το ευρώ, βεβαίως, προκάλεσε και άλλες παρενέργειες στους Έλληνες, που δεν ήταν
εξοικειωμένοι με την έννοια των υποδιαιρέσεων του νομίσματός τους. Πολλοί
εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα κέρματα των λεπτών – ακόμη και του ενός και
των δύο ευρώ – ως «ψιλά», που σπαταλώνται ασυλλόγιστα σε ρέστα και σε
πουρμπουάρ. Αλλά αυτή θα μπορούσε να είναι απλώς μια παιδική ασθένεια του νέου
νομίσματος, που θα περάσει χωρίς να αφήσει σημάδια.

Η δυνατότητα, όμως, που έχουν κάποιοι να κερδοσκοπούν, κάθε φορά που δίνεται η
παραμικρή αφορμή, είναι πηγή ανησυχίας. Γιατί αυτή μπορεί να εγκαθιδρύσει έναν
υψηλό πληθωρισμό στην Ελλάδα, ο οποίος θα τροφοδοτείται στη συνέχεια από
δικαιολογημένα αιτήματα για υψηλές αυξήσεις στους μισθούς.

Μ’ αυτή την έννοια τα μέτρα που ανακοίνωσε προχθές η κυβέρνηση δεν θα φέρουν
αποτέλεσμα, αν δεν επεκταθούν σε τομείς πέρα από τα αγροτικά προϊόντα και –
κυρίως – αν δεν εφαρμοσθούν συστηματικά, για μεγάλο χρονικό διάστημα, με
αυστηρότητα και με μηχανισμούς επαλήθευσης της εφαρμογής τους.