Η χαμένη ευκαιρία τού 4%

Ο προϋπολογισμός του 2003, όπως και όλη η οικονομική πολιτική, επαναπαύεται
στις δάφνες των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης, σαν να μην έχει ανάγκη η ελληνική
οικονομία από άλλες ριζικές παρεμβάσεις.

Λίγοι έχουν συνειδητοποιήσει τη μεγάλη τύχη που έχει η χώρα μας να
αναπτύσσεται με σχεδόν τετραπλάσιο ρυθμό από τον μέσο ευρωπαϊκό. Το κακό,
όμως, είναι ότι ούτε και αυτοί που το έχουν συνειδητοποιήσει, όπως είναι κατά
τεκμήριο τα στελέχη του οικονομικού επιτελείου, δεν το εκμεταλλεύονται για να
προωθήσουν τις απαραίτητες τομές στην οικονομία, όπως δείχνει η πορεία
σύνταξης του προϋπολογισμού του 2003.

Η Ελλάδα δεν θα είναι για πάντα η εξαίρεση στον ευρωπαϊκό κανόνα του ρυθμού
οικονομικής ανάπτυξης. Σήμερα έχει καταφέρει να αυξάνει το ΑΕΠ της με ρυθμό
κοντά στο 4% τον χρόνο (3,8% προβλέπει η κυβέρνηση για φέτος και 4,1% για τον
επόμενο χρόνο), όταν η υπόλοιπη Ευρώπη, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία,
κυμαίνεται κατά μέσον όρο σε επίπεδο κάτω από 1%. Οι λόγοι, όμως, για τους
οποίους συμβαίνει αυτό δεν είναι αμετάβλητοι. Η Ολυμπιάδα, για παράδειγμα, η
οποία ασφαλώς τροφοδοτεί εν μέρει το ΑΕΠ, αλλά και συντηρεί ένα γενικότερο
ευνοϊκό επενδυτικό κλίμα, θα τελειώσει το 2004. Το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης,
που είναι η ατμομηχανή της ελληνικής ανάπτυξης εδώ και πάνω από 10 χρόνια, θα
διακοπεί και αυτό το 2007, ενώ εν τω μεταξύ δεν αποκλείονται περικοπές των
προβλεπόμενων πόρων αν η χώρα μας δεν έχει καλές επιδόσεις στην εκτέλεση των
έργων. Αλλά και το διεθνές περιβάλλον μπορεί να επιδεινωθεί περισσότερο,
επηρεάζοντας ανάλογα την ελληνική οικονομία.

Μαξιλάρι ασφαλείας

Είναι, επομένως, πολύ πιθανόν να βρίσκεται η Ελλάδα σε λίγα χρόνια πολύ πιο
κοντά στα μέσα ευρωπαϊκά επίπεδα ανάπτυξης ή και κάτω από αυτά, όπως συμβαίνει
σήμερα με την Πορτογαλία. Το πρώην παιδί-θαύμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παλεύει
σήμερα με έναν ρυθμό ανάπτυξης μόλις 0,6% να περιορίσει το έλλειμμά της που
έχει φτάσει το 4,1%. Η θέση της είναι πραγματικά πολύ δύσκολη και η επίπληξη
(σύσταση, κατά την κοινοτική ορολογία) από την Ευρωπαϊκή Ένωση αναπόφευκτη.

Ακόμη κι αν δεν κατρακυλήσει στο επίπεδο της Πορτογαλίας ωστόσο, η Ελλάδα
σίγουρα θα χρειασθεί ένα μαξιλάρι ασφαλείας για τις λιγότερο ρόδινες μέρες,
από πλευράς ανάπτυξης, που σίγουρα θα έρθουν. Και η κατάλληλη ώρα για να
προετοιμασθεί για το δυσκολότερο αύριο είναι το σήμερα.

Σήμερα, που κινείται άνετα στο επίπεδο του 4%, που παρουσιάζει πλεονασματικό
προϋπολογισμό, που καταφέρνει να εμφανίζει κάποια μικρή έστω υποχώρηση της
ανεργίας, θα έπρεπε να προχωρήσει σε τομές στην οικονομική της πολιτική.
Τομές, που θα έβαζαν τις βάσεις του συνολικού εκσυγχρονισμού της οικονομίας
και θα της επέτρεπαν να «πέσει στα μαλακά» σε μια πιθανή δυσμενέστερη συγκυρία
αύριο.

Διασφάλιση σταθερότητας

Το πρώτο που θα έπρεπε να γίνει θα ήταν η διασφάλιση της μακροοικονομικής
σταθερότητας, έτσι ώστε να μειωθεί ριζικά το δημόσιο χρέος, που αποτελεί πάντα
μια βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας., Όμως, αντί γι’ αυτό, η κυβέρνηση
υποχρεώνεται σε αναθεώρηση προς τα κάτω του προβλεπόμενου πλεονάσματος του
προϋπολογισμού. Ο προϋπολογισμός συντάσσεται πλέον με εκτίμηση για πλεόνασμα
0,5% του ΑΕΠ, αντί του αρχικού σχεδιασμού για 1%. Κι αυτό όχι μόνο για να
αντιμετωπίσει τις ανάγκες της φορολογικής μεταρρύθμισης, αλλά και γιατί
αδυνατεί να περικόψει τις δημόσιες δαπάνες που φέτος αυξάνονται με ρυθμό
8%-8,5% έναντι ετήσιου στόχου 5,4%. Είναι χαρακτηριστικό ότι και φέτος το
πλεόνασμα περιορίζεται στο 0,4% του ΑΕΠ, αντί του 0,8% που προέβλεπε ο
προϋπολογισμός, ακριβώς λόγω της υπέρβασης των δαπανών.

Θα έπρεπε επίσης, στην καλή – από πλευράς ανάπτυξης – παρούσα συγκυρία, να
μπουν οι βάσεις για μια μακροχρόνια πολιτική αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής
και καταπολέμησης της διαφθοράς, που συνεχίζει και ανθεί στο Δημόσιο,
περιορίζοντας τα δημόσια έσοδα και διαιωνίζοντας την αδικία εις βάρος των
μισθωτών φορολογουμένων.

Αύριο, πολλά μπορούν να συμβούν. Μπορεί να ξεσπάσει πόλεμος στο Ιράκ, να
εκδηλωθεί κρίση στη Λατινική Αμερική, να ξεσπάσουν νέα οικονομικά σκάνδαλα ή
και απλώς να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο η ανάκαμψη, που ήδη έχει πάρει
πολλές αναβολές. Όλοι οι αναλυτές μιλούν για ένα περιβάλλον έντονων
αβεβαιοτήτων. Σ’ αυτό το διεθνές περιβάλλον, πρέπει να προσθέσουμε τις
ελληνικές ιδιαιτερότητες, όπως είναι οι εκλογές του 2004 (ή όποτε άλλοτε
γίνουν).

Περιθώρια αντίδρασης

Αν οποιαδήποτε από τις εξελίξεις αυτές επηρεάσει αρνητικά τον ρυθμό ανάπτυξης,
όπως είναι πολύ πιθανόν, τότε τα περιθώρια αντίδρασης θα είναι περιορισμένα. Η
Ελλάδα θα έχει ήδη σχεδόν εξαντλήσει τις δυνατότητες αύξησης του διαθέσιμου
εισοδήματος (αφού θα έχει ήδη κάνει τις φοροαπαλλαγές) και των δημοσίων
δαπανών (αφού δεν θα έχει περιορίσει τη σπατάλη). Κι αν δεν μπορέσει να
αντιδράσει στον κίνδυνο μιας υποχώρησης του ρυθμού ανάπτυξής της, τότε πολύ
γρήγορα θα φτάσει στη θέση στην οποία βρίσκεται σήμερα η Πορτογαλία.

Ορισμένοι θεωρούν ότι οι πιθανές αυτές δυσμενείς εξελίξεις θα μπορούσαν να
περιορισθούν αν οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούσαν να απαλλαγούν από
τους περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας. Τότε, τα κράτη θα μπορούσαν
ευκολότερα να αυξήσουν τις δημόσιες δαπάνες τους και να δώσουν κίνητρα στους
φορολογουμένους για να αυξηθεί η ζήτηση.

Η ισχύς, όμως, του επιχειρήματος αυτού για την Ελλάδα ελέγχεται. Κι αυτό όχι
μόνο λόγω του υψηλού δημόσιου χρέους της, αλλά και λόγω του κακού παρελθόντος
της, που κάθε άλλο παρά καθησυχάζει για τη συνετή δημοσιονομική συμπεριφορά
της. Να μην κρυβόμαστε: Για την Ελλάδα δεν θα είναι καθόλου δύσκολο, αν
απαλλαγεί από τους περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας, να διαλύσει σε μια
νύχτα την εικόνα της δημοσιονομικής σταθερότητας που με τόσο κόπο έφτιαξε
προκειμένου να γίνει μέλος της ευρωζώνης.

Μεγαλύτερη ευελιξία

Ούτως ή άλλως, το μόνο που προβλέπεται να συμβεί σε σχέση με το Σύμφωνο
Σταθερότητας είναι μια μεγαλύτερη ευελιξία στην ερμηνεία των όρων του. Ακόμη
κι αυτή η εξέλιξη, άλλωστε, θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, με πρώτον την
έκβαση των εκλογών στη Γερμανία.

Γνωρίζοντας αυτά, ο υπουργός Οικονομίας κ. Νίκος Χριστοδουλάκης υποστηρίζει
ότι ο προβληματισμός για το Σύμφωνο Σταθερότητας θα έχει αποτέλεσμα μόνο αν
συνδυασθεί με έναν παράλληλο για την τόνωση της ανάπτυξης στην Ευρώπη. Όπως
λέει, το ζητούμενο για την Ευρώπη είναι να εντοπίσει και να τροφοδοτήσει μια
αμιγώς ευρωπαϊκή πηγή ανάπτυξης, όπως ήταν τα προηγούμενα χρόνια για τις ΗΠΑ η
«νέα οικονομία». Μόνο έτσι θα μπορέσει να απεξαρτηθεί από την πορεία της
αμερικανικής οικονομίας και να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ευημερία για τους
Ευρωπαίους πολίτες. Κάτι που ισχύει βεβαίως και για την Ελλάδα.