Διαμάχη για τον θεσμό των λαϊκών δικαστών

Η νέα απόφαση για τον Αβραάμ Λεσπέρογλου, με το οριακό 4-3 που στηρίζεται
στις ψήφους των ενόρκων, επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαμάχη για τον θεσμό των
λαϊκών δικαστών.

Αβραάμ Λεσπέρογλου. Με την οριακή πλειοψηφία των ενόρκων αθωώθηκε ο κατηγορούμενος, ο οποίος άκουσε συγκινημένος την ετυμηγορία του δικαστηρίου, υψώνοντας και τις γροθιές του προς τους φίλους του που τον χειροκρότησαν

Ήδη, ο θεσμός έχει συρρικνωθεί, αφού στο εξής κάθε υπόθεση που αναφέρεται στην
οργανωμένη εγκληματικότητα ή στην τρομοκρατία θα εκδικάζεται από αμιγή
δικαστήρια τακτικών δικαστών. Ενόρκους θα συναντάμε πλέον μόνον στα σοβαρά
εγκλήματα κατά της ζωής (ανθρωποκτονίες, βιασμοί κ.ά.) που εντάσσονται όμως
στο πεδίο της κοινής εγκληματικότητας, αλλά σε κάθε οριακή απόφαση και γι’
αυτές τις υποθέσεις είναι βέβαιο ότι τα ερωτήματα για τον θεσμό των ενόρκων θα
κυριαρχούν στην επικαιρότητα. Οι απόψεις για το ζήτημα εξακολουθούν να
συγκρούονται, όπως προκύπτει από τις θέσεις που διατυπώνουν σήμερα στα «ΝΕΑ» ο
πρόεδρος του ΔΣΑ κ. Δημ. Παξινός, ο πρόεδρος της Ένωσης Εισαγγελέων κ. Βασ.
Μαρκής, οι βουλευτές κ.κ. Μιλτ. Παπαϊωάννου (ΠΑΣΟΚ) και Παν. Λαφαζάνης (ΣΥΝ)
και ο καθηγητής Εγκληματολογίας κ. Ι. Πανούσης.

Ένορκοι σε κάθε περίπτωση

Μ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ βουλευτής, πρ. υπουργός

Η ελληνική νομοθεσία, σε συνέπεια με τη συνταγματική επιταγή, έχει αναζητήσει
και έχει βρει τη χρυσή τομή στο θεσμό των ενόρκων. Είναι αυτονόητο ότι στις
περιπτώσεις του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας οι κατ’ επάγγελμα
δικαστές μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στην άσκηση της υψηλής λειτουργίας
που είναι η απονομή της δικαιοσύνης. Αυτό καταγράφεται και από τη διεθνή
εμπειρία, αφού οι δικαστές-λαϊκά μέλη είναι φυσικό να υποκύπτουν σε άμεσες ή
έμμεσες πιέσεις και εκβιασμούς από ανθρώπους ή το κλίμα φοβίας που από τη φύση
μιας υπόθεσης μπορεί να δημιουργείται.

Πολλοί, μεταξύ των οποίων κι εγώ αν θέλετε, θα προτιμούσαν σε όλες τις
περιπτώσεις να υπάρχουν ένορκοι, αλλά η ίδια η εξέλιξη της ζωής και η μορφή
που έχει πάρει σήμερα το οργανωμένο έγκλημα δυστυχώς δεν το επιτρέπουν. Εκείνο
που τελικά απαιτείται σε αυτές τις περιπτώσεις είναι οι όποιοι δικαστές να
ανταποκρίνονται με υψηλό αίσθημα ευθύνης στην αποστολή τους.

Δεν έχουν πια λόγο ύπαρξης

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΑΡΚΗΣ πρόεδρος της Ένωσης Εισαγγελέων

Πέραν και ανεξάρτητα από συγκεκριμένες υποθέσεις που αντιμετωπίστηκαν από την
ελληνική δικαιοσύνη, πάντα υποστήριζα ότι ο θεσμός των ενόρκων δεν έχει να
προσφέρει κάτι θετικό στη λειτουργία της ποινικής δικαιοσύνης.

Οι ένορκοι είχαν λόγο ύπαρξης όταν υπήρχε ένα διαφορετικό μοντέλο δικαστή, του
ανθρώπου δηλαδή που απομονωμένος στο γραφείο του απησχολείτο μόνον με τις
δικογραφίες του, αδιαφορώντας για το τι γίνεται στην κοινωνία. Αυτός ο
δικαστής δεν υπάρχει πλέον. Οι σύγχρονοι δικαστικοί λειτουργοί έχουν ανοικτά
τα μάτια τους προς την κοινωνία και μετέχουν ενεργά σε όλες τις κοινωνικές
διεργασίες. Ως εκ τούτου, το επιχείρημα που ακουγόταν παλαιότερα και
επαναλαμβάνεται από ορισμένες πλευρές και σήμερα, ότι ο ένορκος «φέρνει σε
έναν χώρο στεγνό από αισθήματα τη δροσιά της κοινωνίας», δεν έχει πλέον βάση.

Αντίθετα, εκείνο που φέρνει στο χώρο της δικαιοσύνης – και μάλιστα σε σοβαρές
υποθέσεις – είναι την απειρία του, τις ενδεχόμενες προσωπικές προκαταλήψεις
του και τον εύκολο επηρεασμό από συναισθήματα. Πάντα υποστήριζα ότι κανένα από
αυτά τα τρία στοιχεία δεν βοηθάει για την ορθή, χωρίς προκαταλήψεις και
στηριζόμενη στη λογική, αντιμετώπιση μιας υπόθεσης.

Εγγύηση ο συνδυασμός

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΟΥΣΗΣ καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η απονομή της δικαιοσύνης εκτός των άλλων παραμέτρων (θεσμικών, πολιτικών,
δικονομικών) δεν παύει να είναι και μια ανθρώπινη κρίση για μια ανθρώπινη
υπόθεση.

Με την έννοια αυτή κάθε άνθρωπος μπορεί να αξιολογήσει τον απαξιωτικό ή μη
χαρακτήρα της πράξης ενός συνανθρώπου του, να αντιληφθεί τα κίνητρα και την
ψυχοσύνθεσή του, να εκτιμήσει την κρίσιμη κατάσταση, τον ρόλο των
πρωταγωνιστών και την ευθύνη ενός εκάστου.

Οι ένορκοι, οι λαϊκοί δικαστές, όχι μόνο βρίσκονται πολύ εγγύτερα στην
ουσιαστική αλήθεια, αλλά και εκφράζουν το περί δικαίου αίσθημα του λαού,
ευμετάβλητης πλην μη ευκαταφρόνητης πτυχής της δικαιοσύνης.

Ο συνδυασμός τακτικών δικαστών και ενόρκων συνιστά την καλύτερη εγγύηση ότι θα
αποδοθεί δίκαιη και ανθρώπινη δικαιοσύνη. Ακόμα κι αν ορισμένοι επικαλούνται
την ψυχολογική επίδραση των ΜΜΕ ή κοινωνικών στερεοτύπων στην κρίση των
ενόρκων ή τη σχέση εξάρτησης «εξουσίας – δικαστών» πρέπει να δεχθούμε ότι ούτε
σύμπας ο ελληνικός λαός μπορεί να θεωρηθεί ύποπτος «φόβου», ούτε σύμπαν το
δικαστικό σώμα ύποπτο «συναλλαγών».

Άρα, εμπιστοσύνη στους θεσμούς της συμμετοχής και της διαφάνειας και αποφυγή
της υιοθέτησης οιονεί-στρατοδικείων ή ηλεκτρονικών μηχανών κατασκευής ενόχων.

Στο όνομα της παγκοσμιοποίησης της πάταξης της τρομοκρατίας και του
οργανωμένου εγκλήματος δεν δικαιούμαστε να θυσιάζουμε τις πανανθρώπινες αξίες
του δικαίου και των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου.

Να κυριαρχεί η εμπειρία του δικαστή

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΞΙΝΟΣ πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας

Ο θεσμός των ενόρκων προβλέπεται από το Σύνταγμα τής χώρα μας και σε καμία
περίπτωση δεν μπορεί να τεθεί ζήτημα πλήρους κατάργησής του. Σήμερα, ωστόσο,
πρέπει να παρατηρήσουμε ότι έχει περιοριστεί σημαντικά, καθώς – ύστερα και από
τον πρόσφατο νόμο για το οργανωμένο έγκλημα – λαϊκοί δικαστές συμμετέχουν
μόνον στην εκδίκαση συγκεκριμένης κατηγορίας ποινικών αδικημάτων
(ανθρωποκτονιών, βιασμών κ.ά.). Ξεπερνώντας τις όποιες ενστάσεις υπάρχουν,
πρέπει να τονιστεί ότι ο θεσμός των ενόρκων αποτελεί μία κατάκτηση των
σύγχρονων κοινωνιών, η καταγωγή της οποίας ανάγεται στα χρόνια του Διαφωτισμού
και της Γαλλικής Επανάστασης. Στο πρόσωπο του λαϊκού δικαστή αποτυπώνεται η
αίσθηση συμμετοχής του λαού στη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης.

Ωστόσο, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι παρατηρείται μία αδυναμία που έγκειται
στο γεγονός ότι οι ένορκοι είναι άπειροι και ευάλωτοι σε συναισθηματισμούς και
σε άλλου είδους επιρροές. Και σε αυτά τα στοιχεία μπορεί να αποδώσει κανείς τη
συνήθη διάσταση μεταξύ τακτικών και λαϊκών δικαστών. Θεωρητικά, ο ένορκος
μπορεί ευκολότερα να επηρεαστεί από κριτήρια (όπως, για παράδειγμα, η ευρεία
δημοσιότητα γύρω από τη δίκη), τα οποία δεν έχουν σχέση με τα αποδεικτικά
στοιχεία μιας υπόθεσης. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, η θέση των ενόρκων, που
θεωρητικά εκπροσωπούν την κοινή γνώμη, προκαλεί το κοινό αίσθημα. Εν
κατακλείδι, ο θεσμός των ενόρκων πρέπει να υπάρχει, σύμφωνα και με τις
συνταγματικές επιταγές, αλλά σε συγκεκριμένες υποθέσεις είναι φανερό ότι
πρέπει να κυριαρχεί η εμπειρία και η κατάρτιση του τακτικού δικαστή. Και στη
χώρα μας, οι δικαστικοί λειτουργοί είναι δεδομένο ότι δεν εκπροσωπούν μια
«ελίτ», ούτε έχουν ελιτίστικη αντίληψη για την απονομή της δικαιοσύνη, καθώς
προέρχονται από όλα τα κοινωνικά στρώματα.

Ενδυναμώνουν το κύρος της Δικαιοσύνης

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ βουλευτής Συνασπισμού (μάρτυρας υπεράσπισης στη δίκη
Λεσπέρογλου)

Η νέα απόφαση του δικαστηρίου για τον κ. Λεσπέρογλου, μέσα στο κλίμα
«τρομοϋστερίας» που έγινε η δίκη, ενδυναμώνει το κύρος, την αξιοπιστία και την
αμεροληψία της δικαιοσύνης. Ο θεσμός των ενόρκων αποτελεί μια μεγάλη
δημοκρατική και λαϊκή κατάκτηση στη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης. Οι
ένορκοι δεν είναι μειωμένης αξιοπιστίας δικαστές, ούτε η δικαστική κρίση τους
είναι υποδεέστερης σημασίας έναντι των τακτικών δικαστών. Δεν είναι το
ενοχλητικό και ελαττωματικό στοιχείο μιας δίκης. Διότι οι ένορκοι είναι αυτοί
που φέρνουν, κατά τεκμήριο, μέσα στο δικαστήριο και στις αποφάσεις του, τη
βούληση της κοινής γνώμης, την κρίση της κοινωνίας.

Χωρίς αυτή την κρίση, η απονομή της δικαιοσύνης είναι λειψή και αποκτά άλλα
επαγγελματικά και καθεστωτικά χαρακτηριστικά. Γι’ αυτό οι διατάξεις του
«αντιτρομοκρατικού» νόμου, στη βάση των οποίων καταργούνται οι ένορκοι κατά
την εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων, αποτελεί ένα μεγάλο πλήγμα στη δικαιοσύνη
και στη δημοκρατία, της οποίας ο θεσμός της δικαιοσύνης είναι κεντρικό
στοιχείο. Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για απονομή της δικαιοσύνης αποβάλλοντας
από τη δικαστική έδρα το λαϊκό στοιχείο, το οποίο φέρνει στις αποφάσεις το
κοινό περί δικαίου αίσθημα, συχνά με πολύ πιο ουσιαστικό τρόπο από τη «νομική
στρέβλωση» των τακτικών δικαστών. Ας μην ξεχνάμε ότι στα αμερικανικά
δικαστήρια η δικαιοσύνη απονέμεται αποκλειστικά από ενόρκους, ακόμα και σε
αστικές υποθέσεις.