Ι. Μ. ΠΕΪ «Η δημιουργία δεν βρίσκεται στη γαλήνη»

Ένα πρόσωπο πονηρό, με δύο σχισμές να κοιτάνε τον κόσμο πίσω από έναν παιδικό
σκελετό γυαλιών με στρογγυλούς φακούς. Δύο ρυτίδες χαρούμενες, απλωμένες στη
«διαπασών» ενός χαμόγελου που φτάνει μέχρι τα ζυγωματικά. Ο άνθρωπος αυτός
αγαπάει τη ζωή, τους ανθρώπους, τα όμορφα έργα. Ο Άιο Μινγκ Πέι – προτιμάει τα
αρχικά Ι.Μ. που στα αγγλικά προφέρονται όπως το «εγώ είμαι» (Ι am) – είναι ο
αρχιτέκτονας των μεγάλων εμπνεύσεων.

Ως Κινέζος ο Ι.Μ. Πέι έχει μάθει να σέβεται τους προγόνους και την παράδοσή
τους, έχοντας αποκτήσει έναν τρόπο σκέψης κι έναν κώδικα επικοινωνίας που του
υποδεικνύει όταν αναφέρεται στον εαυτό του να μιλάει στο β’ πληθυντικό: «Όταν
οι ρίζες σας βρίσκονται εκεί», εξομολογείται στη δημοσιογράφο της εφημερίδας
«Le Monde», «θα αντλήσετε δύναμη και έμπνευση από τον τόπο. Και δεν θα
αλλάξετε καθόλου. Γιατί η ηθική και η φιλοσοφία σας θα έχουν πια διαμορφωθεί.
Οι καθηγητές φυσικά και θα σας μάθουν πράγματα, θα δουλέψουν το πνεύμα σας.
Επίσης, η εμπειρία θα σας διαμορφώσει. Όμως όλα, πάντα, εξαρτώνται από τις
ρίζες σας. Σαν ένα δέντρο. Σαν την κληματαριά».

Για τον Πέι λοιπόν τα πάντα είναι η Κίνα πριν από τον κομμουνισμό. Η χώρα των
φτωχών χωρικών, των αρχόντων του πολέμου και των μεγάλων οικογενειών. Μία από
τις οποίες και αρχαιότερες είναι η οικογένεια Πέι. Ο πατέρας του αρχιτέκτονα,
Τσούι Πέι, ήταν τραπεζίτης. Ο Ι.Μ. μιλάει γι’ αυτόν με σεβασμό. «Πώς να σας
μιλήσω για τον πατέρα μου. Πώς να καταλάβουν οι Δυτικοί τις αυστηρές και
ιεραρχημένες οικογενειακές μας σχέσεις που οφείλονται σε μια κοινωνία
καθορισμένη από την παράδοση; Το γεγονός είναι ότι γονείς και παιδιά κρατάνε
μεταξύ τους μια μεγάλη απόσταση. Δεν μιλάνε στους γονείς. Κι εκείνοι σας
απευθύνονται σπάνια.

Ο Κινέζος αρχιτέκτονας Ι.Μ. Πέϊ είναι το υπόδειγμα του αυτοδημιούργητου ανθρώπου στην Αμερική, ο οποίος διατήρησε μέσα του τη φιλοσοφία και την παράδοση της χώρας του. Κάτω, ο 60όροφος Πύργος Hancock στη Βοστώνη, ένα από τα έργα του

Οι σχέσεις μας βασίζονταν αποκλειστικά στον σεβασμό. Δεν υπήρχε
περίπτωση ο πατέρας μου να με αγκαλιάσει, να με φιλήσει ή να συζητήσει μαζί
μου για τις δουλειές και τα ταξίδια του. Ούτε εγώ είχα σκεφτεί να του εκδηλώσω
την αγάπη μου. Όμως ο πατέρας μου ήταν σίγουρα πιο μοντέρνος από τον παππού
μου. Όταν τρώγαμε στο δικό του σπίτι, καθόταν στην κορυφή του τραπεζιού με όλα
τα πιάτα να βρίσκονται μπροστά του. Εκείνος μας τα πρόσφερε ή έδινε οδηγίες
στους υπηρέτες να τα πάρουν για να μας σερβίρουν».

Δίπλα σε αυτόν τον παραδοσιακά αυστηρό παππού και τον πιο εξελιγμένο πατέρα, η
μητέρα του Ι.Μ. ξεχώριζε. Με την καλλιτεχνική της φλέβα να γεμίζει από τον ήχο
της φλογέρας, τους στίχους της ποίησης, τα ιδεογράμματα της καλλιγραφίας και
με το πνεύμα της να γαληνεύει από τις ώρες προσευχής σε βουδιστικούς ναούς,
παίρνοντας μαζί της τον μικρό Ι.Μ. Η εμπειρία του αυτή καθόρισε την αντίληψή
του για τον κόσμο και το περιβάλλον.

«Οι κινέζικες μονές δεν μοιάζουν σε τίποτα με τους καθεδρικούς ναούς, που
χτίζονται στο κέντρο των πόλεων. Οι βουδιστές θεωρούν ότι ο καλύτερος τόπος
προσευχής είναι ο πιο δύσβατος, στις κορυφές των βουνών. Έτσι, όταν συνόδευσα
εκεί τη μητέρα μου, εκείνη αποσύρθηκε για προσευχή και διαλογισμό. Και ήμουν
το μόνο παιδί στο μοναστήρι. Μόνος, στην καρδιά της φύσης, ακούγοντας τη
σιωπή. Είναι εκπληκτικό το πώς το αυτί συλλαμβάνει τον ήχο της ζωής. Λίγοι
άνθρωποι έχουν ζήσει αυτήν την εμπειρία. Όμως μπορώ να σας βεβαιώσω ότι μέσα
στην απόλυτη σιωπή, στη μέση της άνοιξης, άκουσα ένα μπαμπού να ανθίζει.
Εκείνη την εποχή δεν ήξερα τι σημαίνει γαλήνη. Όλα μου φαίνονταν φυσικά. Όμως
ήταν μια θαυμάσια αίσθηση που ποτέ δεν έχω νιώσει ξανά. Θα πλήρωνα το
οτιδήποτε για να ξαναβρώ αυτήν τη στιγμή. Η εμπειρία μου αυτή είναι μοναδική.
Την κρατάω μέσα μου σαν θησαυρό».

Δεν είναι η ανάμνηση του ανθισμένου μπαμπού που έρχεται στο μυαλό του
Ι.Μ. Πέι όταν σκέφτεται τη δημιουργία ενός οικοδομήματος. Ο Ι.Μ. Πέι γνωρίζει
ότι τα θεμέλια της δημιουργίας δεν βρίσκονται στη γαλήνη και τη σιωπή.
«Συμβαίνει το αντίθετο. Ο Λε Κορμπιζιέ έλεγε ότι η δημιουργία είναι μία
επώδυνη διαδικασία. Οδυνηρή και περιπετειώδης. Άλλωστε, εκεί ψηλά στο
μοναστήρι δεν υπήρχε καμία εσωτερική ή εξωτερική μάχη. Ήταν η απόλυτα καθαρή
ευχαρίστηση», λέει.

Στο ΜΙΤ και το Χάρβαρντ

Ο Μινγκ Άιο Πέι ανήκει στη χορεία των διασημότερων Νεοϋορκέζων. Στα δεκαοχτώ
του έφυγε για την Αμερική για να φτιάξει τον προσωπικό του μύθο του
αυτοδημιούργητου ανθρώπου. Κι ενός επιφανούς Κινέζου, που τα 315 μέτρα του
ουρανοξύστη της Τράπεζας της Κίνας στο Χονγκ Κονγκ το φωνάζουν ψηλά στον
ουρανό. Είναι ένας από τους πιο σεβαστούς αρχιτέκτονες της Αμερικής ο οποίος
με τις κατασκευές δημιούργησε το ύφος πολλών μεγάλων πόλεων, όπως οι Νέα
Υόρκη, Βοστώνη, Ουάσιγκτον, Λος Άντζελες, Ντάλας, Χιούστον, Μαϊάμι. Κι ύστερα
ήρθε η γυάλινη πυραμίδα στην είσοδο του Μουσείου του Λούβρου στο Παρίσι και η
μεγαλύτερη διάκριση, το περίφημο Βραβείο Πρίτζκερ (το «Νόμπελ» της
αρχιτεκτονικής) «καθώς έδωσε στον 20ό αιώνα ορισμένες από τις πιο όμορφες
εσωτερικές ή εξωτερικές φόρμες». Και ο Αμερικανός πρόεδρος Ρόναλντ Ρήγκαν τον
τίμησε το 1986 με το Μετάλλιο της Ελευθερίας, τη χρονιά που γιορταζόταν η
εκατονταετηρίδα του αμερικανικού αυτού μνημείου. Όμως ο απόφοιτος του ΜΙΤ και
του Χάρβαρντ δηλώνει: «Είμαι Κινέζος».