Τέχνη για τον εξορκισμό μιας μελανής πραγματικότητας

Πρωτοσέλιδο από την Άπω Ανατολή. Ένα από τα σαράντα και πλέον ταμπλόιντ που παρουσιάζονται στην έκθεση «Headlines of History», στην Ελληνοαμερικανική Ένωση

Με στίχους, με πρόζα, με κίνηση, με πλάνα, με λέξεις, συγγραφείς, ηθοποιοί,
σκηνοθέτες και λυρικοί καλλιτέχνες θα εκφράσουν τα συναισθήματά τους, τις
σκέψεις τους, τη φρίκη τους για τις επιθέσεις, αλλά και τη συμπάθειά τους προς
τους κατοίκους της Νέας Υόρκης, σε εκείνους που χάθηκαν και σε όσους επέζησαν
για να αντιμετωπίσουν την επόμενη ημέρα.

«Ύστερα από το μεγάλο σοκ», λέει ο Βρετανός συγγραφέας μπεστ σέλερ
μυθιστορημάτων Ίαν Μπανκς, «σκέφτηκα ευτυχώς που αυτήν τη στιγμή δεν γράφω
κανένα βιβλίο», εξηγώντας ότι το γεγονός του προκάλεσε ένα δημιουργικό
μούδιασμα. Ο χρόνος όμως που περνάει είναι ο μεγάλος παρηγορητής κι έτσι οι
ευρωπαϊκές αίθουσες, οι θεατρικές σκηνές και οι σελίδες αρχίζουν να δείχνουν
τα δημιουργικά αποτελέσματα προς τρεις κατευθύνσεις.

Ομάδα πρώτη, τα έργα-επιτάφιοι που μνημονεύουν τα γεγονότα εκείνης της ημέρας.
Η Άνι Νέλσον, με το έργο της «The Guys», στο οποίο πρωταγωνιστούν οι Τιμ
Ρόμπινς, Σούζαν Σάραντον και Σιγκούρνι Γουίβερ, τιμά τους πυροσβέστες της Νέας
Υόρκης. Ο Βρετανός ηθοποιός και σκηνοθέτης Στίβεν Μπέρκοφ ήδη παρουσίασε τη
σόλο παράστασή του, «Ρέκβιεμ στο Σημείο Μηδέν», στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου
χωρίς να δώσει πολιτική χροιά στο έργο του, αλλά θέλοντας μόνο να εκφράσει τη
βαθύτατη λύπη του για τα θύματα. Ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Μισέλ Βιναβέ
ετοίμασε το δικό του αφιέρωμα με τίτλο «Η 11η Σεπτεμβρίου 2001» που θα κάνει
πρεμιέρα στο Εθνικό Θέατρο της Βαρκελώνης στην Ισπανία και το οποίο συνδέει
εκφράσεις που ακούστηκαν εκείνη την ημέρα και γύρω από τα γεγονότα με τη δική
του μετάφραση της τραγωδίας του Ευριπίδη «Τρωάδες», καθώς πιστεύει ότι η πτώση
της Τροίας και η 11η Σεπτεμβρίου είναι δύο γεγονότα μυθικού μεγέθους τα οποία
γεφυρώνει η Ιστορία.

Τα αφιερώματα επεκτείνονται και εξετάζουν τις συνέπειες πάνω στους
ανθρώπους την επόμενη ημέρα. Ο συγγραφέας Ίαν Μπανκς το περιγράφει στο
μυθιστόρημά του «Dead Air» (Πεθαμένος Αέρας) που μόλις κυκλοφόρησε. Σε αυτό, ο
ραδιοφωνικός DJ Κεν, ο οποίος διατηρεί σχέσεις με τη σύζυγο ενός γκάνγκστερ,
βρίσκεται σε ένα πάρτι όταν μαθαίνει τις ειδήσεις για τη Νέα Υόρκη. Τότε ο Κεν
αρχίζει να βάζει στο μουσικό του πρόγραμμα πολιτικές συζητήσεις με θέμα την
πολιτική του Μπους στη Μέση Ανατολή, αντικατοπτρίζοντας τα θέματα της εποχής,
με τον Μπανκς να σημειώνει ότι «η τέχνη οφείλει κάποια στιγμή να είναι
ερεθιστική για να προξενεί συζητήσεις».

Μια τρίτη ομάδα καλλιτεχνών προσπαθεί με τα έργα της να επηρεάσει τα
μελλοντικά γεγονότα. Και το θέατρο είναι το μέσο που μεταφέρει τα μηνύματά
τους. «Η βία είναι αδιανόητη», λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του σαιξπηρικού
θεάτρου Γκλόουμπ στο Λονδίνο. «Αλλά αν καταφέρουμε να περάσουμε στον κόσμο
αυτήν την εμπειρία μέσα από την τέχνη, τότε η μνήμη αυτής της αίσθησης θα τους
βοηθήσει όταν θα έχουν να αντιμετωπίσουν μία σημαντική απόφαση. Το θέατρο έχει
τη δύναμη να αντιμετωπίσει τέτοια θέματα επειδή είναι πρωταρχική ψυχαγωγία».

Εικόνες απόγνωσης κι ελπίδας στο Μετρό

Μπροστά στις φωτογραφίες των ερειπίων των Δίδυμων Πύργων της Νέας Υόρκης, όπως τα κατέγραψε ο φακός του Τζόελ Μεγέροβιτς, στην έκθεση «Εικόνες από το “Ground Zero”», στον σταθμό του Συντάγματος του Μετρό

Πώς είδε τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου ο διεθνής Τύπος; Και πώς τα
συντρίμμια, η απόγνωση αλλά και η ελπίδα για εντοπισμό επιζώντων στα ερείπια
καταγράφηκαν από τον φωτογραφικό φακό; Αποκαλυπτικές οι απαντήσεις, όπως
προκύπτουν από τις δύο εκθέσεις που φιλοξενούνται στην Ελληνοαμερικανική Ένωση
και τον σταθμό του Μετρό, στο Σύνταγμα.

Πρωτοσέλιδα εφημερίδων από τις Ηνωμένες Πολιτείες έως το Ισραήλ και από την
Αργεντινή έως την Ιαπωνία περιγράφουν με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με την
πολιτική και τη νοοτροπία κάθε χώρας, το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους
Πύργους της Νέας Υόρκης. Με χρώμα ή σε άσπρο μαύρο, περισσότερα από 40
ταμπλόιντ σε μορφή αφίσας – ακόμα και από τον αραβικό κόσμο – φέρνουν τους
επισκέπτες της έκθεσης «Headlines of History» (Τίτλοι της Ιστορίας) σε επαφή
με το πώς δημοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ μικρών και μεγάλων εντύπων κατέγραψαν
τα γεγονότα που σημάδεψαν την πρόσφατη παγκόσμια ιστορία.

Οι μνήμες του πρωινού της 11ης Σεπτεμβρίου ξυπνούν όμως και μέσα από τις
«Εικόνες από το Ground Zero», τις 27 φωτογραφίες του γνωστού Αμερικανού
φωτογράφου Τζόελ Μεγιέροβιτς, που καταγράφουν όχι μόνον τις σκηνές
καταστροφής, αλλά και τις προσπάθειες των σωστικών συνεργείων να εντοπίσουν
επιζώντες κάτω από τα ερείπια μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις τόσο στη Νέα
Υόρκη, όσο και την Ουάσιγκτον. Οι έγχρωμες φωτογραφίες του Τζόελ Μεγιέροβιτς,
που βρέθηκε με ειδική άδεια στο «Σημείο Μηδέν», έχουν ως σκοπό τη «δημιουργία
φωτογραφικού αρχείου του τι επακολούθησε μετά το φοβερό θέαμα της καταστροφής»
και φιλοξενούνται στο Σύνταγμα υπό την αιγίδα της αμερικανικής πρεσβείας και
σε συνεργασία με την Αττικό Μετρό Εταιρεία Λειτουργίας Α.Ε.

«Ελληνικές ψυχές» και μουσική

Την απόδοση τιμής στα θύματα της 11ης Σεπτεμβρίου -μεταξύ τους δεκάδες
ελληνικής καταγωγής- ανέλαβε το υπουργείο Εξωτερικών, με πρωτοβουλία του
υφυπουργού Γιάννη Μαγκριώτη, που οργανώνει την Τετάρτη την εκδήλωση «Ground
Zero – Ένας χρόνος μνήμης» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (8.30 μ.μ.). Το
ντοκιμαντέρ των Γιάννη Κατωμερή – Μαίρης Οικονομίδου «Ground Zero – Οι
ελληνικές ψυχές», με αφηγήσεις συγγενών των θυμάτων εκείνης της ημέρας, θα
αποτελέσει τη βάση τη μουσικής παράστασης που σκηνοθετεί ο Γιάννης Κατωμερής.
Με τους Έλλη Πασπαλά, Ντέιβιντ Λιντς, Σταύρο Λάντσια. Οι ηθοποιοί Θέμις
Μπαζάκα, Δημήτρης Πετρόπουλος και Ίαν Ρόμπερτσον θα διαβάσουν κείμενα της
Ελένης Αστρινάκη. Παράλληλα, στο φουαγιέ του Μεγάρου θα εκτίθενται φωτογραφίες
του προσωπικού αρχείου του πολιτικού μηχανικού Μανώλη Βελιβασσάκη, ο οποίος
ανέλαβε την υποστήλωση των ερειπίων των Διδύμων Πύργων ως επικεφαλής των
σωστικών ομάδων.

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ

Ρέκβιεμ και θεατρικός μαραθώνιος

Απ’ άκρη σ’ άκρη οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται για την ημέρα μνήμης. Το
«Μανχάταν» του Γούντι Άλεν, με ελεύθερη είσοδο, είναι προσφορά της Μουσικής
Ακαδημίας του Μπρούκλιν. Το «Ρέκβιεμ» του Βέρντι η συνεισφορά της Συμφωνικής
Ορχήστρας του Νιου Τζέρσεϊ. Συναυλίες χιπ χοπ προτείνει το Μουσείο Τεχνών του
Μπρονξ. Στα μουσεία εκτίθενται έως και αντικείμενα που ανασύρθηκαν από τα
ερείπια του Ground Zero… Οι εκδηλώσεις γι’ αυτήν την ημέρα πρόκειται να
γεμίσουν κάθε πολιτιστικό χώρο, από εκκλησίες, συναγωγές μέχρι δημαρχεία.

Ο θεατρικός κόσμος θα ενώσει τις δυνάμεις του σε έναν τριήμερο μαραθώνιο, με
τον τίτλο «Brave New World», που θα ξεκινήσει στις 11 του μηνός στο Δημαρχείο
της Νέας Υόρκης. Ερμηνευτικό «παρών» θα δώσουν 70 ηθοποιοί.

Στο Σιάτλ, η Συμφωνική Χορωδία της πόλης συντόνισε η εκτέλεση του «Ρέκβιεμ»
του Μότσαρτ να κάνει τον γύρο του πλανήτη. Με 150 χορωδίες από όλον τον κόσμο
και με 15.000 τραγουδιστές σε 20 γεωγραφικά σημεία -απο τη Νέα Ζηλανδία (από
όπου η συναυλία θα ξεκινήσει την παγκόσμια περιοδεία της) μέχρι την Ταϊλάνδη,
τη Ρωσία, την Πορτογαλία και τις 40 πολιτείες- ώστε καθεμία από αυτές να
τραγουδάει στις 8.46 π.μ. τοπική ώρα. Με αυτήν τη χρονική ταύτιση θα θυμίσουν
τη στιγμή που το πρώτο αεροπλάνο συνετρίβη στον ουρανοξύστη του Παγκόσμιου
Κέντρου Εμπορίου.

Στην Ουάσιγκτον οι εκδηλώσεις θα έχουν πιο επίσημο και ακαδημαϊκό χαρακτήρα.
Με τον πρόεδρο Μπους και τον υπουργό Άμυνας Ντόναλντ Ράμσφελντ να παρίστανται
σε μία επιμνημόσυνο τελετή που θα γίνει στο Πεντάγωνο, όπου θα βγάλει λόγο
ενώπιον 12.000 καλεσμένων.

INFO

Η έκθεση «Headlines of History» φιλοξενείται στην γκαλερί Κέννεντυ (Μασσαλίας
22, τηλ. 010-3680.000) έως 27 Σεπτεμβρίου, Δευτέρα έως Παρασκευή 10 π.μ. έως 8
μ.μ.

Η έκθεση «Εικόνες από το Ground Zero» θα λειτουργεί έως 12 Σεπτεμβρίου.
Κατόπιν θα μεταφερθεί στην Κάζα Μπιάνκα της Θεσσαλονίκης.